پرت سعید

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پُرْتْ سَعید، یا بورسعید، استان (محافظه) و شهری بندری در کرانۀ دریای مدیترانه، در شمال شرقی مصر واقع در دهانۀ کانال سوئز می‌باشد.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

بندر پرت سعید واقع در °۳۱ و´۱۵ عرض شمالی و °۳۲ و´۱۷ طول شرقی، با ۴۶۹هزار تن جمعیت (۱۳۷۷ش/۱۹۹۸م) بزرگ‌ترین بندر مصر پس از اسکندریه به‌شمار می‌آید.
[۱] Encarta reference Library, ۲۰۰۴.
این شهر مرکز استانی به همین نام با ۷۰۰‘۵۲۹ تن جمعیت (۱۳۸۳ش/۲۰۰۴م) است.
[۲] The World Gazetteer, wwwworld،gazetteercom.
بندر پرت سعید از مراکز بازرگانی و ماهی‌گیری مصر به‌ شمار می‌رود و دارای کارخانه‌های ساخت و تهیۀ مواد شیمیایی، غذایی و سیگار سازی است. برنج و پنبه عمده‌ترین اقلام صادراتی از مبدأ این بندر است. پرت‌سعید در ۱۳۵۳ش/۱۹۷۴م به منطقۀ آزاد صنعتی بدل شد.
[۳] Heikal, M, Autumn of Fury, London, ۱۹۸۳، ج۱، ص۸۶.
[۴] Encarta reference Library, ۲۰۰۴.


بنا و توسعه پرت سعید

[ویرایش]

بندرپرت‌ سعید شهری نوبنیاد است. در نیمۀ دوم سدۀ ۱۹م فردینان دولسپس۳، مهندس فرانسوی طرحی برای آبراهۀ سوئز تدارک دید که دریای مدیترانه را به دریای سرخ مرتبط می‌ساخت. دیری نپایید که در ۲۵ آوریل۱۸۵۹ کار حفر آبراهه با سرمایۀ مشترک مصر و فرانسه آغاز گشت.
[۵] جمیله کدیور، مصر از زاویه‌ای دیگر، ج۱، ص۹۷، تهران، ۱۳۷۳ش.
[۶] الیاس ایوبی، تاریخ مصر فی عهد الخدیواسماعیل باشا، ج۱، ص۳۴۸، قاهره، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.
دولسپس برای اسکان افرادی که در این طرح اشتغال داشتند، محلی را در ساحل دریای مدیترانه در نظر گرفت که به نام خدیو مصر، سعیدپاشا (د۱۸۶۳م)، پرت‌ سعید خوانده شد.
[۷] محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، ج۲، ص۶، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
[۸] جرجی زیدان، تاریخ مصر الحدیث، ج۱، ص۲۰۰، قاهره، ۱۹۱۱م.
علت انتخاب این محل به رغم نداشتن آب شیرین و سایر امکانات جاذب جمعیت، ژرفای مناسب آب آن‌جا بود که با طرح پیش‌بینی شده برای ساخت آبراهه مطابقت بیشتری داشت.
[۹] EI۲، ج۸، ص۳۲۴.
[۱۰] Rothkopf, C Z, The Opening of the Suez Canal, New York, ۱۹۷۳، ج۱، ص۴۸.

رفته‌ رفته در ۱۲۷۸ق/۱۸۶۱م پرت‌ سعید به صورت روستایی درآمد که دو هزار سکنه را در خود جای داده بود. افزون بر اسکله و تأسیسات بندری، نیروگاه برق نیز به سرعت توسعه یافت، چندان‌ که شمار جمعیت آن از ۱۰هزار نفر که در میان آنان شماری از اتباع کشورهای خارجی به چشم می‌خوردند، فراتر رفت.
[۱۱] EI۲، ج۸، ص۳۲۵.
[۱۲] Rothkopf, C Z, The Opening of the Suez Canal, New York, ۱۹۷۳، ج۱، ص۴۷-۴۸.
[۱۳] محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، ج۲، ص۶، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
در ۱۸۹۵م آب شیرین از بندر اسماعیلیه به پرت‌ سعید آورده شد و در پی آن بندر توسعۀ بیشتری یافت.
[۱۴] محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، ج۲، ص۶، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
توسعه و تجهیز تأسیسات بندری و بنای ساختمان‌های تجاری و مسکونی با الهام از هنر و معماری اروپایی، همگی نشانۀ رشد چشم‌گیر این شهر در سدۀ ۲۰م بود. دو بخش عرب‌نشین در غرب، و اروپایی‌نشین در شرق چهرۀ پرت‌ سعید را از دیگر شهرهای مصر متمایز می‌ساخت. در این میان ناحیۀ شرقی آن به سبب برخورداری از موقعیت ممتاز استراتژیکی توسعۀ بیشتری یافت.
[۱۵] شمس‌الدین سامی، قاموس الاعلام، ج۲، ص۱۵۴۳، استانبول، ۱۳۰۶ق.
[۱۶] Reclus, E, Géographie universelle, Paris, ۱۸۸۵، ج۱۰، ص۵۹۰.


