انذار

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



•••••••••••••
پیامبران، در میان سایر انذارگران به عنوان انذارگران الهی از جایگاه خاصّی برخوردارند.

فهرست مندرجات

۱ - انذار خداوند
۲ - انذار غیر الهی
۳ - انذار انسان ها
۴ - آیات وعید
۵ - آیات عذاب
۶ - جایگاه انذار پیامبران
       ۶.۱ - نوع حصر
       ۶.۲ - دلیل حصر
       ۶.۳ - مقصود مهم تر
۷ - اهداف انذار
       ۷.۱ - ۱. راهیابی به حقیقت:
       ۷.۲ - ۲. یادآوری حقایق از یاد رفته:
       ۷.۳ - ۳. تقوا و دوری از گناه:
       ۷.۴ - ۴. نیل به رحمت الهی:
       ۷.۵ - ۵. نگاهداشت حریم الهی:
       ۷.۶ - ۶. اتمام حجت:
۸ - گستره انذار
       ۸.۱ - انذار امت ها
       ۸.۲ - انذار جنیان
۹ - عمومیّت انذار
۱۰ - میزان تأثیرپذیری از انذار
       ۱۰.۱ - دسته اول
       ۱۰.۲ - دسته دوم
۱۱ - متعلّق انذار
       ۱۱.۱ - ۱. شرک:
       ۱۱.۲ - ۲. عذاب اخروی:
       ۱۱.۳ - ۳. عذاب دنیوی:
۱۲ - وسایل انذار
       ۱۲.۱ - ۱. زبان روشن:
       ۱۲.۲ - ۲. قرآن:
       ۱۲.۳ - ۳. اخبار حکمت آمیز و رسا:
۱۳ - مقارنات انذار
       ۱۳.۱ - ۱. حفظ طهارت و آراستگی ظاهر:
       ۱۳.۲ - ۲. فروتنی در برابر پیروان:
       ۱۳.۳ - ۳. عدم طرد پابرهنگان:
       ۱۳.۴ - ۴. عدم مداهنه نسبت به خویشاوندان:
       ۱۳.۵ - ۵. همراهی انذار با تبشیر:
۱۴ - پانویس
۱۵ - منبع

انذار خداوند

[ویرایش]

مبدأ اصلی انذار، ذات اقدس الهی است و انذار بالاصاله به او منتسب است
[۱] المیزان، ج۲۰، ص۳۰۵.
[۲] کشف الاسرار، ج۱، ص۶۲.
:«اِنّا اَنزَلنهُ فی لَیلَة مُبرَکَة اِنّا کُنّا مُنذِرین»، «اِنّا اَنذَرنکُم»، «فَاَنذَرتُکُم نارًا تَلَظّی» .

انذار غیر الهی

[ویرایش]

انذار در قرآن گاهی به پیامبران از جمله پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) به عنوان واسطه الهی و گاهی به جنّ به عنوان واسطه میان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) و قوم خود اسناد داده شده است.

انذار انسان ها

[ویرایش]

البته براساس قول خداوند در آیه ۱۲۲ سوره توبه لازم است از هر فرقه، طایفه ای برای تفقه در دین کوچ کنند تا در بازگشت، قوم خویش را انذار کنند: «فَلَولا نَفَرَ مِن کُلِّ فِرقَة مِنهُم طَائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهوا فِی الدّینِ ولِیُنذِروا قَومَهُم اِذا رَجَعوا اِلَیهِم»

آیات وعید

[ویرایش]

گفتنی است که به آیات وعید قرآن ازاین رو که وسیله ای برای انذار است «نُذُر» گفته شده است.
[۱۱] مجمع البیان، ج ۹، ص ۲۸۳.


آیات عذاب

[ویرایش]

در برخی آیات از عذاب الهی به «نذیر» یاد شده است، زیرا عذاب نیز انذار با زبان حال است.

