حقیقت

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حقیقت، به معنای کارگیرى لفظ در معناى وضع شده براى آن گفته می شود.


تعریف حقیقت

[ویرایش]

حقیقت به کاربرد لفظ در معناى موضوع له، مقابل مجاز می گویند.

کاربردعنوان حقیقت

[ویرایش]

از آن در علم اصول فقه سخن گفته‏‌اند.

اقسام استعمال لفظ در معنا

[ویرایش]

استعماللفظ در معنا دو گونه است:حقیقی و مجازی.
استعمال حقیقی عبارت است از به کارگیرى لفظ در معناى وضع شده براى آن (موضوع له‌). به چنین معنایى، معناى حقیقیلفظ مى‏‌گویند، مقابل آن معناى مجازی قرار دارد .
در استعمال حقیقی، معنا مستقیم و بدون نیاز به قرینه‏اى به ذهن شنونده تبادر مى‏کند، بر خلاف استعمالمجازی.
البته گاهى معناى مجازی منقلب به معناى حقیقی مى‏گردد، مانند جایى که کاربرد لفظ در معناى مجازی به حدّى برسد که بدون نیاز به قرینه‏اى، آن معنا از لفظ تبادر کند. از این انقلاب به سبب کثرت استعمال، به وضعتعینی یاد مى‏شود، مقابل وضع تعیینی
[۱] دروس فى علم الاصول، ج۱، ص۲۷۷- ۲۷۸.


← نشانه‌‏های تشخیص معناى حقیقى


اصولیان معنای حقیقی در موارد نامعلوم بودن معناى حقیقی لفظ، براى تشخیص معناى حقیقی از مجازی، نشانه‏‌هایى بیان کرده‏اند که مهم‏ترین آنها عبارتند از:
۱. تبادر، یعنى خطور معناى مشکوک از لفظ به ذهن هنگام استعمال آن بدون وجود قرینه‌‏اى بر آن معنا.
۲. عدم صحت سلب لفظ از معناى مشکوک.
۳. صحت حمل لفظ بر معناى مشکوک.
۴. اطراد، یعنى شیوع کاربرد لفظ در مصادیق مختلف معناى مشکوک به یک اعتبار.
درجایى که معناى حقیقی لفظ، معلوم، لیکن مراد متکلم از جهت اراده معناى حقیقی یا مجازی مشکوک باشد، اصل‏ حقیقت- که یکى از اصول لفظی است- جارى، و بر اساس آن کلام بر معناى حقیقی حمل مى‏شود و در نتیجه عذر شنونده در مخالفت با حقیقت و نیز عذر گوینده در ادعاى معناى مجازی پذیرفته نخواهد بود؛ چرا که اصل یاد شده بر هر دو حجت است.
[۲] اصول الفقه، ج۱، ص۶۸- ۷۴.



پانویس

[ویرایش]
 
۱. دروس فى علم الاصول، ج۱، ص۲۷۷- ۲۷۸.
۲. اصول الفقه، ج۱، ص۶۸- ۷۴.




منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‌۳،ص ۳۴۵    



جعبه ابزار