حمله انگلیس و فرانسه به پرت سعید

[ویرایش]

جمال‌ عبدالناصر در ۵ مرداد ۱۳۳۵ش/ ۲۶ ژوئیۀ ۱۹۵۶م کانال سوئز را که از شریان‌های حیاتی راهإهای دریایی به‌ شمار می‌رفت، ملی اعلام کرد.
[۱۷] EI۲، ج۸، ص۳۲۵.
[۱۸] جسی ویلر و دیگران، جغرافیای عمومی جهان، ج۱، ص۳۰۹، ترجمۀ ابوطالب صارمی، تهران، ۱۳۴۰ش.
دولت‌های انگلیس و فرانسه که حاکمیت خود را بر آبراهۀ سوئز از دست رفته می‌دیدند، در پی فرصتی مناسب بودند تا به بهانۀ ادارۀ آبراهه توسط نیروهای بین‌المللی برای تضمین عبور و مرور آزاد کشتی‌ها، حاکمیت دوبارۀ خود را بر آبراهۀ سوئز تحقق بخشند. هجوم نیروهای اسرائیلی به خاک مصر در ۲۹ اکتبر همان سال که به قصد درهم شکستن قوای نظامی مصر و اشغال صحرای سینا انجام گرفت، راه را برای مداخلۀ نظامی کشورهای انگلیس و فرانسه هموار ساخت. گویا این جمله با توافق قبلی این دو کشور صورت گرفته بود. از این‌ رو در ۳۱ اکتبر دولت‌های فرانسه و انگلیس با هدف اشغال آبراهۀ سوئز و سرنگونی حکومت ناصر، نیروهای نظامی خود را در دریای مدیترانه مستقر ساختند و کشتی‌های آنان در ساحل بندر پرت‌ سعید پهلو گرفت. بعد از ظهر همان روز جنگنده‌های کشورهای مهاجم پایگاه‌های نظامی و فرودگاه بین‌المللی مصر را بمباران کردند و در جریان این حملات، شماری از مردم غیرنظامی جان باختند.
[۱۹] Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵، ج۱، ص۱۹۰.
[۲۰] آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۱۱۳، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
[۲۱] آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۱۳۱، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
[۲۲] آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۱۷۳-۱۷۴، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
[۲۳] نجیب احمد، فلسطین تاریخاً و نضالاً، ج۱، ص۶۴۰-۶۴۱، عمان، ۱۹۸۵م.

در ۵ نوامبر همان سال چتر بازان انگلیسی و فرانسوی به قصد قطع صدور جریان نفت به قاهره، پیشروی به سوی جنوب تا عمق اسماعیلیه و اشغال کانال سوئز، در ساحل پرت‌ سعید فرود آمدند. از این‌ رو نخست ارتباط پرت‌ سعید را با دولت مرکزی مصر قطع کردند تا زمینه برای هجوم گستردۀ نیروی زمینی مهیا شود. به رغم مقاومت سرسختانۀ ارتش مصر و نیروهای مردمی، مهاجمان با استفاده از ۷۵هزار نیروی نظامی و تسلیحات و تجهیزات کامل جنگی در ۶ نوامبر بندر پرت‌ سعید را به اشغال کامل خود درآوردند. در پی اعتراض آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی سابق و تهدید این دو کشور به مداخلۀ نظامی، انگلیس و فرانسه مناقشه بر سرحاکمیت بر آبراه سوئز را به سازمان ملل متحد ارجاع دادند. شورای امنیت در ۷ نوامبر آتش‌ بس اعلام کرد و از انگلستان و فرانسه خواست تا نیروهای خود را از خاک مصر خارج کنند و طرف‌های درگیر، تمامی عملیات نظامی خود را متوقف سازند. سرانجام در ۱۲ نوامبر نیروهای حافظ صلح در منطقه مستقر شدند.
[۲۴] Braddon, R, Sues: Splitting of a Nation, London, ۱۹۷۳، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۵.
[۲۵] Kyle, K,Suez, London, ۱۹۹۱، ج۱، ص۱۷۳.
[۲۶] Kyle, K,Suez, London, ۱۹۹۱، ج۱، ص۲۳۷.
[۲۷] westwood, J N, The History of the Midle East Wars, London, ۱۹۹۴، ج۱، ص۵۶-۵۷.
[۲۸] Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵، ج۱، ص۱۹۰-۱۹۱.
[۲۹] آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۱۸۱، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
[۳۰] جمال عبدالناصر، المجموعة الکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، ج۲، ص۴۳۸، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.
در فاصلۀ ۳ تا ۲۲ دسامبر قوای مهاجم به تدریج خاک مصر را ترک کردند.
[۳۱] آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۲۱۶-۲۱۸، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
پس از آن، بندر پرت‌ سعید که در جریان جنگ به شدت آسیب دیده بود، بازسازی شد و رونق خود را بازیافت.
[۳۲] جمال عبدالناصر، المجموعة الکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، ج۲، ص۴۷۹، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.


