وقت نماز جمعه و جایگاه خطبة نسبت به آن

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



وقت نماز جمعه و جایگاه خطبة نسبت به آن
یکی از واجبات در زمان حضور امام (علیه‌السّلام) نماز جمعة است که آداب و شرایط مخصوص به خود دارد. نماز جمعه از زمان حضور ائمه (علیهم‌السّلام) مورد بحث توسط روات قرار گرفته و در این زمینه نیز احادیث فراوانی رسیده است. از مسایلی که مورد اختلاف واقع شده بحث در ابتداء وانتهائ زمان نماز جمعه و چگونگی زمان ایراد خطبه‌ها نسبت به زوال خورشید است. آیا باید خطبه‌ها بعد از زوال ایراد شوند یا قبل از زوال. در این تحقیق این دو مطلب را به‌اندازه وسع خود بررسی می‌کنم. البته این دو مطلب را ادغام نموده و در قالب یک فرع مطرح می‌نمایم. خداوند همه علمای شیعه خصوصا فقها را با ائمه اطهار محشور نماید و علمای حاضر را هم تحت عنایات امام زمان (عجّل‌الله‌فرجه‌الشریف) حفظ نماید.



اقوال فقهای دوره اول.

[ویرایش]


← قول اول:

ابتدای آن هنگام زوال و خطبه بعد از اذان و وقت نماز عصر به هنگام وقت نماز ظهر در باقی ایام (انتهای آن به‌اندازه چهار رکعت تا آخر وقت ظهر در بقیه ایام).

← قول دوم:

فقط تحدید ابتدای وقت نماز جمعه.
قول سوم: ابتدای زوال نماز و بعد از نماز خطبه بدون اشاره به انتهای وقت:
قول چهارم: ابتدا هنگام زوال وخطبه قبل از نمازو انتها وقت بعد از نماز تا یک ساعة. صدوق در فقیه در ضمن دو روایت
قول پنجم: ابتدای آن هنگام زوال وخطبه بعد از اذان و بعد نمازجمعه و بعد از آن نماز عصر بلا فاصله قول ابو صلاح حلبی در الکافی فی الفقه
قول ششم: عدم تحدید و واگذاری حکم. سلار در المراسم که فقط به بعدیت نماز از خطبه بسنده کرده است
تفصیل اقوال:
قائلین قول اول:
[۱] الفقه - فقه الرضا؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۲۳.    
فقه الرضا -
[۲] الکافی (ط - الاسلامیة.
[۳] ج‌۳، ص: ۴۲۰.
کلینی-
[۴] مجموعة فتاوی ابن ابی عقیل؛ ص/سوره۳۸، آیه۳۵.    
ابن عقیل-
[۵] مجموعة فتاوی ابن ابی عقیل؛ ص/سوره۳۸، آیه۳۷.    
ابن جنید-
[۶] المقنعة (للشیخ المفید)؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۶۴.    
شیخ مفید
قائلین قول دوم:
[۷] الجعفریات - الاشعثیات؛ ص/سوره۳۸، آیه۴۴.    
محمد بن محمد الکوفی-
[۸] دعائم الاسلام.
[۹] ج‌۱، ص: ۱۴۰.
ابو حنیفه مغربی-
قائلین قول سوم:
[۱۰] الهدایة فی الاصول و الفروع؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۴۵.    
صدوق در الهدایة
قائلین قول چهارم:
[۱۱] من لا یحضره الفقیه.
[۱۲] ج‌۱، ص: ۲۲۲.
صدوق در الفقیه
قائلین قول پنجم:
[۱۳] الکافی فی الفقه؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۵۱.    
ابو صلاح حلبی
قائلین قول ششم:
[۱۴] المراسم العلویة و الاحکام النبویة؛ ص/سوره۳۸، آیه۷۸ در بحث نماز عید.    
سلار
جمع بین اقوال:

