ضرورت ازلی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ضرورت، به اقسامي دسته ­بندي مي­شود: ضرورت ازلي، ضرورت ذاتي، ضرورت وصفي، ضرورت وقتي
و ضرورتِ به شرطِ محمول


تعریف ضرورت ازلی

[ویرایش]

ضرورت ازلی، ضرورتی است که یک محمول برای خودِ ذاتِ موضوع، بدون هیچ قید یا شرطی (حتی قید و شرطِ وجود)، ضرورت دارد.
[۱] . شیرازی، صدرالدین؛ اسفار اربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱م، ج‏۱، ص‏۱۵۷
[۲] نهایةالحکمة، ص‏۴۶.


احکام ضرورت ازلی

[ویرایش]

اما از آنجا که در هر گزاره­ ای که محمولی بر موضوعی حمل می­شود، باید موضوع حتماً دارای ثبوت و وجود باشد تا بتوان چیزی را به آن نسبت داد و با توجه به اینکه در ضرورت ازلی، نباید وجود به عنوان قید و یا شرط موضوع قرار گیرد، باید گفت ضرورت ازلی به موضوعی اختصاص دارد که وجودِ آن در ذاتِ آن باشد و قائم به ذاتِ خود باشد تا نیازی به شرط کردنِ وجود در کنارِ آن نباشد؛ به عبارت دیگر، موضوع در ضرورت ازلی باید وجودِ نامحدود و صِرفی (بدون ماهیت) باشد که علتی ندارد.
[۳] . نهایةالحکمة، ص‏۴۶ و .
بدین ترتیب باید گفت ضرورت ازلی، به وجود
[۴] . الأسفارالأربعة، ج‏۱، ص‏۹۳ .
[۵] الأسفارالأربعة، ج‏۱، ص‏۳۹۸
و صفاتِ ذاتیِ "واجب الوجود بالذات" اختصاص دارد.
[۶] . نهایةالحکمة، ص‏۴۶.
یعنی تنها حملِ وجود و صفاتِ ذاتیِ خداوند بر ذاتِ او، دارای ضرورت ازلی است؛ زیرا تنها واجب‌ الوجود است که در وجود و صفاتش، نه علتی می­خواهد و نه نیازی به ضمیمه شدنِ قیدی به خودش است تا بتواند وجود و صفاتش را بطور ضروری بپذیرد و به تعبیرِ دقیقِ فلسفی، ثبوت وجود و صفاتِ ذاتیِ خداوند (واجب الوجود بالذات) برای ذاتش، از هر قید و حیثیتِ تعلیلی و تقییدی مبرّاست
[۷] . نهایةالحکمة، ص‏۵۳.
و در واقع باید گفت ضرورتِ وجود و ضرورتِ هر صفتِ ذاتی برای واجب تعالی، از متنِ ذاتِ او انتزاع می­شود ولذاست که این ضرورت، نیازی به هیچ قید و شرطی ندارد و ضرورتِ ازلی می­باشد.
[۸] . نهایةالحکمة، ص‏۲۷۴.
از این رو، باید گفت ایجاد و افاضهٔ وجود به عالم نیز از سوی خداوند، از آن جهت که به ذاتِ خداوند بازمی­گردد (و صفتی ذاتی برای اوست)، دارای ضرورتِ ازلی می­باشد.
[۹] . الأسفارالأربعة، ج‏۳، ص۱۶.

به دلیلِ اختصاصِ ضرورتِ ازلی به وجود و صفات ذاتی خداوند، ضرورت ازلی با بساطتِ ذاتِ موضوعِ آن و وحدتِ موضوعِ آن همراه خواهد بود؛ زیرا واجب الوجود بالذات، ذاتاً بسیط و دارای وحدت می‌­باشد.
[۱۰] . الأسفارالأربعة، ج‏۱، ص‏۱۸۶.
[۱۱] الحاشیةعلی‏الإلهیات، ص‏۳۷.



پانویس

[ویرایش]
 
۱. . شیرازی، صدرالدین؛ اسفار اربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱م، ج‏۱، ص‏۱۵۷
۲. نهایةالحکمة، ص‏۴۶.
۳. . نهایةالحکمة، ص‏۴۶ و .
۴. . الأسفارالأربعة، ج‏۱، ص‏۹۳ .
۵. الأسفارالأربعة، ج‏۱، ص‏۳۹۸
۶. . نهایةالحکمة، ص‏۴۶.
۷. . نهایةالحکمة، ص‏۵۳.
۸. . نهایةالحکمة، ص‏۲۷۴.
۹. . الأسفارالأربعة، ج‏۳، ص۱۶.
۱۰. . الأسفارالأربعة، ج‏۱، ص‏۱۸۶.
۱۱. الحاشیةعلی‏الإلهیات، ص‏۳۷.

سایت پژوهه    



جعبه ابزار