بزم غریب

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



بزم غریب، سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی در سده ۱۳قمری است.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

این کتاب از سفرنامه‌های حج دوره قاجار ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی است که شرح سفر ده ماهه حج خود را در آن نگاشته است. آغاز این سفر سه شنبه چهاردهم شعبان سال ۱۲۶۱ق. بوده است. نام کتاب نیز بر پایه حروف ابجد بر همین تاریخ دلالت دارد.
[۱] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۴۲ .
کتاب آگاهی‌های بسیاری را از راه‌ها، منازل، شهرها و کشورهای مسیر جنوبی حج ایرانیان در خود دارد. شرح حال نویسنده و علت شهرت او به «بروجردی» دانسته نیست. ولی اهل شیراز بوده و سفر خود را از این شهر آغاز کرده است. کتاب را یکی از آشنایانش به نام احمد بن ابوالحسن شریف کتابت کرده و از حاشیه‌هایی که او بر کتاب نوشته و نیز متن کتاب برمی آید که نویسنده از خان‌های فارس و اهل فضل بوده است.
[۲] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۸۰۳.

بخشی از سفر، دریایی بوده و از طریق خلیج فارس ، دریای عمان ، اقیانوس هند و دریای سرخ صورت پذیرفته است.
[۳] پنجاه سفرنامه، ج۱، ص۵۹۹ به بعد، ۶۳۳ به بعد.
نویسنده با نثری مسجع و زیبا آگاهی‌هایی از وضعیت مذهبی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و جغرافیایی مناطق ساحلی مسیر سفر خود و مکه و مدینه به دست داده است. مطالب کتاب را در دو بخش می‌توان گنجانید:
ƒ

← سفر رفت و برگشت


در این بخش، اطلاعاتی از این دست را می‌توان یافت: معرفی خان‌ها و حاکمان سیاسی
[۴] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۴۴ .
[۵] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۵۸ .
، نام شهرها و مناطق میان راه همراه با چگونگی تلفظ و گاه وجه تسمیه آن‌ها
[۶] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۰ .
[۷] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۶ .
، کیفیت دریانوردی در آن روزگار، اصطلاحات، نام اجزا و اشیا و خدمه کشتی و آگاهی‌های ارزشمندی از دریانوردی آن دوران در خلیج فارس
[۸] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۴۹-۷۵۷ .
، فاصله شهرها از یکدیگر و تا مکه
[۹] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۴-۷۶۷ .
، چگونگی رفتار مردم کشورهای جنوبی با حاجیان و شهروندان ایرانی. نویسنده وضعیت امنیتی ایرانیان را مناسب ندانسته و بیان کرده که برخی از کشتی‌های ایرانی برای حفظ امنیت خود ناچار به نصب پرچم انگلیس می‌شوند؛ زیرا انگلیسی‌ها از امنیت کامل برخوردارند.
[۱۰] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۵۷ .
نویسنده هنگام سفر در سرزمین عربستان ، همواره از هجوم راهزنان و سارقان بومی یا باج گیری عرب‌های بادیه نشین، در رنج و هراس و گاه شاهد چپاول‌های آن‌ها بوده است.
[۱۱] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۳ .
[۱۲] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۸ .


ƒ

← حرمین شریفین


در این بخش نیز درباره این امور می‌توان آگاهی‌هایی یافت: مسجدالحرام ، کعبه و اشیای مربوط به آن، حجرالاسود ، حجر اسماعیل ، مقام ابراهیم ، چاه زمزم ، صفا و مروه که بیشتر همراه وصف شکل ظاهری و یادکرد مساحت و اندازه و ارتفاع است
[۱۳] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۸ .
، آداب و مناسک حج
[۱۴] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۷-۷۶۸ .
، خادمان بیت الله الحرام از جمله خواجگان یا اغوات که شمار آن‌ها ۵۰ تن بوده است
[۱۵] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۰ .
، اوضاع سیاسی و عزل و نصب‌های حکومتی مکه
[۱۶] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۶ .
[۱۷] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۱ .
، شمار امامان جماعت مسجد که چهار تن از چهار مذهب اهل سنت بوده‌اند و چگونگی برگزاری نمازهای جماعت در آن جا
[۱۸] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۲ .
، بیان خصوصیات و اندازه و مساحت مکان‌های مدینه و اشیای مسجدالنبی.
[۱۹] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۵-۷۷۷ .
نویسنده در باب زیارت امامان بقیع ، متولیان مشاهد را بسیار سختگیر دانسته است. او درباره مردم مدینه می‌گوید: «با این که اهل مدینه نسبت به اهل مکه ، بسی مهربان و با سلوک‌اند، عجم در نظر آن‌ها مفلوک، و معتبرترین حجاج، بسی دنی و صعلوک.»
[۲۰] سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۵ .

ƒ

چاپ

[ویرایش]

بزم غریب به کوشش محمد مهدی معراجی به سال ۱۳۷۶ش. با استفاده از دو نسخه خطی تصحیح گشته و در دفتر ششم «میراث اسلامی ایران» کتابخانه آیت‌الله نجفی در ۶۴ صفحه با قطع رقعی مرعشی چاپ شده است. این سفرنامه همچنین در مجموعه پنجاه سفرنامه حج قاجاری به کوشش رسول جعفریان، با مقدمه همان محقق آمده است.
[۲۱] پنجاه سفرنامه، ج۱، ص۵۷۳-۶۶۱.



فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) پنجاه سفرنامه حج قاجاری، به کوشش رسول جعفریان، تهران، نشر علم، ۱۳۸۹ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۴۲ .
۲. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۸۰۳.
۳. پنجاه سفرنامه، ج۱، ص۵۹۹ به بعد، ۶۳۳ به بعد.
۴. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۴۴ .
۵. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۵۸ .
۶. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۰ .
۷. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۶ .
۸. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۴۹-۷۵۷ .
۹. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۴-۷۶۷ .
۱۰. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۵۷ .
۱۱. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۳ .
۱۲. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۸ .
۱۳. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۸ .
۱۴. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۷-۷۶۸ .
۱۵. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۰ .
۱۶. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۶۶ .
۱۷. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۱ .
۱۸. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۲ .
۱۹. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۵-۷۷۷ .
۲۰. سفرنامه حج ، نوشته محمد علی بن محمد رضی بروجردی، ص۷۷۵ .
۲۱. پنجاه سفرنامه، ج۱، ص۵۷۳-۶۶۱.


منبع

[ویرایش]

حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، برگرفته از مقاله «بزم غریب».    



جعبه ابزار