اقوال فقهای دوره دوم:
قول اول: جواز خطبه هنگام وقوف خورشید در آسمان ونماز هنگام زوال
قول دوم: جواز ایقاع خطبة قبل از زوال و نماز بعد از زوال.
قول سوم: وجوب ایقاع خطبة قبل از زوال و نماز بعد از زوال.
قول چهارم: ابتدای زوال با خطبة شروع می‌شود و بعد از آن نماز است.
تفصیل اقوال:
قائلین قول اول:
[۱۵] الخلاف.
[۱۶] ج‌۱، ص: ۶۲۰.
طوسی در الخلاف
قائلین قول دوم:
[۱۷] شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام.
[۱۸] ج‌۱، ص: ۸۵.
محقق حلی در شرایع-
[۱۹] المبسوط فی فقه الامامیة.
[۲۰] ج‌۱، ص: ۱۵۱.
طوسی درالمبسوط ودر نهایة
قول سوم:
[۲۱] الوسیلة الی نیل الفضیلة؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۰۴.    
ابن حمزه
قول چهارم:
[۲۲] غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع؛ ص/سوره۳۸، آیه۹۰.    
ابن زهره-
[۲۳] السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی.
[۲۴] ج‌۱، ص: ۲۹۴.
ابن ادریس
جمع بین اقوال:

اقوال فقهای دوره سوم:
قول اول: فریضه در ابتدای زوال با خطبة شروع می‌شود و بعد از آن نماز است. علامه در تذکرة و قواعد و مختلف وفخر المحققین درایضاح و شهید در دروس. صاحب مدارک
قول دوم: جواز ایراد خطبه قبل از زوال و همراه با زوال نماز شروع می‌گردد. اما احتیاط ایراد خطبه بعد از زوال است. شهید ثانی درمسالک
قول سوم: جواز ایراد خطبه بعد از زوال بعید نیست. اردبیلی در مجمع و مرحوم نراقی

اقوال فقهای دوره چهارم:
قول اول: ابتدای آن همراه با زوال و بعد از آن دو خطبة و انتهای وقت وقتی که سایه هر شی به‌اندازه خودش برسد. صاحب جواهرو صاحب عروة ووحید و تبریزی وخوئی
قول دوم: ابتدا همراه با زوال و بعد دو خطبه و انتهاء تا زمان یک ساعت که این مقدار در ایام سال مختلف است. شبیری
قول سوم: جواز تقدم خطبه قبل از زوال و احوط تآخیر آن به بعد از زوال و انتهی وقت تا وقتی که اعمال را انجام دهد. صافی و گلپایگانی وامام خمینی

