تزیین اعمال فرعون (قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قرآن کریم ریشه اصلی انحراف فرعون را، همان زینت یافتن اعمال زشتش در نظرش به خاطر کبر و غرور و خود خواهی بیان می دارد.


کردار زشت فرعون

[ویرایش]

قرآن کریم در مورد تزیین کردار زشت فرعون، برای وی می فرماید: «... کذلک زین لفرعون سوء عمله...» ...... اینچنین اعمال بد فرعون در نظرش زینت داده شده بود... .

بنای مرتفع فرعون

[ویرایش]

فرعون گفت : ‌ای هامان ! برای من بنای مرتفعی بساز شاید با وسائل و اسبابی مجهز شوم، اسبابی که مرا به آسمانها برساند تا از خدای موسی آگاه شوم، هر چند گمان می‌کنم او دروغگو باشد.
نخستین چیزی که در اینجا به نظر می‌رسد این است که هدف فرعون از این کار چه بود؟ آیا او واقعا در این حد از حماقت بود که فکر می‌کرد خدای موسی علیه‌السلام در آسمان است و به فرض که در آسمان باشد با ساختن یک بنای بلند که در مقابل کوههای سطح زمین ارتفاع بسیار ناچیزی دارد می‌تواند به آسمان برود؟! این مسأله بسیار بعید به نظر می‌رسد، چرا که فرعون با تمام غرور و تکبری که داشته مرد هوشیار و سیاستمداری بود که سالیان دراز ملت عظیمی را در بند نگه داشته بود و با قدرت بر آنها حکومت می‌کرد، و در مورد چنین اشخاصی هر حرکتی جنبه شیطانی دارد، باید قبل از هر چیز به سراغ تحلیل انگیزه سیاست شیطانی این امر رفت.

هدف بنای فرعون

[ویرایش]

ظاهر این است فرعون به عنوان چند هدف دست به چنین کاری زد:

← هدف اول


۱ - او می‌خواست وسیله‌ای برای اشتغال فکری مردم و انصراف ذهن آنها از مسأله نبوت موسی علیه‌السلام و قیام بنی اسرائیل فراهم آورد، و مسأله ساختن این بنای مرتفع که به گفته بعضی از مفسران در زمینی بسیار وسیع با پنجاه هزار مرد بنا و معمار، و کارگران زیاد برای فراهم آوردن وسائل ساخته می‌شد می‌توانست مسائل دیگر را تحت الشعاع قرار دهد، و هر چه بنا بالاتر می‌رود توجه مردم را بیشتر به خود جلب کند، و نقل همه محافل و خبر روز همین موضوع باشد و مسأله پیروزی موسی را بر ساحران که ضربه عظیمی بر پیکر قدرت فرعونیان وارد ساخت موقتا به طاق نسیان زند.

← هدف دوم


۲ - او می‌خواست از این طریق کمک مادی و اقتصادی به توده‌های زحمتکش کند، و کاری هر چند موقت برای بیکاران فراهم سازد تا کمی مظالم او را فراموش کنند و وابستگی مردم از نظر اقتصادی به خزینه او بیشتر گردد.

← هدف سوم


۳ - برنامه این بود که بعد از پایان بنا بر فراز آن رود و نگاهی به آسمان کند و احتمالا تیری در کمان گذارد و پرتاب کند و باز گردد، و برای تحمیق مردم بگوید: خدای موسی هر چه بود تمام شد! به سراغ کار خود بروید، و فکرتان راحت باشد! و گرنه برای فرعون روشن بود بنای عظیم او که از چند صد متر تجاوز نمی‌کرد سهل است از فراز کوههای بسیار مرتفع نیز اگر به آسمان نگاه شود منظره آن همان است که از روی زمین صاف دیده می‌شود بدون کمترین تغییر.

عقب نشینی فرعون به شک

[ویرایش]

قابل توجه این که فرعون در برابر موسی علیه‌السلام با گفتن این سخنان و بیان این دستور یک گام عقب نشینی می‌کند و می‌گوید: من می‌خواهم درباره خدای موسی تحقیق کنم و می‌افزاید هر چند او را دروغگو گمان می‌کنم و به این ترتیب از مرحله یقین به خلاف مرحله گمان و شک تنزل می‌کند.

ریشه اصلی انحراف فرعون

[ویرایش]

در بعضی از روایات آمده است که هامان بنای برج فرعونی را آن قدر بالا برد که دیگر تند بادها اجازه ادامه کار به بناها نمی‌دادند، نزد فرعون آمد و به او گفت : دیگر ما قادر نیستیم بر ارتفاع بنا بیفزائیم، و چیزی نگذشت که تند باد سهمگینی وزید و بنا را واژگون کرد، و معلوم شد تمام قدرتنمائی فرعون به یک باد بند است! قرآن با جمله «کذلک زین لفرعون سوء عمله...» ریشه اصلی انحراف فرعون را که همان زینت یافتن اعمال زشتش در نظرش به خاطر کبر و غرور و خود خواهی بیان می‌دارد.

ضابطه کلی

[ویرایش]

مفاد سیاق این است که جمله مورد بحث به منزله یک قاعده و ضابطه کلی باشد و بفهماند چرا فرعون در مقابل حقی که موسی وی را به سوی آن می‌خواند این طور دست و پا می‌زد؟ برای اینکه شیطان عمل زشت او را در نظرش زیبا جلوه داده بود و او را از راه رشاد باز داشته بود، ناگزیر احساس کرد که در بن بستی قرار گرفته است، لذا با اباطیل خود در برابر آن مجادله کرد و دست به اینگونه کارهای ناشایست و نقشه‌های سفیهانه زد تا شاید حق را از بین ببرد.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. غافر/سوره۴۰، آیه۳۷.    
۲. تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ج۲۰، ص۱۰۲- ۱۰۴.    
۳. ترجمه تفسیر المیزان، علامه طباطبائی، ج۱۷، ص۵۰۳.    
۴. تفسیر صافی، فیض کاشانی، ج۶، ص۳۰۶.    
۵. مجمع البیان، شیخ طبرسی، ج۸، ص۴۴۳.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ قرآن، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، برگرفته از مقاله «تزیین اعمال فرعون».    



جعبه ابزار