جایگاه انذار پیامبران

[ویرایش]

اگرچه براساس آیات یاد شده انذار افزون بر پیامبران به گروهها و امور دیگری نیز نسبت داده شده است؛ امّا پیامبران و به ویژه پیامبر خاتم (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) در این مهم از جایگاه خاصّی برخوردارند، زیرا در برخی آیات هدف از برانگیختن پیامبران، نزول وحی و فرو فرستادن قرآن، بشارت و بیم دادن مردم معرفی شده است: «و ما نُرسِلُ المُرسَلینَ اِلاّ مُبَشِّرینَ و مُنذِرین»، «یُلقِی الرُّوحَ مِن اَمرِهِ... لِیُنذِر»، «اوحِیَ اِلَیَّ هذا القُرءانُ لاُِنذِرَکُم بِهِ»
[۱۸] مجمع البیان، ج۶، ص۵۳۷.
[۱۹] المیزان، ج۱۲، ص۹۰.
و در برخی از آیات هدف بعثت• و مسئولیت پیامبران به انذار منحصر شده و در برخی دیگر تنها به ذکر انذار اکتفا شده است:«اِنَّما اَنتَ نَذیرٌ»، «اِنَّما اَنا لَکُم نَذیرٌ مُبین» «اِن هُوَ اِلاّ نَذیرٌ لَکُم»، «و لَقَد اَرسَلنا فیهِم مُنذِرین»، «قَد خَلَتِ النُّذُر» و....

← نوع حصر


بدون تردید حصر یاد شده اضافی است و با شأن بشارت پیامبران تنافی ندارد، زیرا مراد از حصر در آیات مزبور، ذکر انذار نسبت به هدایت یافتن است؛ نه بشارت دادن
[۲۷] المیزان، ج ۷، ص ۳۹.
و در حقیقت پیام آیات یادشده این است که پیامبران فقط انذار می‌کنند؛ ولی هدایت یافتن یا گمراه شدن مردم به عوامل دیگری وابسته است که در جای خود بیان شده است.

← دلیل حصر


گفتنی است که ذکر انذار و عدم ذکر بشارت برای آن است که مقام، مقام انذار است، یا به این سبب است که دین امری فطری است، جز آن‌که با حجابهای شرک و معصیت پوشانده می‌شود و موجبات غلبه شقاوت و نزول سخط الهی فراهم می‌آید، ازاین رو نزدیک ‌ترین راه مناسب با حکمت و حزم آن است که ابتدا مشرکان و معصیت کاران با انذار بیدار و به سوی حق هدایت شوند.
[۲۸] المیزان، ج ۷، ص ۳۹.


← مقصود مهم تر


برخی از مفسران علّت این انحصار را آن دانسته‌اند که در بعثت انذار، مقصود مهم‌تر محسوب می‌گردد، وانگهی در آیات دیگری مقرون به بشارت ذکر شده است
[۲۹] منهج الصادقین، ج ۷، ص ۴۴۲ - ۴۴۳.
: «اِنّا اَرسَلنکَ بِالحَقِّ بَشیرًا و نَذیرًا»
•••••••••••••••
انذار با همه اقسام آن دارای اهدافی می باشد.

اهداف انذار

[ویرایش]

اهداف انذار عبارتند از :

← ۱. راهیابی به حقیقت:


راهیابی گروهی که پیش از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) از برنامه سعادتبخش و هدایت آفرین الهی آگاه نبوده‌اند از اهداف انذار معرفی شده است:«لِتُنذِرَ قَومًا ما اَتهُم مِن نَذیر مِن قَبلِکَ لَعَلَّهُم یَهتَدون»

← ۲. یادآوری حقایق از یاد رفته:


هدف دیگر انذار، بیدار ساختن مردمان از خواب غفلت، ایجاد زمینه عبرت آموزی و متذکر ساختن افراد به حقایق فراموش شده است:«لِتُنذِرَ قَومًا ما اَتهُم مِن نَذیر مِن قَبلِکَ لَعَلَّهُم یَتَذَکَّرون» انذار با هدف متذکّر شدن خرد ورزان به وسیله قرآن صورت می‌گیرد:«ولِیُنذَروا بِهِ... ولِیَذَّکَّرَ اُولُوا الاَلبب» و سرانجام تذکّر، رستگاری است:«... واذکُرُوا... لَعَلَّکُم تُفلِحون»

← ۳. تقوا و دوری از گناه:


پیشه ساختن تقوا و نگاهداشتن نفس در برابر گناه• از اهداف مهم انذار بیان شده است:«اِنّی لَکُم نَذیرٌ... واتَّقوه»، «واَنذِر بِهِ الَّذینَ... لَعَلَّهُم یَتَّقون»، «لِیُنذِرَکُم ولِتَتَّقوا» قرآن کریم با تکیه بر مسئولیت جامعه اسلامی در انذار، هدف از آن را دوری گزیدن مردم از مخالفت با آیات الهی بر شمرده است
[۴۱] مجمع البیان، ج ۵، ص ۱۲۶.
:«فَلَولا نَفَرَ... لِیُنذِروا قَومَهُم اِذا رَجَعوا اِلَیهِم لَعَلَّهُم یَحذَرون»

← ۴. نیل به رحمت الهی:


انذار زمینه ساز تقوا و تقوا مایه نیل به رحمت خاص الهی است:«لِیُنذِرَکُم و لِتَتَّقوا ولَعَلَّکُم تُرحَمون»

← ۵. نگاهداشت حریم الهی:


دستور به حفاظت حریم الهی از اعتقادات شرک آمیز متفرّع بر فرمان انذار به پیامبران در مورد نفی معبودی به جز حق ذکر شده است:«اَن اَنذِروا اَنَّهُ لا اِلهَ اِلاّ اَنا فَاتَّقون»

← ۶. اتمام حجت:


هدف اساسی دیگر از انذار آن است که مردم حجّتی بر خداوند نداشته باشند، بلکه حجّت خداوند، بر آنان تمام گردد: «رُسُلاً مُبَشِّرینَ ومُنذِرینَ لِئَلاَّ یَکونَ لِلنّاسِ عَلَی اللّهِ حُجَّةٌ بَعدَ الرُّسُلِ و کانَ اللّهُ عَزیزًا حَکیما» و جای این سخن در پیشگاه خدا نماند که چرا در میان ما پیامبری نفرستادی تا از آیات تو پیروی کنیم و از مؤمنان باشیم: «لِتُنذِر... فَیَقولوا رَبَّنا لَولا اَرسَلتَ اِلَینا رَسولاً فَنَتَّبِعَ ءایتِکَ و نَکونَ مِنَ المُؤمِنین» یا دچار ذلت عذاب نشویم
همچنین پیروان کتب آسمانی پیشین نگویند برای ما بشارت و بیم دهنده ای برانگیخته نگردید: «یاَهلَ الکِتبِ... اَن تَقولوا ما جاءَنا مِن بَشیر و لا نَذیر فَقَد جاءَکُم بَشیرٌ و نَذیرٌ»، بر این اساس خداوند هرگز بدون ارائه آگاهی و هشدار لازم بر بندگان خویش عذاب نازل نمی‌کند: «وما اَهلَکنا مِن قَریَة اِلاّ لَها مُنذِرون ذِکری» و در روز قیامت برای تقریر و اعتراف گرفتن از جنّ و انس پرسیده می‌شود: آیا فرستادگان الهی درباره چنین روزی هشدارتان نداده بودند: «یمَعشَرَ الجِنِّ والاِنسِ اَلَم یَأتِکُم رُسُلٌ مِنکُم... و یُنذِرونَکُم لِقاءَ یَومِکُم هذا» و خزانه داران جهنّم نیز از دوزخیان همان سؤال را که نشان اتمام حجت است باز می‌پرسند:«کُلَّما اُلقِیَ فیها فَوجٌ سَاَلَهُم خَزَنَتُها اَلَم یَأتِکُم نَذیر • قالوا بَلی» و به جهنمیانی که نجات و بازگشت به دنیا را برای انجام دادن کارهای نیک می‌خواهند پاسخ داده می‌شود:آیا در طول عمر شما عوامل آگاهی بخش تحقق نیافت و بیم دهندگان نزد شما نیامدند: «اَوَ لَم نُعَمِّرکُم ما یَتَذَکَّرُ فیهِ مَن تَذَکَّرَ وجاءَکُمُ النَّذیر»
•••••••••••••••
مقصود از گستره انذار گروه هایی است که مشمول انذار می باشند .

گستره انذار

[ویرایش]

برابر آیات بسیاری انذار همه امّتها و همه افراد را در بر می‌گیرد: «واِن مِن اُمَّة اِلاّ خَلا فیها نَذیر» ، «اَن اَنذِرِ النّاس»

← انذار امت ها


به گفته مفسران مفاد آیه فوق آن است که برای هر امتی فرستاده ای
[۵۸] جامع البیان، مج ۱۲، ج ۲۲، ص ۱۵۶.
و برای هر زمانی پیشوایی خواهد بود.
[۵۹] تفسیر قمی، ج ۲، ص ۲۴.