تفصیل اقوال:
جمع بندی نهایی:
اقوال عامة:
-------------
و وقت صلاة الجمعة زوال الشمس و وقت الظهر فی السفر زوال الشمس و وقت العصر یوم الجمعة فی الحضر نحو وقت الظهر فی غیر یوم الجمعة
الفقه - فقه الرضا؛
الخطبة بعد الصلاة فی جمیع الصلوات غیر یوم الجمعة فانها قبل الصلاة
بَابُ وَقْتِ صَلَاةِ الْجُمُعَةِ وَ وَقْتِ صَلَاةِ الْعَصْرِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ‌
۱- مُحَمَّدُ بْنُ اِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ جَمِیعاً عَنْ اَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وَقْتُ الظُّهْرِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ حِینَ تَزُولُ الشَّمْسُ.
الکافی (ط - الاسلامیة)؛ ج‌۳، ص: ۴۲۴
۷- عَلِیُّ بْنُ اِبْرَاهِیمَ عَنْ اَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَاَلْتُهُ عَنِ الْجُمُعَةِ فَقَالَ بِاَذَانٍ وَ اِقَامَةٍ یَخْرُجُ الْاِمَامُ بَعْدَ الْاَذَانِ فَیَصْعَدُ الْمِنْبَرَ وَ یَخْطُبُ لَا یُصَلِّی النَّاسُ مَا دَامَ الْاِمَامُ عَلَی الْمِنْبَرِ ثُمَّ یَقْعُدُ الْاِمَامُ عَلَی الْمِنْبَرِ قَدْرَ مَا یَقْرَاُ قُلْ هُوَ اللّٰهُ اَحَدٌ ثُمَّ یَقُومُ فَیَفْتَتِحُ خُطْبَتَهُ ثُمَّ یَنْزِلُ فَیُصَلِّی بِالنَّاسِ ثُمَّ یَقْرَاُ بِهِمْ فِی الرَّکْعَةِ الْاُولَی بِالْجُمُعَةِ وَ فِی الثَّانِیَةِ بِالْمُنَافِقِینَ.
الکافی (ط - الاسلامیة)؛ ج‌۳، ص: ۴۲۰
۳- مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ اَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ اَبِی حَمْزَةَ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ السِّمْطِ قَالَ: سَاَلْتُ اَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ وَقْتِ صَلَاةِ الْعَصْرِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ فِی مِثْلِ وَقْتِ الظُّهْرِ فِی غَیْرِ یَوْمِ الْجُمُعَةِ.
قال ابن ابی عقیل: اذا زالت الشمس: صعد الامام المنبر، فاذا علا استقبل الناس بوجهه، و جلس، و قام المؤذّن فاذّن، فاذا فرغ من الاذان قام خطیبا للناس.
قال ابن ابی عقیل: و اذا تعالت الشمس صلّی ما بینها و بین زوال الشمس اربع عشر رکعة، فاذا زالت الشمس فلا صلاة الّا الفریضة ثم یتنفّل بعدها بستّ رکعات ثم یصلّی العصر، کذلک فعله رسول اللّٰه صلی اللّٰه علیه و آله.
فان خاف الامام اذا تنفّل ان یتاخّر العصر عن وقت الظهر فی سائر الایّام فصلّی العصر بعد الفراغ من الجمعة
مجموعة فتاوی ابن جنید؛
اذا زالت الشمس صعد الامام المنبر و جلس، و قام المؤذّن فاذّن، فاذا فرغ المؤذّن من اذانه قام خطیبا للناس، و کذا قال ابن الجنید،
مجموعة فتاوی ابن جنید؛
ابن الجنید: استحباب تاخیر ستّ رکعات بین الظهرین،
و وقت صلاة الظهر فی یوم الجمعة حین تزول الشمس و وقت صلاة العصر منه وقت الظهر فی سائر الایام
باب وقت صلاة الجمعة‌
اَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنِی مُوسَی حَدَّثَنِی اَبِی عَنْ اَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ اَبِیهِ قَالَ سَاَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ کَیْفَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صیُصَلِّی الْجُمُعَةَ قَالَ کُنَّا نُصَلِّی مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صثُمَّ یَرُوحُ فَنَرُوحُ بِنَوَاضِجِنَا‌
اَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنِی مُوسَی حَدَّثَنَا اَبِی عَنْ اَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ اَبِیهِ قَالَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صیُصَلِّی الْجُمُعَةَ حِینَ تنزع [تَبْزُغُ الشَّمْسُ مِنْ وَسَطِ السَّمَاءِ‌---ای طلع
الجعفریات - الاشعثیات؛
اَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنِی مُوسَی حَدَّثَنَا اَبِی عَنْ اَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ اَبِیهِ اَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ الْخُطْبَةُ یَوْمَ الْجُمُعَةِ رَکْعَتَیْنِ وَ الْجُلُوسُ فِیهَا اَفْضَلُ یَلْزَمُ الْاِمَامَ التَّشَهُّدُ فِیهَا اِذَا جَلَسَ عَلَی الْمِنْبَرِ‌
رُوِّینَا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ صعَنْ اَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ صاَنَّهُ قَالَ تُصَلَّی الْجُمُعَةُ وَقْتَ الزَّوَالِ‌
دعائم الاسلام؛ ج‌۱، ص: ۱۸۳
عَنْهُ ع اَنَّهُ قَالَ یُبْتَدَاُ بِالْخُطْبَتَیْنِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلَاةِ وَ اِذَا صَعِدَ الْاِمَامُ الْمِنْبَرَ جَلَسَ وَ اَذَّنَ الْمُؤَذِّنُونَ بَیْنَ یَدَیْهِ فَاِذَا فَرَغُوا مِنَ الْاَذَانِ قَامَ فَخَطَبَ فَوَعَظَ ثُمَّ جَلَسَ جِلْسَةً خَفِیفَةً ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ خُطْبَةً اُخْرَی یَدْعُو فِیهَا ثُمَّ اَقَامَ الْمُؤَذِّنُونَ وَ نَزَلَ فَصَلَّی الْجُمُعَةَ رَکْعَتَیْنِ یَجْهَرُ فِیهِمَا بِالْقِرَاءَةِ‌.
فاذا اجتمع یوم الجمعة سبعة و لم یخافوا، امهم بعضهم و خطبهم
و الخطبة بعد الصلاة، لان الخطبتین مکان الرکعتین الاخراوین، و اول من خطب قبل الصلاة عثمان، لانه لما احدث ما احدث لم یکن یقف الناس علی خطبته، فلهذا قدمها.
وَ قَالَ اَبُو جَعْفَرٍ ع- وَقْتُ صَلَاةِ الْجُمُعَةِ- یَوْمَ الْجُمُعَةِ سَاعَةٌ تَزُولُ الشَّمْسُ وَ وَقْتُهَا فِی السَّفَرِ وَ الْحَضَرِ وَاحِدٌ
من لا یحضره الفقیه؛ ج‌۱، ص: ۴۱۵
فَاِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ فِی یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَلَا تُصَلِّ اِلَّا الْمَکْتُوبَ
من لا یحضره الفقیه؛ ج‌۱، ص: ۴۱۴
بُو جَعْفَرٍ ع اَوَّلُ وَقْتِ الْجُمُعَةِ سَاعَةَ تَزُولُ الشَّمْسُ اِلَی اَنْ تَمْضِیَ سَاعَةٌ
من لا یحضره الفقیه؛ ج‌۱، ص: ۴۱۷
