وفات حضرت زینب

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها) ملقب به، عقیله بنی هاشم و عقیلة الطالبین بود. در این نوشتار شرحی مختصر بر زندگی حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها) و حضور ایشان در کربلا و محل دفن ایشان، می باشد.


ولادت حضرت زینب

[ویرایش]

نبی اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در اول ذی الحجه سال دوم هجری فاطمه (سلام‌الله‌علیهم) را به خانه علی (علیه‌السّلام) فرستاد. هر چند فاصله زمان عقد تا عروسی تقریبا ۱۰ ماه بوده است و ثمره این ازدواج مبارک امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) و‌ ام کلثوم و زینب کبری (سلام‌الله‌علیهم) بود.
[۱] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۴۷.
[۲] لجنة التحقیق والتالیف، السیده زینب فی التاریخ، ص۱۶.
(بزرگترین دختران علی (علیه‌السّلام) از فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیهم) ‌ام کلثوم بود که در بقیع مدفون است و بعد از ایشان زینب کبری (سلام‌الله‌علیهم) و به ایشان لقب کبری دادند تا از زینب صغری که از غیر فاطمه است و مادرش‌ام ولد است تمییز داده شود)
زینب (سلام‌الله‌علیهم) در حیات جدش رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) متولد شد.
[۴] محمد قاسم مصری، حسن، السیده زینب، ۱۷ به نقل از اخبار الزینبیات للعبید لی النسابه.
ابن اثیر جزری در کتاب اسدالغابه حضرت زینب را از صحابیات نامیده است.
[۶] محمد قاسم مصری، حسن، السیده زینب، ۱۷.
بعضی‌ها ولادت حضرت زینب را دو سال بعد از برادرش حسین (علیه‌السّلام) در سال ۶ ه ق در ماه شعبان می‌دانند.
[۷] محمد قاسم مصری، حسن، السیده زینب، ص۲۰.
(و در قاهره تا امروز بر این اساس عمل می‌شود.) در حالی که بعضی از علما
[۸] لجنة التحقیق والتالیف، السیده زینب، ص۱۸ به نقل از کتاب حیاة السیده شهید دستغیب.
سال ولادت ایشان را ۷ ه ق می‌دانند. ولی شهید دستغیب شیرازی و شهید قاضی تبریزی
[۹] ] لجنة التحقیق والتالیف، السیده زینب، ص۱۸ به نقل از کتاب حیاة السیده شهید دستغیب.
تولد حضرت را در سال پنجم و در ماه جمادی الاولی می‌دانند.

زینب در لغت

[ویرایش]

زینب یا ماخوذ از «زنب» است از باب «فرح» یعنی فربه شد. (چنانچه در حضرت زینب (سلام‌الله‌علیهم) وفور صفات حسنه و اوصاف پسندیده می‌باشد). و یا اینکه به اصل خودش باشد، به معنی درخت خوش بوی نیکو منظر و یا اینکه «زین اب» بوده است، یعنی زینت پدر که به اعتبار همین معنی بعضی تعبیر از آن بانوی گرامی نموده «زین ابیها» در مقابل «ام ابیها»
[۱۱] خطیب خوارزمی، ابوالمؤید، موفق بن احمدبن احمد، المناقب، ج۳، ص۳۵۵۷.


القاب حضرت زینب

[ویرایش]

لقب آن است که دلالت بکند بر مدح یا ذم و برای حضرت زینب (سلام‌الله‌علیهم) القابی ذکر شده است
[۱۲] جزایری، سید نور الدین، ترجمه خصائص الزینبیه، ص۶۷.
از جمله صدیقه الکبری، العصمة الصغری، ولیه الله العظمی، ناموس الکبری، الراضیه بالقدر والقضا، امینة الله، عالمة غیر معلمه، فهمة غیر مفهمه، محبوبة المصطفی، قرة عین المرتضی، نائبة الزهرا، شقیقة الحسن المجتبی، شریکة الحسین سید الشهداء، زاهده، فاضله، عاقله، کاملة، عاملة، عابده، محدثه، مخبرة موثقه، مظلومه وحیده، عقیله القریش، الباکیه الفصیحة والبلیغه والشجاعة، عقیله خدا الرسالة، رضیعة ثدی الولایه.