← انذار جنیان


عمومیت انذار به آدمیان اختصاص ندارد، بلکه جنیان را نیز شامل می‌شود: «یمَعشَرَ الجِنِّ والاِنسِ اَلَم یَأتِکُم رُسُلٌ مِنکُم... و یُنذِرونَکُم»، «واِذ صَرَفنا اِلَیکَ نَفَرًا مِنَ الجِنِّ... ولّوا إلی قومهم منذرین»
به گفته برخی مفسران کلمه «مِنْکُم» در آیه ۱۳۰ انعام به معنای «من جنسکم» بوده و این آیه نشان مبعوث شدن فرستادگان الهی در میان انس و جن از جنس خود آنان است.
[۶۳] کشف الاسرار، ج ۳، ص ۴۹۳.

برخی به استناد آیات فوق فرستادگان الهی در میان آدمیان را «رسول» و برانگیختگان میان جنیان را با عنوان «منذر» معرفی کرده اند.
[۶۴] کشف الاسرار، ج ۳، ص ۴۹۳.


عمومیّت انذار

[ویرایش]

به گفته المیزان عمومیّت انذار به این معناست که در میان همه امّتها انذارگر برانگیخته می‌شود و هیچ امّتی بدون منذر نمی‌ماند و این عمومیّت در حدّ اقتضاست؛ یعنی فعلیّت آن در مورد همگان و رسیدن آن به یکایک افراد منوط به این است که در مسیر آن مانعی پدید نیاید، زیرا با توجّه به این‌که جهان ماده محل برخورد و تزاحم علل و اسباب با یکدیگر است، ممکن است پیام انذار به برخی انسانها نرسد و حجّت الهی بر آنان تمام نگردد. از این افراد در قرآن با عنوان «مستضعف» یاد و امر ایشان به خداوند واگذار شده است، بر این اساس انذار، گرچه عام است؛ ولی مستلزم دریافتن یکایک افراد یک امّت نیست.
[۶۶] المیزان، ج ۱۷، ص ۳۸.


میزان تأثیرپذیری از انذار

[ویرایش]

گرچه انذار برای همگان لازم و سودمند است؛ امّا گروههای خاصی بر اثر برخورداری از زمینه های تأثیرپذیری بهتر، انذار در حق آنان سودمندتر است یا به علّت وجود مانع قوی تر نیاز بیشتری به انذار دارند، بدین روی انذار این دو گروه به صورت خاص مورد تأکید قرار گرفته است:

← دسته اول


گروه نخست همچون خداترسان: «اِنَّما تُنذِرُ الَّذینَ یَخشَونَ رَبَّهُم بِالغَیب» و کسانی که از برپایی قیامت و حسابرسی خداوند ترسناک اند:«اِنَّما اَنتَ مُنذِرُ مَن یَخشها»، «واَنذِر بِهِ الَّذینَ یَخافونَ اَن یُحشَرُوا اِلی رَبِّهِم»،
زندگان (زنده دلان):«لینذر من کان حیًّا»، پیروان قرآن
[۷۲] المیزان، ج ۱۷، ص ۶۶.
:«اِنَّما تُنذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکرَ» و بر پا دارندگان نماز: «اِنَّما تُنذِرُ... واَقاموا الصَّلوة»

← دسته دوم


دسته دوم مانند غافلان: «لِتُنذِرَ قَومًا ما اُنذِرَ ءاباؤُهُم فَهُم غفِلون»، لجبازان و جدال پیشگان: «وتُنذِرَ بِهِ قَومًا لُدّا»، ستمگران:«لِیُنذِرَ الَّذینَ ظَلَموا»، و کسانی که برای خدا فرزند قائل شده اند: «ویُنذِرَ الَّذینَ قالوا اتَّخَذَ اللّهُ وَلَدا»
بدون تردید این گونه آیات با عمومیت انذار منافات نداشته، از موارد ذکر خاص پس از عام محسوب می‌گردد.
[۸۲] المیزان، ج ۷، ص ۹۸.