۱۲۳۱ وَ رَوَی الْعَلَاءُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ اَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ لَا بَاْسَ اَنْ یَتَکَلَّمَ الرَّجُلُ اِذَا فَرَغَ الْاِمَامُ مِنَ الْخُطْبَةِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ- مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اَنْ تُقَامَ الصَّلَاةُ ۴ وَ اِنْ سَمِعَ الْقِرَاءَةَ اَوْ لَمْ یَسْمَعْ اَجْزَاَهُ
فصل فی صلاة الجمعة‌
لا تنعقد الجمعة الا بامام الملة، او منصوب من قبله، او بمن یتکامل له صفات امام الجماعة عند تعذر الامرین، و اذان، و اقامة، و خطبة فی اول الوقت مقصورة علی حمد الله و الثناء علیه بما هو اهله و الصلاة علی محمد و آله المصطفین و وعظ و زجر، بشرط حضور اربعة نفر معه. فاذا تکاملت هذه الشروط انعقدت جمعة و انتقل فرض الظهر من اربع رکعات الی رکعتین بعد الخطبة.
الکافی فی الفقه؛
فاذا زالت الشمس امر مؤذنیه بالاذان فاذا فرغوا منه صعد المنبر فخطب علی الوجه الذی بیناه، فاذا انقضت الخطبة اقیمت الصلاة و نزل فصلی بالناس رکعتین، یقرا فی الاولی الحمد و سورة الجمعة، و فی الثانیة الحمد و اذا جاءک المنافقون، یجهر بالقراءة فیهما، و یقنت فی الرکعة الاولة و الثانیة، و یتشهد و یسلم و یعقب و یعفر، ثم یامر مؤذنیه باقامة الصلاة و ینهض فیصلی بالناس فریضة العصر
یجب فیها الخطبتان و هما‌ها هنا بعد الصلاة.
مسالة ۳۹۰خطبة الجمعة    
یجوز للامام ان یخطب عند وقوف الشمس، فاذا زالت صلی الفرض، و فی اصحابنا من قال: انه یجوز ان یصلی الفرض عند قیام الشمس یوم الجمعة خاصة، و هو اختیار المرتضی
و یجوز ایقاعهما قبل زوال الشمس حتی اذا فرغ زالت و قیل لا یصح الا بعد الزوال و الاول اظهر
المعتبر فی شرح المختصر؛ ج‌۲، ص: ۲۷۵
مسئلة: و وقتها ما بین الزوال حتی یصیر ظل کل شی‌ء مثله‌ و فی هذا بحثان، : احدهما: فی اول وقتها‌ و هو الزوال بمعنی انه یجوز ان یخطب فی الفی‌ء الاول فاذا زالت صلّی، و یجوز ان یؤخر الخطبة حتی یزول
ینبغی للامام اذا قرب من الزوال ان یصعد المنبر و یاخذ فی الخطبة بقدر ما اذا فرغ منها تزول الشمس. فاذا زالت نزل فصلا بالناس،
النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی؛
ینبغی للامام اذا قرب من الزّوال، ان یصعد المنبر، و یاخذ فی الخطبة بمقدار ما اذا خطب الخطبتین، زالت الشّمس. فاذا زالت، نزل فصلّی بالنّاس.
و تجب ثلاثة اشیاء‌ صعود المنبر قبل الزوال بمقدار ما اذا خطب زالت الشمس و ان یخطب قبل الزوال و یصلی بعده رکعتین فاذا صعد اذن المؤذن مرة واحدة
فاذا زالت الشمس و اذن‌ المؤذنون، صعد المنبر، فخطب خطبتین مقصورتین علی حمد الله سبحانه و الثناء علیه، و الصلاة علی محمد و آله، و الوعظ و الزجر، یفصل بینهما بجلسة، و یقرا سورة خفیفة من القرآن.
و ینبغی للمامومین الانصات الی الخطبة، و ترک الکلام بما لا یجوز مثله فی الصلاة، فاذا فرغ من الخطبة، اقیمت الصلاة، و نزل فصلی بالناس رکعتین
و یعلو علی مرتفع من الارض، کمنبر او غیره، فاذا رقی المنبر، فلیکن بوقار، و اناة و تؤدة....