ازدواج حضرت زینب

[ویرایش]

اشعث بن قیس که یکی از بزرگان طایفه کنده بود آن مخدره را از امیرالمؤمنین خواستگاری کرد؛ آن حضرت متغیر شد و بر آشفت.
[۱۳] جزایری، سید نور الدین، ترجمه خصائص الزینبیه، ص۱۶۹.
و پس از چندی حضرت علی (علیه‌السّلام) زینب (سلام‌الله‌علیهم) را به تزویج عبدالله بن جعفر، پسر برادرش درآورد. و ثمره این ازدواج پنج فرزند بود به نامهای، محمد، علی، عباس، عون اکبر، ام کلثوم.
عبدالله بن جعفر انسانی با ایمان و شیفته امام حسین (علیه‌السّلام) بود و زمانی که حضرت قصد کوفه کردند. از عمرو بن سعید اشرق والی مکه برای امام (علیه‌السّلام) امان نامه گرفت. ولی امام حسین (علیه‌السّلام) آن امان نامه را نپذیرفتند. و نیز عبدالله بن جعفر به حضرت زینب اذن داد که همراه برادرش حسین (علیه‌السّلام) باشد. و به فرزندانش محمد و عون نیز سفارش کرد که یار و یاور دایی خود یعنی حسین (علیه‌السّلام) باشند. و آنها در کربلا در روز عاشورا در رکاب سید الشهداء به شهادت رسیدند. وقتی خبر شهادت محمد و عون به عبدالله بن جعفر رسید، رو به همنشینان خویش کرد و گفت: خدای عزوجل را در هر مصیبتی حتی بر قتل حسین (علیه‌السّلام) حمد و سپاس می‌گویم، اگر با دستهایم با حسین (علیه‌السّلام) مواسات و همدردی و یاری نکرده‌ام لااقل دو فرزندم با او مواسات و یاری نموده‌اند. والله اگر نزدش حاضر بودم، دوست می‌داشتم از او جدا نشوم تا در رکابش کشته شوم! به خدا چیزی که مرا وادار می‌کند از دو فرزندم دست کشیده، مصیبت شان را بر خود آسان سازم اینست که آن دو در حال پایداری و یاری برادر و عموزاده‌ام حسین (علیه‌السّلام) از دست رفته‌اند.

حضرت زینب در شب عاشورا

[ویرایش]

امام سجاد (علیه‌السّلام) می‌فرماید: آن شبی که پدرم فردایش کشته شد. عمه‌ام زینب نزد من بود و از من پرستاری می‌کرد. پدرم با یارانش در خیمۀ پدرم از ما فاصله گرفته بودند... در این هنگام پدرم این اشعار را می‌خواند:
یا دهر اف لک من خلیل کم لک بالاشراق والاصیل
من صاحب او طالب قتیل والدهر لایقنع بالبدیل
وانما الامر الی الجلیل وکل حی سالک سبیلی
.... . من فهمیدم و متوجه منظورش شدم. بغض گلویم را گرفت، ولی اشکم را نگه داشتم و ساکت شدم.... . اما عمه‌ام زینب (سلام‌الله‌علیهم) نتوانست خودش را کنترل کند.... به سوی برادرش حسین (علیه‌السّلام) رفت، گفت: ‌ای وای: ‌ای کاش مرگ زندگی را از من می‌گرفت، یک روز مادرم فاطمه (سلام‌الله‌علیهم) از دنیا رفت، بعد پدرم علی (علیه‌السّلام) ، و بعد برادرم حسن (علیه‌السّلام) تنها تو مانده‌ای ای جانشین گذشتگان. حسین (علیه‌السّلام) نگاهی به خواهر کرد و فرمود: خواهرم! شیطان شکیبایی و بردباری ات را نگیرد..