••••••••••••••••••

متعلّق انذار

[ویرایش]

متعلّق انذار عبارتند از :

← ۱. شرک:


در قرآن کریم شرک به عنوان مهم ‌ترین انحراف اعتقادی مورد توجّه قرار گرفته است و به همین جهت پیام انذار پیامبران الهی در بسیاری از آیات با فراخوانی به توحید در همه ابعاد آن همراه شده است: «یُنَزِّلُ المَلئِکَةَ... اَن اَنذِروا اَنَّهُ لا اِلهَ اِلاّ اَنا» این پیام اصیل‌ به‌طور خاص از زبان حضرت هود:«و قَد خَلَتِ النُّذُرُ... اَلاّ تَعبُدوا اِلاَّ اللّهَ»، حضرت نوح:«اِنّی لَکُم نَذیرٌ مُبین • اَنِ اعبُدُوا اللّه» و پیامبر گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم):«اَلاّ تَعبُدوا اِلاَّ اللّهَ اِنَّنی لَکُم مِنهُ نَذیرٌ»، «ولا تَجعَلوا مَعَ اللّهِ اِلهًا ءاخَرَ اِنّی لَکُم مِنهُ نَذیرٌ مُبین» بیان شده و بر بیم دادن مشرکان به صورت ویژه تأکید شده است.

← ۲. عذاب اخروی:


متعلّق انذار در برخی آیات عذاب اخروی است. در این آیات از عذاب نزدیک، دردناک و شدید آخرت سخن به میان آمده است:«اِنّا اَنذَرنکُم عَذابًا قَریبًا»، «اَنذِرِ النّاسَ یَومَ یَأتیهِمُ العَذابُ» در آیات فراوانی انذار به روز قیامت با عناوین خاص آن تعلّق یافته و از برپایی آن روز بیم داده شده است؛ از جمله:«واَنذِرهُم یَومَ الحَسرَة»، «واَنذِرهُم یَومَ الاَزِفَة»، «لِیُنذِرَ یَومَ التَّلاق»، «تُنذِرَ یَومَ الجَمع»، «یُنذِرونَکُم لِقاءَ یَومِکُم هذا»

← ۳. عذاب دنیوی:


«اَنذَرتُکُم صعِقَةً مِثلَ صعِقَةِ عاد و ثَمود»، «اَم اَمِنتُم مَن فِی السَّماءِ اَن یُرسِلَ عَلَیکُم حاصِبًا فَسَتَعلَمونَ کَیفَ نَذیر»، «ولَقَد اَنذَرَهُم بَطشَتَنا»
••••••••••••••
در برخی از آیات قرآن کریم به وسایل و مقارنات انذار اشاره شده است.

وسایل انذار

[ویرایش]

فرمان انذار با رهنمودهایی از سوی خداوند مقرون گشته که می‌توان برخی از آن‌ها را وسایل انذار دانست:

← ۱. زبان روشن:


«لِتَکونَ مِنَ المُنذِرین • بِلِسان عَرَبیّ مُبین»
[۱۰۷] الکشاف، ج ۳، ص ۳۳۵.


← ۲. قرآن:


در بسیاری از آیات، قرآن انذارگر یا وسیله انذار معرفی شده است:«واوحِیَ اِلَیَّ هذا القُرءانُ لاُِنذِرَکُم بِهِ...» براساس روایتی از پیامبر قرآن ۴ بخش دارد و یک بخش آن فضایل و انذار است.
[۱۱۳] بحار الانوار، ج۳۵، ص ۳۵۶.


← ۳. اخبار حکمت آمیز و رسا:


«ولَقَد جاءَهُم مِنَ الاَنباءِ ما فیهِ مُزدَجَر • حِکمَةٌ بلِغَةٌ فَما تُغنِ النُّذُر» برخی مفسّران مقصود از آیات کریمه «مُبَشِّرًا و نَذیرا... و سِراجًا مُنیرا» را بیان مطالب براساس برهان و دلایل واضح دانسته اند.
[۱۱۶] التفسیر الکبیر، ج ۲۵، ص ۲۱۷.