فاذا بلغ الی مقامه، جعل وجهه الی الناس، و سلّم علیهم... ثم یجلس حتی یؤذّن بین یدیه، و فی المنائر فی وقت واحد. فاذا فرغ من الاذان، قام الامام متوکئا علی ما فی یده، فابتدا بالخطبة الاولی.... ثم ینزل الامام عن المنبر بعد فراغه من اکمال الخطبتین، و یبتدئ المؤذّن الذی بین یدیه، بالاقامة، و ینادی باقی المؤذنین، و المکبرین الصلاة الصلاة. و لا یجوز الاذان بعد نزوله مضافا الی الاذان الاول الذی عند الزوال
[۱۸]     تذکرة الفقهاء (ط - الحدیثة)؛ ج‌۴، ص: ۶۸ (الشرط) الاول: الوقت. و هو ما بعد الزوال علی الاشهر، فلا یجوز تقدیمهما‌ و لا شی‌ء منهما علیه عند اکثر علمائنا.... (الشرط) الثانی: تقدیمهما علی الصلاة، لانّهما شرط فیها، و الشرط مقدّم و لانّ النبی (علیه‌السّلام) داوم علی ذلک
قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام؛ ج‌۱، ص: ۲۸۵[۱۹]     الرابع: الخطبتان، و وقتهما زوال الشمس لا قبله علی رای و یجب تقدیمهما علی الصلاة فلو عکس بطلت؛
مختلف الشیعة فی احکام الشریعة؛ ج‌۲، ص: ۲۱۲
قال فی الخلاف: یجوز للامام ان یخطب عند وقوف الشمس، فاذا زالت صلّی الفرض. قال: و فی اصحابنا من قال: انّه یجوز ان یصلّی الفرض عند قیام الشمس یوم الجمعة خاصّة، و هو اختیار المرتضی
مختلف الشیعة فی احکام الشریعة؛ ج‌۲، ص: ۲۱۳
الحق عندی: اختیار السید المرتضی الذی نقله ابن ادریس عنه: من انّ الخطبتین لا یجوز فعلهما الّا بعد الزوال.
[۳۱] الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة.
[۳۲] ج‌۱، ص: ۱۸۷.
ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد؛ ج‌۱، ص: ۱۱۸ (الاول) الوقت و اوله زوال الشمس
ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد؛ ج‌۱، ص: ۱۲۱
قال دام ظله: الخطبتان و وقتهما زوال الشّمس لا قبله علی رای.
(۱) اقول: ذهب الشیخ فی النهایة و المبسوط، و ابن البراج الی ان وقتهما قبل الزوال بحیث یزول عند الفراغ منهما، و قال فی الخلاف وقتهما وقوف الشمس، و اختاره ابن حمزة لقول ابی عبد اللّه (علیه‌السّلام) کان رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یصلی الجمعة حین تزول الشمس قدر شراک و یخطب فی الظل الاول فیقول جبرئیل (علیه‌السّلام) یا محمد قد زالت فانزل فصل و الروایة من الصحاح و الجواب المراد فی الظل الاول بعد زوال الشمس لان الاول من النسب و الاضافات تختلف باختلاف المضاف الیه، و قال السید المرتضی، و ابن ابی عقیل، و المصنف وقتهما بعد الزوال و هو الاقوی عند
الاقرب وجوب نیّة الامامة هنا و فی کلّ ما یجب الاجتماع فیه، و تقدیم الخطبتین فلا تنعقد بغیرهما و لا تکفی الواحدة، و یجب قیام الخطیب مع القدرة، و حمد اللّه و الثناء علیه و الصلاة علی النبیّ و آله و الوعظ و قراءة سورة خفیفة فی الاولی، و فی الثانیة کذلک، و یصلّی علی ائمّة المسلمین، و یستغفر فیهما «۳» للمؤمنین و المؤمنات.
و یجب الجلوس بینهما علی الاقوی، و ایقاعهما بعد الزوال،
الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة؛ ج‌۱، ص: ۱۸۸ و وقت الجمعة وقت الظهر باسره
[۲۰]     مدارک الاحکام فی شرح عبادات شرائع الاسلام؛ ج‌۴، ص: ۱۱
لنا: انّ الوظائف الشرعیة انما تستفاد من صاحب الشرع فیقتصر علی صفتها المنقولة، و المنقول من فعله صلّی اللّٰه علیه و آله انه کان یصلی الجمعة بعد الزوال، فلا تبرا الذمة الا بایقاعها فیه
[۲۱]     مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام؛ ج‌۱، ص: ۲۳۸
یجوز ایقاعهما قبل زوال الشمس حتی اذا فرغ زالت، و قیل: لا یصحّ الا بعد الزوال، و الاول اظهر. و یجب ان تکون الخطبة مقدّمة علی الصلاة، فلو بدئ بالصلاة لم تصحّ الجمعة…. در حاشیه آورده است
قوله: «و قیل: لا یصحّ الّا بعد الزوال».
هذا هو المشهور و العمل به احوط، و الاول اوضح دلالة و علیه العمل.
[۲۲]     مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان؛ ج‌۲، ص: ۳۳۱
بالجملة کون اوّل وقتها هو اول الزوال ظاهر فی الجملة.
مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان؛ ج‌۲، ص: ۳۴۰
لا یبعد جوازهما قبل الزوال لما مرّ فی خبر جبرئیل «یا محمد قد زالت- الخ» «۵» و لا یدل ما فی الحسنة المتقدمة(یخرج الامام بعد الاذان) و کذا غیرها مثل (و هی الصلاة).
[۲۳]     مستند الشیعة فی احکام الشریعة؛ ج‌۶، ص: ۱۲۰ اوّل وقتها الزوال بمعنی ان یخطب فی الفی‌ء الاوّل،
مستند الشیعة فی احکام الشریعة؛ ج‌۶، ص: ۷۰ المسالة الرابعة: یجوز ایقاع الخطبتین بعد تحقّق الزوال، و قبله علی الاظهر،
[۲۴]     جواهر الکلام فی ثوبه الجدید؛ ج‌۶، ص: ۱۰۸ وقت صلاة الجمعة‌ و تجب بزوال الشمس الذی هو اوّل الوقت
و لا تصحّ الرکعتان قبل الزوال و امّا انّهیخرج وقتها اذا صار ظلّ کلّ شی‌ءٍ مثله فهو المختار
[۲۵]     العروة الوثقی (المحشی)؛ ج‌۲، ص: ۲۵۰
و وقت الجمعة من الزوال الی ان یصیر الظلّ مثل الشاخص
[۲۶]     منهاج الصالحین (للوحید)؛ ج‌۲، ص: ۲۰۶
الرابع: یعتبر فی وجوب صلاة الجمعة امور:
۱- دخول الوقت، و هو زوال الشمس علی ما مر فی صلاة الظهر الی ان یصیر ظل کل شی‌ء مثله
منهاج الصالحین (للوحید)؛ ج‌۲، ص: ۲۰۷
قراءة خطبتین قبل الصلاة- علی ما تقدم- و لا بد من ان تکون الخطبتان بعد الزوال
[۲۷]     منهاج الصالحین (للتبریزی)؛ ج‌۱، ص: ۱۸۹ الرابع: یعتبر فی وجوب صلاة الجمعة امور: ۱-
دخول الوقت، و هو زوال الشمس علی ما مر فی صلاة الظهر الی ان یصیر الظل الحادث من کل شی‌ء مثله.
منهاج الصالحین (للتبریزی)؛ ج‌۱، ص: ۱۹۰
قراءة خطبتین قبل الصلاةعلی ما تقدمو الاحوط ان تکون الخطبتان بعد الزوال،
[۲۸]     منهاج الصالحین (للخوئی)؛ ج‌۱، ص: ۱۸۵
الرابع: یعتبر فی وجوب صلاة الجمعة امور:
۱- دخول الوقت، و هو زوال الشمس علی ما مر فی صلاة الظهر الی ان یصیر ظل کل شی‌ء مثله.
منهاج الصالحین (للخوئی)؛ ج‌۱، ص: ۱۸۶
۳- قراءة خطبتین قبل الصلاة- علی ما تقدم- و لا بد من ان تکون الخطبتان بعد الزوال، کما لا بد ان یکون الخطیب هو الامام.
[۲۹]     المسائل الشرعیة (للشبیری)؛