حضرت زینب در روز عاشورا

[ویرایش]

بعد از شهادت یاران و اصحاب امام حسین (علیه‌السّلام) آن حضرت تنها و بدون یاور آماده جهاد و دفاع شد. آنگاه شمر بن ذی الجوشن با تعدادی از مردان جنگی به سوی امام حسین (علیه‌السّلام) آمد که سنان بن اسد نخعی و خولی بن یزید اصبحی در میانشان بودند و حضرت را احاطه کردند و عمر بن سعد به حسین (علیه‌السّلام) نزدیک شده بود. در این هنگام زینب (سلام‌الله‌علیهم) از خیمه بیرون آمد و گفت: آی عمر بن سعد آیا اباعبدالله کشته می‌شود و تو نظاره می‌کنی.
[۲۰] موسوی جزایری، سیدعلی محمد، ترجمه وقعة الطف ص۱۸۷ و ۱۸۸.


اسارت حضرت زینب و اهل بیت

[ویرایش]

بعد از حادثه عاشورا عمر بن سعد آن روز و فردایش در کربلا ماند، سپس به لشکریانش امر به بازگشت کرد. و دستور داد دختران و خواهران حسین (علیه‌السّلام) و بچه‌هایی که بودند و علی بن الحسین را با همان حال بیماری برداشته و با خود ببرند. وقتی زینب (سلام‌الله‌علیهم) از کنار قتلگاه برادرش می‌گذشت می‌گفت: «یا محمداه! یا محمداه! هذا الحسین بالعراء مرمل بالدماء مقطع الاعضاء. یا محمداه! و بناتک سبایا و ذریتک مقتله تسفی علیها الصبا!یا محمداه! یا محمداه! این همان حسین است زیر آسمان قرار گرفته و به خاک و خون آغشته و اعضایش قطعه قطعه شده است. یا محمداه! دخترانت اسیر گردیده، فرزندانت کشته شده‌اند، باد صبا گرد و غبارش را بر آنان می‌گستراند! »
پس هر دوست و دشمنی به گریه افتاد! به طوری که زنان صیحه زده بر صورتهای خویش سیلی می‌زدند.
پس از آنکه اسرا را به کوفه بردند، حضرت زینب (سلام‌الله‌علیهم) خطبه‌ای ایراد کرد که همه انگشت به دهان ماندند و گریه و زاری از مردم بلند شد
[۲۲] شیخ مفید، امالی، ص۴۸.
و نیز در مجلس ابن زیاد چنان داد سخن برآورد که ابن زیاد غضبناک و خشمگین و درمانده شد. بعد از آن اسرا را به شام به نزد یزید بن معاویه بردند و در آنجا نیز افشاگری و حق گویی زینب (سلام‌الله‌علیهم) عنان کار را از دست یزید گرفت تا اینکه یزید اسرا را همراه نعمان بن بشیر روانه مدینه کرد.؛
[۲۴] موسوی جزایری، سیدعلی محمد، ترجمه وقعة الطف ص۲۰۲ و ۲۰۳


حضرت زینب بعد از ورود به مدینه

[ویرایش]

بعد از مراجعت زینب (سلام‌الله‌علیهم) از شام به مدینه به برپایی عزا بر شهدای کربلا پرداخت. در همین ایام عبدالله بن زبیر در مکه قیام کرد و مردم را به گرفتن انتقام خون حسین (علیه‌السّلام) ترغیب کرد. هر چند این اقدام وی بهانه‌ای برای رسیدن به اهداف خویش بود، حضرت زینب (سلام‌الله‌علیهم) در مدینه خطبه خواند و مردم را برای قیام و گرفتن خون حسین (علیه‌السّلام) فرا خواند. عمرو بن سعید اشرق والی مدینه نامه‌ای به یزید نوشت و او را از ماجرا با خبر کرد. یزید در جواب نامه وی نوش بین زینب (سلام‌الله‌علیهم) و مردم مدینه فاصله بیانداز. پس حضرت زینب را امر کرد از مدینه بیرون و به هر کجا می‌خواهد برود. پس حضرت زینب (سلام‌الله‌علیهم) از روی کراهت در اواخر ماه ذی الحجه سال ۶۱ هـ همراه با دختران امام حسین (علیه‌السّلام) (فاطمه و سکینه) بیرون رفتند. و بر اساس اختلاف روایات قصد مصر یا شام را کردند. و بعد از گذشت یک سال در ماه رجب سال ۶۲ ه ق دار فانی را وداع گفتند و به دیدار معبود شتافتند.
[۲۵] عبیدلی نسابه، السیده زینب و اخبار الزینبیات، ص۱۹ – ۲۲.
[۲۶] لجنة التحقیق والتالیف، السید زینب فی تاریخ الاسلام، ص۴۸ و ۴۹.