مقارنات انذار

[ویرایش]

در برخی از آیات نیز به مقارنات انذار اشاره شده است:

← ۱. حفظ طهارت و آراستگی ظاهر:


«قُم فَاَنذِر... و ثیابَکَ فَطَهِّر»

← ۲. فروتنی در برابر پیروان:


«واَنذِر... واخفِض جَناحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ المُؤمِنین»

← ۳. عدم طرد پابرهنگان:


«واَنذِر... ولا تَطرُدِ الَّذینَ یَدعونَ رَبَّهُم...»
[۱۲۱] فی ظلال القرآن، ج ۲، ص ۱۰۹۹.
، بر همین اساس پیامبر می‌فرماید:«و ما اَنَا بِطارِدِ المُؤمِنین • اِن اَنَا اِلاّ نَذیرٌ مُبین»

← ۴. عدم مداهنه نسبت به خویشاوندان:


«واَنذِر عَشیرَتَکَ... فَاِن عَصَوکَ فَقُل اِنّی بَریءٌ مِمّا تَعمَلون»
[۱۲۴] مجمع البیان، ج ۷، ص ۳۲۲.


← ۵. همراهی انذار با تبشیر:


«مُبَشِّرًا ونَذیرا»، «مبشّرین ومنذرین» برخی از مفسران مقرون بودن انذار و تبشیر را در اتمام دعوت همانند متلازمین معرفی کرده اند.
[۱۳۳] المیزان، ج ۲۰، ص ۸۰.

همراهی بشارت و انذار در بسیاری از آیات توجّه بسیاری را به کار کردهای آن دو معطوف ساخته است؛ برخی نقش تبشیر را نقش قائد یعنی دعوت، تشویق، تحریک و ایجاد رغبت از پیش رو و کارکرد انذار را کارکرد سائق یعنی راندن از پشت سر دانسته اند.
[۱۳۴] مجموعه آثار، ج ۱۶، ص ۱۵۴، «سیره نبوی».

برخی با اشاره به این‌که انگیزه های انسانی معمولاً براساس جلب منافع و دفع ضررها تنظیم می‌شود نقش بشارت و انذار را بر انگیختن و دامن زدن به آن دو انگیزه و تشویق را عامل حرکت و انذار را عامل باز دارنده معرفی کرده اند.
[۱۳۵] پیام قرآن، ج ۷، ص ۲۹.

از گفته التحقیق استفاده می‌شود که کارکرد بشارت ایجاد مقتضی و نقش انذار رفع موانع و دفع انحراف و گمراهی است.
[۱۳۶] التحقیق، ج ۱۲، ص ۷۵ - ۷۶، «بشر».

برخی با تکیه بر آن‌که انسان تا احساس خطر مهمی نکند از جا حرکت نمی‌کند نقش انذار پیامبران را اعلام خطرهایی دانسته‌اند که به صورت تازیانه بر ارواح بی درد گمراهان چنان فرود می‌آید که هر قابلی را به حرکت درمی آورد.
[۱۳۷] نمونه، ج ۹، ص ۶۹.

