تقدیم و تاخیر•

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تقدیم و تاخیر، جابه جا کردن یک لفظ از جایگاه طبیعی آن در ، از
اسلوب بلاغی قرآنصنایع ادبی و فنون علم بلاغت به کار رفته در قرآن را اسلوب بلاغی قرآن گویند
و از اسباب
اجمالاجمال، مبهم بودن مراد گوینده از لفظ و مراد فاعل از فعل را گویند
است.


تعریف



"تقدیم و تاخیر" از اسلوب‌های معانی قرآن، و یکی از
اسباب اجمالاسباب اجمال به وسایل عروض ابهام در لفظ یا کلام اطلاق می‌شود
است.

حسن تقدیم و تاخیر



در برخی الفاظ، مقدم یا مؤخر از جایگاه خویش در آورده شده‌اند. این کار علاوه بر این که اصولی و کاملا نظام مند است و بر اعجاز بیانی قرآن کریم
دلالتواژه دلالت به دو معنی به کار رفته است: ۱
دارد، بر زیبایی اسلوب و شیوایی تعبیر و سبک نیز می‌افزاید.

اقوال درباره جواز و عدم جواز



درباره جواز تقدیم و تاخیر میان علما اختلاف است.
در مقدم و مؤخر قرآن به دو وضعیت برمی خوریم:

← قول اول


به حسب ظاهر، معنای آیه مشکل است؛ اما وقتی دانستیم که از قبیل تقدیم و تاخیر است، معنای آن روشن می‌شود؛ مانند: (الحمد لله الذی انزل علی عبده الکتاب ولم یجعل له عوجا قیما…) که در تقدیر چنین است: "انزل علی عبده الکتاب قیما ولم یجعل له عوجا". نمونه‌های دیگری از تقدیم و تاخیر که سبب
اجمالاجمال، مبهم بودن مراد گوینده از لفظ و مراد فاعل از فعل را گویند
آیه شده است به این شرح است: آیه: (یسالونک کانک حفی عنها) که در تقدیر: «یسالونک عنها کانک حفی» است، و آیه: (ولولا کلمة سبقت من ربک لکان لزاما واجل مسمی) که در تقدیر: «ولو کلمة سبقت من ربک واجل مسمی لکان لزاما» است، و آیه: (حتی تؤمنوا بالله وحده الا قول ابراهیم لابیه) که استثنای از صدر آیه، یعنی: (قد کانت لکم اسوة حسنة فی ابراهیم والذین معه اذ قالوا لقومهم) است.

← قول دوم


تقدیم و تاخیر باعث
ابهامابهام به معنی پوشیدگی می باشد و نیز به انگشت شست دست و پا هم اطلاق می شود
در فهم معنا نشده است. در این صورت، سخن از علت تقدیم و تاخیر است که فواید مختلفی برای آن برشمرده‌اند؛ مانند:
تبرکبرکت جستن از خداوند، پیامبران، امامان و اولیا و آثار آنان را تبرّک می‌گویند که از آن در بابهایی همچون طهارت، زکات، صوم، حج، نکاح، طلاق، ظهار، عتق، اقرار، یمین و نذر به مناسبت سخن رفته است
، تشریف،
تعظیمتعظیم (اکرام) یعنی بزرگ داشتن کسى یا چیزى و به عبارت دیگر رعایت مرتبه و شأن هرکس یا هر چیز مستحق تعظیم است
،
مناسبتمناسبت، تناسب در لفظ یا سیاق کلام؛ از اسباب تقدیم لفظی بر لفظ دیگر را می‌گویند
، و برانگیختن و….
[۷] کمالی دزفولی، علی، ۱۲۹۲ -، قرآن ثقل اکبر، ص(۳۲۴-۳۲۹).


عناوین مرتبط



اسباب تقدیم و تاخیراسباب تقدیم و تاخیر، اهداف مقدم یا مؤخر کردن کلمه را می‌گویند
.

پانویس


 
۱. کهف/سوره۱۸، آیه۱-۲.    
۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۸۷.    
۳. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۹.    
۴. ممتحنه/سوره۶۰، آیه۴.    
۵. زرکشی، محمد بن بهادر، ۷۴۵ - ۷۹۴ق، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، ج۳، ص۲۳۳.    
۶. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص(۳۸-۴۷).    
۷. کمالی دزفولی، علی، ۱۲۹۲ -، قرآن ثقل اکبر، ص(۳۲۴-۳۲۹).


منبع



فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «تقدیم و تاخیر».    



جعبه ابزار