پسر برادر(اصلی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



پسر برادر، فرزند ذکور برادر هستند.
پسر برادر، فرزند ذکور برادر
[۱] لغت نامه، ج۴، ص۴۸۹۴.
[۲] فرهنگ فارسی، ج۱، ص۷۸۶، «پسر برادر».
و برادر اعم از نَسَبی و رضاعی است.
[۳] مفردات، ص۶۸.
[۴] الموسوعة الفقهیه، ج۱، ص۳۵۰-۳۵۱.
در قرآن به صورت صریح دو بار از پسر برادر با تعبیر «بَنی اِخونِهِنَّ» و «اَبناءِ اِخونِهِنَّ» یاد شده است. در برخی آیات نیز، هرچند از پسر برادر نامی برده نشده؛ ولی مخاطب آیه پسر برادر است؛ مانند «حُرِّمَت عَلَیکُم... و عَمّـتُکُم» و آیه «و لا عَلی اَنفُسِکُم اَن تَاکُلوا مِن... بُیوتِ عَمّـتِکُم» ؛ همچنین پسر برادر از جمله مصادیق پاره‌ای عناوین کلی مانند «اَقْربون» و «رجال» در آیه ۱۷ نساء و «اَرْحام» در آیات ۷۵ انفال (۷۵ انفال: ۷۵) و ۹ احزاب است.
احکام فقهی
۱. محرمیت با عمّه:
در آیه ۵۴ احزاب همسران پیامبر به رعایت حجاب در برابر دیگران سفارش و در آیه بعد برخی مردان از جمله پسر برادر از این حکم استثنا شده‌اند: «لا جُناحَ عَلَیهِنَّ فی ءابائِهِنَّ... و لا اَبناءِ اِخونِهِنَّ» ؛ همچنین در آیه‌ای دیگر زنان مسلمان از آشکار ساختن زینت خود در برابر دیگران به جز شماری از مردان از جمله پسر برادر منع شده‌اند: «و قُل لِلمُؤمِنـتِ... و لایُبدینَ زینَتَهُنَّ اِلاّ لِبُعولَتِهِنَّ... اَو بَنی اِخونِهِنَّ». از این آیات استفاده می‌شود که پسر برادر به عمّه• محرم بوده، نگاه کردن وی به عمه و زینت او بدون قصد لذت بردن اشکالی ندارد
[۱۴] مجمع البیان، ج۷، ص۲۱۷.
؛ اما درباره مراد از زینت در این آیات اقوال متعددی میان فقیهان مطرح است.
۲. حرمت ازدواج با عمّه:
«حُرِّمَت عَلَیکُم... عَمّـتُکُم». این حرمت به عمه بیواسطه منحصر نیست، بلکه افزون بر آن شامل، عمه با واسطه یعنی خواهر اجداد شخص نیز هست.
[۱۶] مجمع البیان، ج۳، ص۴۶.
در تحقق محرمیت و حرمت ازدواج تفاوتی میان پسر برادر و عمه نَسَبی و رضاعی نیست.
[۱۷] شرایع الاسلام، ج۴، ص۸۱۱.
[۱۸] المختصر النافع، ص۲۵۵.
[۱۹] الموسوعة الفقیه، ج۲، ص۵۵.

۳. طعام خوردن از خانه عمو و عمه:
پسر برادر می‌تواند در غیبت عمو و عمه وارد خانه آنان شده، از خوردنیهای موجود در خانه آنان بخورد: «و لا عَلی اَنفُسِکُم اَن تَاکُلوا مِن... بُیوتِ اَعمـمِکُم اَو بُیوتِ عَمّـتِکُم». برخی از فقیهان اهل سنت این کار را در صورتی مباح شمرده‌اند که صاحب خانه اجازه داده باشد؛ ولی برخی دیگر بر آن‌اند که جایز بودن این امر به سبب وجود رابطه خویشاوندی است و اجازه صاحب خانه لازم نیست.
[۲۱] تفسیر قرطبی، ج۱۲، ص۲۰۷.
شماری دیگر جواز این عمل را منوط به علم به رضایت صاحب خانه دانسته‌اند
[۲۲] روح المعانی، مج ۶، ج۱۰، ص۳۲۳.
[۲۳] المنیر، ج۱۸، ص۳۰۷.
؛ ولی فقهای امامیه گفته‌اند: این کار در صورتی جایز است که علم یا ظن قوی به رضایت نداشتن صاحب طعام در میان نباشد،
[۲۴] الروضة البهیه، ج۷، ص۳۴۱.
[۲۵] مسالک الافهام، ج۱۲، ص۹۸.
[۲۶] کفایة الاحکام، ص۲۵۳.
افزون بر این، به استناد روایات اهل بیت علیهم‌السّلام این غذا خوردن باید به مقدار نیاز و به دور از اسراف باشد.
[۲۷] مجمع البیان، ج۷، ص۲۴۷.