به گفته المیزان تبشیر و انذار برای متوسطان صورت می‌پذیرد، زیرا برخی از صالحان هیچ گونه تعلّقی به غیر خدا، مانند ثواب و عقاب ندارند.
[۱۳۸] المیزان، ج ۳، ص ۱۵۷.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. المیزان، ج۲۰، ص۳۰۵.
۲. کشف الاسرار، ج۱، ص۶۲.
۳. التبیان، ج ۱، ص ۶۲.    
۴. دخان/سوره۴۴، آیه۳.    
۵. نبأ/سوره۷۸، آیه۴۰.    
۶. لیل/سوره۹۲، آیه۱۴.    
۷. انعام/سوره۶، آیه۱۹.    
۸. انعام/سوره۶، آیه۴۸.    
۹. احقاف/سوره۴۶، آیه۲۹.    
۱۰. توبه/سوره۹، آیه۲۲.    
۱۱. مجمع البیان، ج ۹، ص ۲۸۳.
۱۲. قمر/سوره۵۴، آیه۵.    
۱۳. ملک/سوره۶۷، آیه۱۷.    
۱۴. انعام/سوره۶، آیه۴۸.    
۱۵. کهف/سوره۱۸، آیه۵۶.    
۱۶. غافر/سوره۴۰، آیه۱۵.    
۱۷. انعام/سوره۶، آیه۱۹.    
۱۸. مجمع البیان، ج۶، ص۵۳۷.
۱۹. المیزان، ج۱۲، ص۹۰.
۲۰. هود/سوره۱۱، آیه۱۲.    
۲۱. حجّ/سوره۲۲، آیه۴۹.    
۲۲. عنکبوت/سوره۲۹، آیه۵۰.    
۲۳. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۱۵.    
۲۴. سبأ/سوره۳۴، آیه۴۶.    
۲۵. صافّات/سوره۳۷، آیه۷۲.    
۲۶. احقاف/سوره۴۶، آیه۲۱.    
۲۷. المیزان، ج ۷، ص ۳۹.
۲۸. المیزان، ج ۷، ص ۳۹.
۲۹. منهج الصادقین، ج ۷، ص ۴۴۲ - ۴۴۳.
۳۰. فاطر/سوره۳۵، آیه۲۴.    
۳۱. انعام/سوره۶، آیه۴۸.    
۳۲. کهف/سوره۱۸، آیه۵۶.    
۳۳. سجده/سوره۳۲، آیه۳.    
۳۴. قصص/سوره۲۸، آیه۴۶.    
۳۵. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۵۲.    
۳۶. اعراف/سوره۷، آیه۶۹.    
۳۷. نوح/سوره۷۱، آیه۱ - ۲.    
۳۸. انعام/سوره۶، آیه۵۱.    
۳۹. اعراف/سوره۷، آیه۶۳.    
۴۰. نحل/سوره۱۶، آیه۲.    
۴۱. مجمع البیان، ج ۵، ص ۱۲۶.
۴۲. توبه/سوره۹، آیه۱۲۲.    
۴۳. اعراف/سوره۷، آیه۶۳.    
۴۴. نحل/سوره۱۶، آیه۲.    
۴۵. نساء/سوره۴، آیه۱۶۵.    
۴۶. قصص/سوره۲۸، آیه۴۷.    
۴۷. طه/سوره۲۰، آیه۱۴۳.    
۴۸. مائده/سوره۵، آیه۱۹.    
۴۹. شعراء/سوره۲۶، آیه۲۰۸.    
۵۰. انعام/سوره۶، آیه۱۳۰.    
۵۱. ملک/سوره۶۷، آیه۸ - ۹ و زمر:۷۱.    
۵۲. فاطر/سوره۳۵، آیه۳۷.    
۵۳. فاطر/سوره۳۵، آیه۲۴.    
۵۴. یونس/سوره۱۰، آیه۲.    
۵۵. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۴۴.    
۵۶. رعد/سوره۱۳، آیه۷.    
۵۷. فرقان/سوره۲۵، آیه۵۱.    
۵۸. جامع البیان، مج ۱۲، ج ۲۲، ص ۱۵۶.
۵۹. تفسیر قمی، ج ۲، ص ۲۴.
۶۰. انعام/سوره۶، آیه۱۳۰.    
۶۱. احقاف/سوره۴۶، آیه۲۹.    
۶۲. انعام/سوره۶، آیه۱۳۰.    
۶۳. کشف الاسرار، ج ۳، ص ۴۹۳.
۶۴. کشف الاسرار، ج ۳، ص ۴۹۳.
۶۵. فاطر/سوره۳۵، آیه۲۴.    
۶۶. المیزان، ج ۱۷، ص ۳۸.
۶۷. فاطر/سوره۳۵، آیه۱۸.    
۶۸. یس/سوره۳۶، آیه۱۱.    
