نقش اجتهاد، نقش اجتهاد در فقه سیاسی بر عقلانیت، اجتهاد مستمر و نوآوری در فهم دین استوار است و آن را عامل پویایی شریعت و پاسخگویی به نیازهای متغیر جامعه میداند. در این دیدگاه، رکود اجتهاد، سنتگرایی تقلیدی و گسست از علوم و شرایط زمان از عوامل کاهش کارآمدی فقه سیاسی معرفی شده و احیای اجتهاد، زمینهساز نوسازی اندیشه دینی و تقویت وحدت اسلامی دانسته میشود.
آینده نظامهای سیاسی در کشورهای اسلامی، در فقه سیاسی با تکیه بر بیداری اسلامی، بازگشت به هویت دینی و تقویت الگوهای بومی، چشمانداز تحول نظامهای سیاسی را بررسی میکند. در این دیدگاه، همگرایی مذاهب اسلامی، توسعه نهادهای مشترک و استقلال از الگوهای غربی از مهمترین عوامل تحقق نظام سیاسی کارآمد در جهان اسلام دانسته شده است.
چالشهای دموکراسی اسلامی، در فقه سیاسی به عوامل تاریخی، فکری و سیاسی مانند میراث حکومت عثمانی، استبداد حکومتهای محلی، جمود فقهی، نفوذ اندیشه غرب و ضعف نظریهپردازی نسبت داده شده است. این دیدگاه ناکامی دموکراسی اسلامی را حاصل ابهام در سازوکارهای حقوقی، تأثیر الگوهای غربی بر قوانین اساسی، مداخلات خارجی و شکست تجربههای قانونگذاری و مشارکت سیاسی در کشورهای اسلامی میداند. همچنین اختلاف نظر متفکران مسلمان
حمیدالدین محمد بن عمر محمودی بلخی، مشهور به حمیدالدین بلخی، قاضیالقضات بلخ در سده ششم هجری و مؤلف کتاب مقامات حمیدی است. در منابع درباره نام او اختلاف دیده میشود، اما شواهدی چون فرمان سلطان سنجر (۵۴۷ق) نام محمد را تأیید میکند. او از خاندان محمودیان طالقان بلخ بود و پس از درگذشت پدرش، به فرمان سنجر منصب قاضیالقضاتی بلخ را بر عهده گرفت و تا پایان عمر در این مقام ماند. حمیدالدین با شاعرانی چون انوری، رشیدالدین وطواط و دقایقی مروزی
جلوگیری از همگرایی عربی و اسلامی، از اهداف حملات نظامی آمریکا به عراق و از مباحث مطرح در فقه سیاسی است. برخی تحلیلها، تحرکات سیاسی و نظامی آمریکا را ناشی از نگرانی نسبت به شکلگیری همگرایی میان کشورهای منطقه در برابر پیامدهای سیاستهای این کشور میدانند. بر اساس این دیدگاه، افزایش رایزنیها و همکاریهای دیپلماتیک میان کشورهای خلیج فارس، ایران و برخی دولتهای عربی نشانهای از تقویت این روند ارزیابی شده است.
برانداختن رژیم عراق، از اهداف حملات نظامی آمریکا به عراق و از مباحث مطرح در فقه سیاسی است. برخی تحلیلها، سرنگونی حکومت عراق را هدف اصلی حمله آمریکا ندانسته و آن را بخشی از روند توجیه عملیات نظامی ارزیابی میکنند. بر اساس این دیدگاه، رایزنی با مخالفان عراقی و طرح برخی ادعاها درباره ارتباط عراق با حوادث ۱۱ سپتامبر، در راستای مشروعیتبخشی به این حمله تفسیر شده است.
مهار ایران، از اهداف حملات نظامی آمریکا به عراق و از مباحث مطرح در فقه سیاسی است. برخی تحلیلها، حمله به عراق را بخشی از راهبرد آمریکا برای تقویت موقعیت نظامی خود در منطقه و افزایش فشار بر جمهوری اسلامی ایران ارزیابی میکنند. بر اساس این دیدگاه، این اقدام در راستای ایجاد کمربند امنیتی و تکمیل سیاست محاصره ایران تفسیر شده و شماری از گزارشها نیز بر همین تحلیل تأکید دارند.
تسویه حساب سیاسی، از اهداف حملات نظامی آمریکا به عراق و از مباحث مطرح در فقه سیاسی است. برخی تحلیلها، اقدامات نظامی آمریکا را تلاشی برای مهار افزایش مخالفتهای جهانی با سیاستهای این کشور و حفظ نفوذ بینالمللی آن میدانند. بر اساس این دیدگاه، آغاز عملیات در افغانستان با هدف سنجش واکنشهای بینالمللی و حذف طالبان از معادلات منطقهای صورت گرفته است.
حمایت بیدریغ از اسرائیل، از مباحث مطرح در فقه سیاسی است. برخی تحلیلها، حمایت از اسرائیل و حفظ امنیت آن را از انگیزههای اصلی سیاستهای منطقهای آمریکا، از جمله در قبال تحولات فلسطین، میدانند. بر اساس این دیدگاه، آمریکا حفظ این حمایت را بخشی از منافع ملی خود تلقی کرده و آن را حتی بر برخی ملاحظات راهبردی با متحدانش ترجیح داده است.
