• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

بیع فضولی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



فروختن متاع و ملک دیگری بدون استرضای او را بیع فضولی گویند.
[۱] لغت نامه دهخدا، چاپ تهران ۱۳۴۱ هـ ش، ج«ف».





فقهاء در صحت و بطلان فضولی آراء متشتت اظهار کرده‌اند.
بین امامیه مشهور صحت آن است.

۱.۱ - دلیل امامیه بر صحت بیع فضولی


و قائلین به صحت از خاصه و عامه ادله‌ای اقامه کرده‌اند که معروفترین آنها قضیه عروه بارقی می‌باشد بدین بیان: نبی اکرم(ص) دیناری به عروه داد تا برای أضحیه گوسفندی بخرد وی با آن دو گوسفند خرید و در بین راه یکی از آن دو را به یک دینار فروخت و با یک گوسفند و یک دینار به خدمت رسول خدا(ص) آمد، حضرتش عمل عروه را تصویب فرمود با این جمله: «بارک الله لک فی صفقة یمینک».
[۲] حدائق الناضره، چاپ تبریز، ج۷، ص۷۲.
[۴] مغنی المحتاج، چاپ مصر، ۱۳۵۲ هـ.ق، ج۲، ص۱۵.
[۵] بدایة المجتهد، چاپ قاهره، ۱۳۷۱ هـ، ج۲، ص۱۷۱.




از شافعی درباره بیع فضولی دو قول نقل شده است که اظهر و اشهر آنها بطلان است.
[۹] مغنی المحتاج، چاپ مصر، ۱۳۵۲ هـ.ق، ج۲، ص۱۵.
[۱۰] میزان الکبری (شعرانی)، چاپ مصر، ج۲، ص۶۶.

و اما ابو حنیفه چنان‌که در کتاب اللباب (میدانی) و الاختیار (عبدالله بن مودود) می‌نویسد بیع فضولی را صحیح و موقوف به اجازه مالک دانسته است.
[۱۱] اللباب فی شرح الکتاب، چاپ مصر، ۱۳۷۴ هـ.، ج۱، ص۲۲۱.
[۱۲] الاختیار لتعلیل المختار، چاپ مصر، ۱۳۷۰ هـ.ق، ج۲، ص۱۸.

و نیز مالک چنان‌که در کتاب بدایة المجتهد افاده می‌کند بیع فضولی و شراء او را صحیح و مجاز دانسته است.
[۱۳] بدایة المجتهد، ج۲، ص۱۷۱.

و اما احمد بن حنبل، بطوری که از کتاب «الانصاف فی معرفة الراجح من الخلاف» و کتاب «الاقناع» استفاده می‌شود قائل به تفصیل شده و معتقد است که بیع فضولی باطل می‌باشد.
ولی شراء او اگر در ذمه باشد صحیح است چون اگر شخص منظور نظر پذیرفت که مالک بیع می‌شود و اگر نپذیرفت شراء بر خود فضولی لازم می‌گردد.
[۱۴] الانصاف فی معرفة الراجح من الخلاف، تألیف مرداوی حبلی، چاپ مصر، ۱۳۷۵ هـ.ق، ج، ص۲۸۵.
[۱۵] الاقناع، تألیف شرف الدین موسی الحجاوی المقدسی، چاپ مصر، ج۲، ص۶۲.



 
۱. ↑ لغت نامه دهخدا، چاپ تهران ۱۳۴۱ هـ ش، ج«ف».
۲. ↑ حدائق الناضره، چاپ تبریز، ج۷، ص۷۲.
۳. ↑ المکاسب، شیخ انصاری، چاپ تبریز، ۱۳۷۵ ه.ق، ص۱۲۴.    
۴. ↑ مغنی المحتاج، چاپ مصر، ۱۳۵۲ هـ.ق، ج۲، ص۱۵.
۵. ↑ بدایة المجتهد، چاپ قاهره، ۱۳۷۱ هـ، ج۲، ص۱۷۱.
۶. ↑ الخلاف، ج۳، ص۳۵۴.    
۷. ↑ تذکرة‌الفقهاء، ج۱۰، ص۱۴.    
۸. ↑ تذکرة‌الفقهاء، ج۱۰، ص۲۱۶.    
۹. ↑ مغنی المحتاج، چاپ مصر، ۱۳۵۲ هـ.ق، ج۲، ص۱۵.
۱۰. ↑ میزان الکبری (شعرانی)، چاپ مصر، ج۲، ص۶۶.
۱۱. ↑ اللباب فی شرح الکتاب، چاپ مصر، ۱۳۷۴ هـ.، ج۱، ص۲۲۱.
۱۲. ↑ الاختیار لتعلیل المختار، چاپ مصر، ۱۳۷۰ هـ.ق، ج۲، ص۱۸.
۱۳. ↑ بدایة المجتهد، ج۲، ص۱۷۱.
۱۴. ↑ الانصاف فی معرفة الراجح من الخلاف، تألیف مرداوی حبلی، چاپ مصر، ۱۳۷۵ هـ.ق، ج، ص۲۸۵.
۱۵. ↑ الاقناع، تألیف شرف الدین موسی الحجاوی المقدسی، چاپ مصر، ج۲، ص۶۲.




جابری عرب‌لو، محسن، فرهنگ اصطلاحات فقه فارسی، ص.۶۸-۶۹



جعبه ابزار