۶۹. نازعات/سوره۷۹، آیه۴۵.    
۷۰. انعام/سوره۶، آیه۵۱.    
۷۱. یس/سوره۳۶، آیه۷۰.    
۷۲. المیزان، ج ۱۷، ص ۶۶.
۷۳. یس/سوره۳۶، آیه۱۱.    
۷۴. فاطر/سوره۳۵، آیه۱۸.    
۷۵. یس/سوره۳۶، آیه۶.    
۷۶. قصص/سوره۲۸، آیه۴۶.    
۷۷. سجده/سوره۳۲، آیه۳.    
۷۸. سبأ/سوره۳۴، آیه۴۴.    
۷۹. مریم/سوره۱۹، آیه۹۷.    
۸۰. احقاف/سوره۴۶، آیه۱۲.    
۸۱. کهف/سوره۱۸، آیه۴.    
۸۲. المیزان، ج ۷، ص ۹۸.
۸۳. نحل/سوره۱۶، آیه۲.    
۸۴. فصّلت/سوره۴۱، آیه۱۳.    
۸۵. احقاف/سوره۴۶، آیه۲۱.    
۸۶. نوح/سوره۷۱، آیه۲ - ۳.    
۸۷. هود/سوره۱۱، آیه۲.    
۸۸. ذاریات/سوره۵۱، آیه۵۱.    
۸۹. کهف/سوره۱۸، آیه۵.    
۹۰. نبأ/سوره۷۸، آیه۴۰.    
۹۱. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۴۴.    
۹۲. نوح/سوره۷۱، آیه۱.    
۹۳. سبأ/سوره۳۴، آیه۴۶.    
۹۴. کهف/سوره۱۸، آیه۲.    
۹۵. هود/سوره۱۱، آیه۳.    
۹۶. مریم/سوره۱۹، آیه۳۹.    
۹۷. غافر/سوره۴۰، آیه۱۸.    
۹۸. غافر/سوره۴۰، آیه۱۵.    
۹۹. شوری/سوره۴۲، آیه۷.    
۱۰۰. زمر/سوره۳۹، آیه۷۱.    
۱۰۱. انعام/سوره۶، آیه۱۳۰.    
۱۰۲. فصّلت/سوره۴۱، آیه۱۲.    
۱۰۳. ملک/سوره۶۷، آیه۱۷.    
۱۰۴. قمر/سوره۵۴، آیه۳۶.    
۱۰۵. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۹۴ - ۱۹۵.    
۱۰۶. احقاف/سوره۴۶، آیه۱۲.    
۱۰۷. الکشاف، ج ۳، ص ۳۳۵.
۱۰۸. انعام/سوره۶، آیه۱۹.    
۱۰۹. اعراف/سوره۷، آیه۲.    
۱۱۰. مریم/سوره۱۹، آیه۹۷.    
۱۱۱. فرقان/سوره۲۵، آیه۱.    
۱۱۲. انعام/سوره۶، آیه۹۲.    
۱۱۳. بحار الانوار، ج۳۵، ص ۳۵۶.
۱۱۴. قمر/سوره۵۴، آیه۴ - ۵.    
۱۱۵. احزاب/سوره۳۳، آیه۴۵ - ۴۶.    
۱۱۶. التفسیر الکبیر، ج ۲۵، ص ۲۱۷.
۱۱۷. مدثّر/سوره۷۴، آیه۲.    
۱۱۸. مدثّر/سوره۷۴، آیه۴.    
۱۱۹. شعراء/سوره۲۶، آیه۲۱۴ - ۲۱۵.    
۱۲۰. انعام/سوره۶، آیه۵۱ - ۵۲.    
۱۲۱. فی ظلال القرآن، ج ۲، ص ۱۰۹۹.
۱۲۲. شعراء/سوره۲۶، آیه۱۱۴ - ۱۱۵.    
۱۲۳. شعراء/سوره۲۶، آیه۲۱۴ - ۲۱۶.    
۱۲۴. مجمع البیان، ج ۷، ص ۳۲۲.
۱۲۵. اسراء/سوره۱۷، آیه۱۰۵.    
۱۲۶. فرقان/سوره۲۵، آیه۵۶.    
۱۲۷. احزاب/سوره۳۳، آیه۴۵.    
۱۲۸. فتح/سوره۴۸، آیه۸.    
۱۲۹. بقره/سوره۲، آیه۲۱۳.    
۱۳۰. نساء/سوره۴، آیه۱۶۵.    
۱۳۱. انعام/سوره۶، آیه۴۸.    
۱۳۲. کهف/سوره۱۸، آیه۵۶.    
۱۳۳. المیزان، ج ۲۰، ص ۸۰.
۱۳۴. مجموعه آثار، ج ۱۶، ص ۱۵۴، «سیره نبوی».
۱۳۵. پیام قرآن، ج ۷، ص ۲۹.
۱۳۶. التحقیق، ج ۱۲، ص ۷۵ - ۷۶، «بشر».
۱۳۷. نمونه، ج ۹، ص ۶۹.
۱۳۸. المیزان، ج ۳، ص ۱۵۷.


منبع

[ویرایش]

دائرة المعارف قرآن کریم، برگرفته از مقاله «انذار».    



جعبه ابزار