مرکز بازرگانی

[ویرایش]

در دهۀ ۱۹۶۰م اتحاد جماهیر شوروی سابق برای کسب امتیازات و تسهیلات در بندر اسکندریه و پرت‌ سعید، مبلغ یک میلیارد دلار کمک نظامی و ۲۵۰ میلیون دلار کمک اقتصادی در اختیار دولت مصر قرار داد.
[۳۳] Ismael, T Y, The Middle East in World Politics, New York, ۱۹۷۴، ج۱، ص۱۰۸.
از رهگذر این کمک‌ها اسکلۀ بندر پرت‌سعید لایروبی و عمیق‌تر، و تأسیسات بارگیری آن مجهزتر شد.
[۳۴] Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵، ج۱، ص۸۱.
افزون بر این، در دورۀ حکومت جمال‌ عبدالناصر فرودگاه بین‌المللی پرت‌ سعید احداث شد
[۳۵] جمال عبدالناصر، المجموعة الکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، ج۱، ص۲۴۹، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.
و از آن‌جا که این بندر از جاذبۀ جهانگردی بسیاری برخوردار بود، دفاتری در آن‌جا برای جذب جهانگردان دایر گردید.
[۳۶] جمال عبدالناصر، المجموعة الکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، ج۲، ص۱۴۳، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.
اندک اندک بندر پرت‌ سعید به صورت مرکز عمدۀ بازرگانی شرق و غرب جهان درآمد
[۳۷] محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، ج۲، ص۶، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
که در حمل نفت و کالاهای اساسی به اروپا نقش چشم‌گیر داشت.
[۳۸] Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵، ج۱، ص۸۲.


پرت‌ سعید در جریان جنگ‌ با اسرائیل

[ویرایش]