۴. ارث بردن پسر برادر:
پسر برادر از عمه‌ها و عموها و دیگر خویشاوندان ارث می‌برد. برخی از فقها
[۲۸] الخلاف، ج۴، ص۵-۸.
پسر برادر را از مصادیق «رجال» و «اَقْربون» در آیه ۷ نساء دانسته‌اند که در آن برای مردان سهمی از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان باقی می‌گذارند مقرر شده است: «لِلرِّجالِ نَصیبٌ مِمّا تَرَکَ الولِدانِ والاَقرَبونَ... مِمّا قَلَّ مِنهُ اَو کَثُرَ نَصیبـًا مَفروضا» ؛ همچنین پسر برادر مصداق «اَرْحام» در آیات ۷۵ انفال و ۶ احزاب است که در آن برخی از خویشاوندان در ارث بردن مقدم بر برخی دیگر دانسته شده‌اند:
[۳۳] . الخلاف، ج۴، ص۵-۸، ص۲۱.
[۳۴] الموسوعة الفقهیه، ج۲، ص۷۷.
[۳۵] المغنی، ج۷، ص۸۲-۸۳.
«و اولُوا الاَرحامِ بَعضُهُم اَولی بِبَعض» و نیز بر اساس آیات فوق، عمه و عمو نیز از پسر برادر ارث می‌برند.
[۳۷] الناصریات، ص۴۲۰.
[۳۸] الخلاف، ج۴، ص۵-۸.
[۳۹] الموسوعة الفقهیه، ج۲، ص۸۳.
البته ارث بردن پسر برادر از عمه و عمو و نیز ارث بردن آنان از وی تنها در صورتی است که وارث نزدیک تری نباشد.
[۴۰] جواهر الکلام، ج۳۹، ص۱۸۸.
[۴۱] فقه الصادق علیه‌السّلام، ج۲۴، ص۳۱۶.
این حکم به برادر و عمه و عموهای نَسَبی اختصاص دارد و پسر برادر و عمه و عموی رضاعی را شامل نمی‌شود، زیرا رضاع از نظر اسلام از اسباب ارث شمرده نشده است.
[۴۲] شرایع الاسلام، ج۴، ص۸۱۱.
[۴۳] المختصر النافع، ص۲۵۵.
[۴۴] الموسوعة الفقهیه، ج۲، ص۵۵.

منابع:
الام؛ التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج؛ الجامع لاحکام القرآن، قرطبی؛ جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم؛ الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه؛ شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام؛ فرهنگ فارسی؛ فقه الصادق علیه‌السّلام؛ کتاب الخلاف؛ کفایة الاحکام (کفایة الفقه)؛ لغت نامه؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ المختصر النافع فی فقه الامامیه؛ مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام؛ المغنی و الشرح الکبیر؛ مفردات الفاظ القرآن؛ الموسوعة الفقهیه المیسره؛ الناصریات.

فهرست مندرجات

۱ - پانویس
۲ - منبع

پانویس

[ویرایش]
 
۱. لغت نامه، ج۴، ص۴۸۹۴.
۲. فرهنگ فارسی، ج۱، ص۷۸۶، «پسر برادر».
۳. مفردات، ص۶۸.
۴. الموسوعة الفقهیه، ج۱، ص۳۵۰-۳۵۱.
۵. نور/سوره۲۴، آیه۳۱.    
۶. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۵.    
۷. نساء/سوره۴، آیه۲۳.    
۸. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۹. نساء/سوره۴، آیه۱۷.    
۱۰. احزاب/سوره۳۳، آیه۹.    
۱۱. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۴.    
۱۲. احزاب/سوره۳۳، آیه۵۵.    
۱۳. نور/سوره۲۴، آیه۳۱.    
۱۴. مجمع البیان، ج۷، ص۲۱۷.
۱۵. نساء/سوره۴، آیه۲۳.    
۱۶. مجمع البیان، ج۳، ص۴۶.
۱۷. شرایع الاسلام، ج۴، ص۸۱۱.
۱۸. المختصر النافع، ص۲۵۵.
۱۹. الموسوعة الفقیه، ج۲، ص۵۵.
۲۰. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.    
۲۱. تفسیر قرطبی، ج۱۲، ص۲۰۷.
۲۲. روح المعانی، مج ۶، ج۱۰، ص۳۲۳.
۲۳. المنیر، ج۱۸، ص۳۰۷.
۲۴. الروضة البهیه، ج۷، ص۳۴۱.
۲۵. مسالک الافهام، ج۱۲، ص۹۸.
۲۶. کفایة الاحکام، ص۲۵۳.
۲۷. مجمع البیان، ج۷، ص۲۴۷.
۲۸. الخلاف، ج۴، ص۵-۸.
۲۹. نساء/سوره۴، آیه۷.    
۳۰. نساء/سوره۴، آیه۷.    
۳۱. انفال/سوره۸، آیه۷۵.    
۳۲. احزاب/سوره۳۳، آیه۶.    
۳۳. . الخلاف، ج۴، ص۵-۸، ص۲۱.
۳۴. الموسوعة الفقهیه، ج۲، ص۷۷.
۳۵. المغنی، ج۷، ص۸۲-۸۳.
۳۶. انفال/سوره۸، آیه۷۵.    
۳۷. الناصریات، ص۴۲۰.
۳۸. الخلاف، ج۴، ص۵-۸.
۳۹. الموسوعة الفقهیه، ج۲، ص۸۳.
۴۰. جواهر الکلام، ج۳۹، ص۱۸۸.
۴۱. فقه الصادق علیه‌السّلام، ج۲۴، ص۳۱۶.
۴۲. شرایع الاسلام، ج۴، ص۸۱۱.
۴۳. المختصر النافع، ص۲۵۵.
۴۴. الموسوعة الفقهیه، ج۲، ص۵۵.


منبع

[ویرایش]




جعبه ابزار