سوره یونس

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سوره یونس سوره دهم قرآن کریم است، که اشاره به داستان قوم حضرت یونس علیه‌السّلام است.


علت نامگذای سوره

[ویرایش]

نام مبارک حضرت یونس، این پیامبر بزرگ پنج بار در این سوره آمده و نیز به داستان قوم وی و برداشته شدن عذاب از آنان اشاره شده است. این‌ها سبب انتخاب نام «یونس» برای این سوره است.

غرض سوره

[ویرایش]

غرض این سوره، یعنی آن هدفی که سوره برای بیان آن نازل شده، عبارت است از تاکید مردم به التزام به توحید ، و این تاکید را از راه بشارت و انذار انجام داده، گویا این سوره بعد از آن که مشرکین ، مساله وحی را انکار کردند و قرآن را سحر خواندند نازل شده، و ادعای آنان را به این بیان رد کرده که: قرآن کتابی است آسمانی و نازل شده به علم خدای تعالی، و آنچه از معارف توحید که در آن است از قبیل وحدانیت خدای تعالی و علم و قدرت او، و این که خلقت منتهی به او است، و سنت‌های عجیبی که در خلقت عالم دارد، و اینکه خلق همگی با اعمالشان به سوی او بر می‌گردند، و در برابر آنچه کرده‌اند جزاء داده می‌شوند- خیر باشد جزای خیر داده می‌شوند و شر باشد جزای شر- همه و همه اموری است که آیات آسمان و زمین بر آن دلالت دارد، و عقل سالم نیز به سوی آن راهنمایی می‌کند. پس، همه این‌ها معانی و معارفی است حق ، و معلوم است که کلامی که بر چنین معارفی دلالت می‌کند، کلام حکیم است و سحر باطلی که با عباراتی شیرین و فریبنده زینت شده نمی‌تواند حاکی از چنین معارفی باشد.
و دلیل بر آنچه گفته شد، این است که خدای تعالی این سوره را با گفتاری در باره تکذیب دشمنان نسبت به قرآن کریم آغاز نموده و فرموده: ا کان للناس عجبا ان اوحینا... قال الکافرون ان هذا لساحر مبین و با لحنی چون: و اتبع ما یوحی الیک ختم فرموده است، وآن آغاز و این انجام را در خلال آیات آن نیز چند بار تذکر داده، یک جا فرموده: و اذا تتلی علیهم آیاتنا و جای دیگر فرموده: و ما کان هذا القرآن ان یفتری من دون الله... ، و جای دیگر فرموده: یا ایها الناس قد جاءتکم موعظة... ، و نیز فرموده: فان کنت فی شک مما انزلنا الیک....

رد بر انکار کفار

[ویرایش]

پس همین که این مطلب، یعنی سخن از حقانیت قرآن در چند جای سوره تکرار شد و نیز در اول و آخر آن آمده، دلالت دارد که زمینه و اساس آیات این سوره همان پاسخگویی و رد انکار کفاری است که وحی بودن قرآن را انکار می‌کردند، و به همین جهت است که تهدیدهایی که در این سوره آمده- که قسمت عمده سوره است- در باره مکذبین آیات خدا از این امت است، این‌ها هستند که تهدیدشان کرده است به داوری بین آنان و بین پیامبرشان صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم و فرموده: این قضاء، سنتی است که خدای تعالی در بین هر امتی با پیغمبرش جاری کرده. و نیز سوره مورد بحث را با تعقیب همین جریان ختم نموده، بطوری که گویی بیان حقیقت نامبرده از مختصات این سوره است.

انذار نام دیگر سوره

[ویرایش]

بنا بر این جا دارد که سوره یونس را به سوره انذار و قضاء عدل بین رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم و بین امتش معرفی شود، و اتفاقا سوره با یادآوری همین قضاء و داوری ختم شده، آنجا که خطاب به رسول گرامی خود فرموده: و اصبر حتی یحکم الله و هو خیر الحاکمین.

ویژگی‌های سوره یونس

[ویرایش]

۱. سوره یونس ۱۰۹ آیه به عدد کوفی و حجازی و بصری ، ۱۱۰ آیه به عدد شامی ، ۱۸۳۲ یا ۱۸۴۴ کلمه و ۷۵۶۷ یا ۷۰۶۵ حرف دارد.
۲. پنجاه و یکمین سوره قرآن است که پس از سوره اسراء و پیش از سوره هود در مکه نازل شده است؛ مگر آیات ۴۰ و ۹۴ - ۹۶ که در مدینه فرود آمد. و در مصحف شریف دهمین سوره است.
۳. از نظر کمیت، اولین سوره از سور مئین، و نیز چهارمین سوره از سور مقطعات (سوره‌هایی که با حروف مقطعه آغاز می‌شوند) به شمار می‌آید
۴. در این سوره، پنج آیه و برخی نیز گفته‌اند هشت آیه نسخ شده است.

مطالب سوره یونس

[ویرایش]

۱. وحی و نبوت ؛
۲. خداشناسی، ادله اثبات خدا و اوصاف جلال و جمال حضرت حق؛
۳. داستان‌های پیامبران الهی مانند نوح و موسی ، و سرگذشت قوم بنی اسرائیل ،
۴. سنت‌ها و قوانین الهی در جامعه ؛
۵. بیان آیات تکوینی خداوند و اسرار آفرینش .
[۶] هاشم زاده هریسی، هاشم، شناخت سوره‌های قرآن، ص۱۸۶، ۱۳۱۷.
[۸] رامیار، محمود، تاریخ قرآن، ص۵۸۴، ۱۳۰۱ - ۱۳۶۳.
[۹] جمعی از محققان، علوم القرآن عندالمفسرین، ج۱، ص۳۱۶.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۴۷، ۸۴۹ - ۹۱۱ق.    
۲. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۶، ۱۲۸۱ - ۱۳۶۰.    
۳. سخاوی، علی بن محمد، جمال القراء و کمال الاقراء، ج۱، ص۴۴۱، ۵۵۸-۶۴۳ق.    
۴. فیروز آبادی، محمد بن یعقوب، بصائرذوی التمییزفی لطائف الکتاب العزیز، ج۱، ص۲۳۸، ۷۲۹ - ۸۱۷ق.    
۵. زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، ج۱، ص۱۹۳، ۷۴۵ - ۷۹۴ق.    
۶. هاشم زاده هریسی، هاشم، شناخت سوره‌های قرآن، ص۱۸۶، ۱۳۱۷.
۷. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۸، ص۲۱۲، ۱۳۰۵.    
۸. رامیار، محمود، تاریخ قرآن، ص۵۸۴، ۱۳۰۱ - ۱۳۶۳.
۹. جمعی از محققان، علوم القرآن عندالمفسرین، ج۱، ص۳۱۶.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ نامه فارسی علوم قراتی، برگرفته از مقاله«سوره یونس»>    



جعبه ابزار