محل دفن حضرت زینب

[ویرایش]

زینب صغری که مادر وی‌ ام ولد بوده است و عقیل برادر علی (علیه‌السّلام) ایشان را برای پسرش محمد خواستگاری کرد و محمد با زینب صغری ازدواج کرد و زینب صغری در مدینه از دنیا رفت. همچنین برای حضرت علی (علیه‌السّلام) ، زینبی دیگر است که ملقب به وسطی بوده است (زینب وسطی) و ایشان نیز در مدینه مدفون است.
ولی زینب کبری (سلام‌الله‌علیهم) در مکان دفن ایشان سه قول است.
[۲۷] لجنة التحقیق والتالیف، السیدة زینب فی تاریخ الاسلام، ص۴۹.


← مدوفن در مدینه


قول اول: ایشان در مدینه در قبرستان بقیع مدفون می‌باشند، که البته این قول خلاف مشهور است. بودن حضرت زینب در مدینه پس از حادثه کربلا یقینی است و خروجش مشکوک است.

← مدفون در مصر


قول دوم: ایشان در مصر مدفون می‌باشند. در کتاب اخبار الزینبیات نقل شده که مدتی پس از حادثه عاشورا حاکم مدینه نامه‌ای به یزید نوشت و گفت: زینب در مدینه آشوب نموده؛ و علیه حکومت افشاگری می‌کند. یزید دستور داد تا آن حضرت را به شهر فسطاط مصر (قاهره کنونی) تبعید کردند. زینب (سلام‌الله‌علیهم) پس از مدتی در آن شهر مریض شد و از دنیا رفت و در همانجا به خاک سپرده شد.

← مدفون در غوطه شام


قول سوم: این که ایشان در قریه زاویه منطقه غوطۀ شام
[۲۹] ابن جبیر، رحله ابن جبیر ص۲۶۹، طبع مصر.
مدفون می‌باشند. و در کتاب تحفة الزائر داستانی به این صورت نقل شده است که: پس از واقعه عاشورا در مدینه قحطی شد و عبدالله بن جعفر به اتفاق خانواده به شام هجرت کردند و در نزدیکی شام، درختی را دیدند که سر حسین (علیه‌السّلام) بر آن نصب شده بود. زینب (سلام‌الله‌علیهم) با دیدن آن درخت بر زمین افتادند و مریض شدند و به عبدالله گفتند: من وارد شام نمی‌شوم. بعد از آن به فاصله کوتاهی فوت کردند و عبدالله نیز در بیرون شهر آن حضرت را به خاک سپرد. و نیز در کتاب رحلۀ ابن جبیر
[۳۰] سید کاظمی، تحفة الزائر.
(م ۶۱۴ ه ق) نقل شده است که : قبر حضرت زینب را در شام زیارت کردیم. (برای آگاهی بیشتر به کتاب زینب کبری نوشته مرحوم شیخ جعفر نقدی نجفی مراجعه شود.)