وقت صلاة الجمعة من اول الظهر و بمدة ساعة، و المراد من الساعة ۱۱۲ من الیوم؛ فهذا الوقت یختلف مقداره حسب فصول السنة.
[۳۱]     هدایة العباد (للصافی)؛ ج‌۱، ص: ۱۷۵
یجب قبلها خطبتان بنیة القربة مثل سایر العبادات،
هدایة العباد (للصافی)؛ ج‌۱، ص: ۱۷۶
الاظهر جواز تقدیم الخطبة قبل الظهر،
بحیث اذا فرغ زالت، لکن الاحوط تاخیرها الی الزَّوال.
هدایة العباد (للصافی)؛ ج‌۱، ص: ۱۷۸
اول وقتها زوال الشمس،
و الظاهر انه ینتهی بمضیِّ مقدار ساعةٍ یتمکن المکلَّف من ادائها مع تحصیل شرائطها من الطهارة و الاجتماع و غیرهما بحسب عادة العامة، برفاهیةٍ من غیر توانٍ مخلّ و لا تعجیلٍ موجبٍ للاضطراب.
[۳۲]     هدایة العباد (للگلبایگانی)؛ ج‌۱، ص: ۲۰۸ الاظهر جواز تقدیم الخطبة قبل الظّهر، بحیث اذا فرغ زالت، لکن الاحوط تاخیرها الی الزّوال.
[۳۳]     زبدة الاحکام (للامام الخمینی)؛
) یجوز ایقاع الخطبتین قبل زوال الشمس بحیث اذا فرغ منهما زالت، و الاحوط ایقاعهما عند الزوال.
زبدة الاحکام (للامام الخمینی)؛
فی وقتها‌
(مسالة ۱) یدخل وقتها بزوال الشمس، فاذا فرغ الامام من الخطبتین عند الزوال جاز الشروع فیها، و آخر وقتها یمتد الی قدمین‌.
زبدة الاحکام (للامام الخمینی)، ص: ۹۰‌
من ظل المتعارف من الناس علی الاقرب.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. الفقه - فقه الرضا؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۲۳.    
۲. الکافی (ط - الاسلامیة.
۳. ج‌۳، ص: ۴۲۰.
۴. مجموعة فتاوی ابن ابی عقیل؛ ص/سوره۳۸، آیه۳۵.    
۵. مجموعة فتاوی ابن ابی عقیل؛ ص/سوره۳۸، آیه۳۷.    
۶. المقنعة (للشیخ المفید)؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۶۴.    
۷. الجعفریات - الاشعثیات؛ ص/سوره۳۸، آیه۴۴.    
۸. دعائم الاسلام.
۹. ج‌۱، ص: ۱۴۰.
۱۰. الهدایة فی الاصول و الفروع؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۴۵.    
۱۱. من لا یحضره الفقیه.
۱۲. ج‌۱، ص: ۲۲۲.
۱۳. الکافی فی الفقه؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۵۱.    
۱۴. المراسم العلویة و الاحکام النبویة؛ ص/سوره۳۸، آیه۷۸ در بحث نماز عید.    
۱۵. الخلاف.
۱۶. ج‌۱، ص: ۶۲۰.
۱۷. شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام.
۱۸. ج‌۱، ص: ۸۵.
۱۹. المبسوط فی فقه الامامیة.
۲۰. ج‌۱، ص: ۱۵۱.
۲۱. الوسیلة الی نیل الفضیلة؛ ص/سوره۳۸، آیه۱۰۴.    
۲۲. غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع؛ ص/سوره۳۸، آیه۹۰.    
۲۳. السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی.
۲۴. ج‌۱، ص: ۲۹۴.
۲۵. ص/سوره۳۸، آیه۱۳۱.    
۲۶. ص/سوره۳۸، آیه۶۰.    
۲۷. ص/سوره۳۸، آیه۶۲.    
۲۸. ص/سوره۳۸، آیه۴۳.    
۲۹. ص/سوره۳۸، آیه۱۵۱.    
۳۰. ص/سوره۳۸، آیه۱۰۵.    
۳۱. الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة.
۳۲. ج‌۱، ص: ۱۸۷.
۳۳. ص/سوره۳۸، آیه۱۷۲.    
۳۴. ص/سوره۳۸، آیه۸۸.    
۳۵. ص/سوره۳۸، آیه۸۹.    


منبع

[ویرایش]




جعبه ابزار