پرت‌ سعید در جریان جنگ‌های ۶ روزه میان اعراب و اسرائیل در ژوئن ۱۹۶۷ و نیز جنگ اکتبر ۱۹۷۳ به شدت آسیب دید. از این رو، در فاصلۀ سال‌های ۱۹۶۷ تا ۱۹۷۵م اسکله‌های این بندر به روی کشتی‌ها بسته شد. پس از امضای پیمان کمپ‌ دیوید در ۱۳۵۷ش/۱۹۷۸م و صلح مصر با اسرائیل در ۱۹۷۹م، پرت‌ سعید فعالیت گذشتۀ خود را از سرگرفت
[۳۹] مهدی تکیه‌ای، مصر، ج۱، ص۶۱-۶۳، تهران، ۱۳۷۵ش.
[۴۰] EI۲، ج۸، ص۳۲۵.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) نجیب احمد، فلسطین تاریخاً و نضالاً، عمان، ۱۹۸۵م.
(۲) الیاس ایوبی، تاریخ مصر فی عهد الخدیواسماعیل باشا، قاهره، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.
(۳) مهدی تکیه‌ای، مصر، تهران، ۱۳۷۵ش.
(۴) محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
(۵) جرجی زیدان، تاریخ مصر الحدیث، قاهره، ۱۹۱۱م.
(۶) شمس‌الدین سامی، قاموس الاعلام، استانبول، ۱۳۰۶ق.
(۷) جمال عبدالناصر، المجموعةالکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.
(۸) جمیله کدیور، مصر از زاویه‌ای دیگر، تهران، ۱۳۷۳ش.
(۹) آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
(۱۰) جسی ویلر و دیگران، جغرافیای عمومی جهان، ترجمۀ ابوطالب صارمی، تهران، ۱۳۴۰ش.
(۱۱) Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵.
(۱۲) Braddon, R, Sues: Splitting of a Nation, London, ۱۹۷۳.
(۱۳) EI۲.
(۱۴) Encarta reference Library, ۲۰۰۴.
(۱۵) Heikal, M, Autumn of Fury, London, ۱۹۸۳.
(۱۶) Ismael, T Y, The Middle East in World Politics, New York, ۱۹۷۴.
(۱۷) Kyle, K,Suez, London, ۱۹۹۱.
(۱۸) Reclus, E, Géographie universelle, Paris, ۱۸۸۵.
(۱۹) Rothkopf, C Z, The Opening of the Suez Canal, New York, ۱۹۷۳.
(۲۰) westwood, J N, The History of the Midle East Wars, London, ۱۹۹۴.
(۲۱) The World Gazetteer, wwwworld-gazetteercom.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. Encarta reference Library, ۲۰۰۴.
۲. The World Gazetteer, wwwworld،gazetteercom.
۳. Heikal, M, Autumn of Fury, London, ۱۹۸۳، ج۱، ص۸۶.
۴. Encarta reference Library, ۲۰۰۴.
۵. جمیله کدیور، مصر از زاویه‌ای دیگر، ج۱، ص۹۷، تهران، ۱۳۷۳ش.
۶. الیاس ایوبی، تاریخ مصر فی عهد الخدیواسماعیل باشا، ج۱، ص۳۴۸، قاهره، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰م.
۷. محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، ج۲، ص۶، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
۸. جرجی زیدان، تاریخ مصر الحدیث، ج۱، ص۲۰۰، قاهره، ۱۹۱۱م.
۹. EI۲، ج۸، ص۳۲۴.
۱۰. Rothkopf, C Z, The Opening of the Suez Canal, New York, ۱۹۷۳، ج۱، ص۴۸.
۱۱. EI۲، ج۸، ص۳۲۵.
۱۲. Rothkopf, C Z, The Opening of the Suez Canal, New York, ۱۹۷۳، ج۱، ص۴۷-۴۸.
۱۳. محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، ج۲، ص۶، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
۱۴. محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، ج۲، ص۶، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
۱۵. شمس‌الدین سامی، قاموس الاعلام، ج۲، ص۱۵۴۳، استانبول، ۱۳۰۶ق.
۱۶. Reclus, E, Géographie universelle, Paris, ۱۸۸۵، ج۱۰، ص۵۹۰.
۱۷. EI۲، ج۸، ص۳۲۵.
۱۸. جسی ویلر و دیگران، جغرافیای عمومی جهان، ج۱، ص۳۰۹، ترجمۀ ابوطالب صارمی، تهران، ۱۳۴۰ش.
۱۹. Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵، ج۱، ص۱۹۰.
۲۰. آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۱۱۳، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
۲۱. آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۱۳۱، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
۲۲. آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۱۷۳-۱۷۴، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
۲۳. نجیب احمد، فلسطین تاریخاً و نضالاً، ج۱، ص۶۴۰-۶۴۱، عمان، ۱۹۸۵م.
۲۴. Braddon, R, Sues: Splitting of a Nation, London, ۱۹۷۳، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۵.
۲۵. Kyle, K,Suez, London, ۱۹۹۱، ج۱، ص۱۷۳.
۲۶. Kyle, K,Suez, London, ۱۹۹۱، ج۱، ص۲۳۷.
۲۷. westwood, J N, The History of the Midle East Wars, London, ۱۹۹۴، ج۱، ص۵۶-۵۷.
۲۸. Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵، ج۱، ص۱۹۰-۱۹۱.
۲۹. آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۱۸۱، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
۳۰. جمال عبدالناصر، المجموعة الکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، ج۲، ص۴۳۸، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.
۳۱. آنتونی گورست و لوئیز جانمن، بحران سوئز، ج۱، ص۲۱۶-۲۱۸، ترجمۀ علی معصومی و غلامرضا امامی، تهران، ۱۳۷۷ش.
۳۲. جمال عبدالناصر، المجموعة الکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، ج۲، ص۴۷۹، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.
۳۳. Ismael, T Y, The Middle East in World Politics, New York, ۱۹۷۴، ج۱، ص۱۰۸.
۳۴. Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵، ج۱، ص۸۱.
۳۵. جمال عبدالناصر، المجموعة الکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، ج۱، ص۲۴۹، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.
۳۶. جمال عبدالناصر، المجموعة الکاملة لخطب و احادیث و تصریحات، ج۲، ص۱۴۳، به کوشش احمدیوسف احمد، بیروت، ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.
۳۷. محمد رمزی، القاموس الجغرافی للبلاد المصریة، ج۲، ص۶، قاهره، ۱۹۵۴-۱۹۵۵م.
۳۸. Abu lzzeddin, N M, Nasser of the Arabs, Beirut, ۱۹۷۵، ج۱، ص۸۲.
۳۹. مهدی تکیه‌ای، مصر، ج۱، ص۶۱-۶۳، تهران، ۱۳۷۵ش.
۴۰. EI۲، ج۸، ص۳۲۵.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «پرت سعید»، شماره۵۴۸۸.    



جعبه ابزار