← نتیجه


بر اساس زمان نقلهای تاریخی پیرامون محل دفن حضرت زینب (سلام‌الله‌علیهم)، خبر عبیدلی اعرجی حسینی نسابه متوفی ۲۷۷هـق به دلیل نزدیکی به واقعه تاریخی و دسته اول بودن سند بیشتر مورد قبول می‌باشد. هر چند در مجهول بودن راویان اسناد وی نقلهایی
[۳۱] ابن جبیر، رحلة ابن جبیر، ص۲۶۹.
شده است. ولی گذشته از آن، حکم عقل نیز بر آن است که حضرت زینب (سلام‌الله‌علیهم) به سوی دشمن خود نمی‌رود. و از طرفی با ملاحظه در نقلهای علمای مورد اعتماد از جمله کلینی، صدوق، مفید، طوسی و علامه حلی مشاهده می‌کنیم که ایشان متعرض مرقد مطهر حضرت زینب (سلام‌الله‌علیهم) نشده‌اند و تنها آنچه باقی مانده است شهرتی است که در بین مردم می‌باشد. و بر اساس اقوال سه گانه فوق شکی نیست که زیارت قبور مشهور حضرت در شام و همچنین جامع معروف در مصر به قصد تقرب به سوی خدای سبحان و تعظیم برای اهل بیت (علیهم‌السّلام) می‌باشد و در حدیث است که «نیة المرء خیر من عمله»:
[۳۲] قهری، سید احمد، مراقد اهل بیت در شام، ص۷۲.
[۳۳] جزایری، نعمت الله، الانوار النعمانیه، ج۱ ص۸۲.
« نیت انسان بهتر از عمل او می‌باشد»

عناوین مرتبط

[ویرایش]

حضرت زینب

پانویس

[ویرایش]
 
۱. ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۴۷.
۲. لجنة التحقیق والتالیف، السیده زینب فی التاریخ، ص۱۶.
۳. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۴۳، ص۹۲.    
۴. محمد قاسم مصری، حسن، السیده زینب، ۱۷ به نقل از اخبار الزینبیات للعبید لی النسابه.
۵. قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، ج۳، ص۴۹۷.    
۶. محمد قاسم مصری، حسن، السیده زینب، ۱۷.
۷. محمد قاسم مصری، حسن، السیده زینب، ص۲۰.
۸. لجنة التحقیق والتالیف، السیده زینب، ص۱۸ به نقل از کتاب حیاة السیده شهید دستغیب.
۹. ] لجنة التحقیق والتالیف، السیده زینب، ص۱۸ به نقل از کتاب حیاة السیده شهید دستغیب.
۱۰. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱، ص۴۵۳.    
۱۱. خطیب خوارزمی، ابوالمؤید، موفق بن احمدبن احمد، المناقب، ج۳، ص۳۵۵۷.
۱۲. جزایری، سید نور الدین، ترجمه خصائص الزینبیه، ص۶۷.
۱۳. جزایری، سید نور الدین، ترجمه خصائص الزینبیه، ص۱۶۹.
۱۴. قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، ج۳، ص۴۹۷.    
۱۵. طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۵، ص۴۶۶ – ۴۶۷.    
۱۶. شیخ مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۲۴.    
۱۷. کوفی، ابومخنف، وقعة الطف، ص۲۴۳.    
۱۸. طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۵ ص۴۲۰.    
۱۹. کوفی، ابومخنف، وقعة الطف، ص۲۵۲.    
۲۰. موسوی جزایری، سیدعلی محمد، ترجمه وقعة الطف ص۱۸۷ و ۱۸۸.
۲۱. کوفی، ابومخنف، وقعة الطف، ص۲۵۹.    
۲۲. شیخ مفید، امالی، ص۴۸.
۲۳. طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج۵، ص۴۶۱ -۴۶۲.    
۲۴. موسوی جزایری، سیدعلی محمد، ترجمه وقعة الطف ص۲۰۲ و ۲۰۳
۲۵. عبیدلی نسابه، السیده زینب و اخبار الزینبیات، ص۱۹ – ۲۲.
۲۶. لجنة التحقیق والتالیف، السید زینب فی تاریخ الاسلام، ص۴۸ و ۴۹.
۲۷. لجنة التحقیق والتالیف، السیدة زینب فی تاریخ الاسلام، ص۴۹.
۲۸. عاملی، سیدمحسن امین، اعیان الشیعه، ج۷، ص۱۴۰.    
۲۹. ابن جبیر، رحله ابن جبیر ص۲۶۹، طبع مصر.
۳۰. سید کاظمی، تحفة الزائر.
۳۱. ابن جبیر، رحلة ابن جبیر، ص۲۶۹.
۳۲. قهری، سید احمد، مراقد اهل بیت در شام، ص۷۲.
۳۳. جزایری، نعمت الله، الانوار النعمانیه، ج۱ ص۸۲.


منبع

[ویرایش]

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «وفات حضرت زینب».    



جعبه ابزار