مبحث
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
محور اصلی یک مجموعه که تحت عنوان
نظام شناخته میشود، تمرکز عملیات مشترک اجزای تشکیل دهنده آن و رابطه تعاملی اجزای آن و هدفدار بودن تمرکز و به منظور رسیدن به هدفهای خاص و مورد نظر میباشد.
نظام اداری به این معنی را در سراسر
تاریخ اسلام بویژه در مقاطع خاصی از آن میتوان مشاهده و مورد بررسی قرارداد. نظام اداری در واقع جزء لاینفک دولت و نمودار ساختار آن میباشد. شکل گیری نخستین دولت در
مدینه پس از هجرت
پیامبر اسلام(صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) حکایت از یک نظام اداری نوبنیاد در آیین جدید بود. این پدیده اجتماعی در سرزمینی بوجود آمد که شمال شرقی آن تحت سیطره
ایران و شمال غربی آن فرمانبردار
روم بود و جنوب آن با نظام قبیلهای (فاقد نهادهای دولتی) زندگی بدوی را میگذراند.
اسلام در قلب این سرزمین یعنی
مکه طلوع و در مدینه ارکان یک نظام منسجم و مقتدری را بنیان نهاد.
نخستین گام در تاسیس دولت اسلامی مدینه، تدوین وامضای
میثاق مدینه بود که بر اساس آن جامعه و
امت واحدی متشکل از مسلمانان مهاجر، انصار و یهودیان مدینه شکل گرفت واین میثاق بر تاسیس امت واحدی متمایز از دیگر واحدهای بشری تاکید داشت.
در تحلیل میثاق مدینه دو دیدگاه دیده میشود: نخست برداشتی که در بالا ارائه کردید ومفاد آن، تاسیس یک جامعه مدنی مرکب از دو گروه متمایز مسلمان و چند گروه یهودیانی که قبل از هجرت پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) به مدینه در آن شهر سکونت گزیده بودند.
چنین دولتی بر اساس اسلام نمیتوانست باشد ودر حقیقت یک دولت ائتلافی به رهبری پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) و با قبول حاکمیت شریعت اسلام بنا شده بود، به عبارت دیگر اسلام شرط قبول تابعیت و شهروندی آن نبود و مشرکان در آن جایی نداشتند.
تحلیل دوم که بیشتر مورخان به آن روی آورده اند تاسیس یک جامعه و امت اسلامی با مشخصات ویژه اسلام که در آن، یهودیان نیز به عنوان هم پیمان پذیرفته شده بودند. و از آنجا که این میثاق قبل از نزول آیه جزیه بوده در حقیقت تاسیس قرار وذمه به صورت متحدان (ذمیان) بر اساس شرایط ذمه تغییر شکل میداد.
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۷، ص۴۴۹
