• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

خزی (مفردات‌قرآن)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف




خِزْی (به کسر خاء و سکون ز) از واژگان قرآن کریم و به معنی خواری است.



خِزْی به معنی خوارى است. اصل آن ذلّتى است كه شرمساری می‌آورد.


(لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ‌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ‌) «براى آن‌ها است در دنیا خوارى مخصوص و در آخرت عذابى بزرگ.»
و اين همان است كه گاهى به لفظ هون آمده است مثل‌ (أَ يُمْسِكُهُ عَلى‌ هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرابِ‌) «آيا با خوارى و زبونى آن دختر را نگاه دارد يا در خاک مدفونش كند.»
و مثل‌ (وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ ...) «هركه خدا خوارش كند محترم دارنده‌اى نخواهد داشت.»
خزى گاهى به معنى شرم آمده و مصدر آن خِزايه (به کسر خاء) است چنان‌كه در اقرب و مفردات تصريح كرده.
در نهج البلاغه خطبه ۱۰۴ آمده: ««وَ احْشُرْنَا فِي زُمْرَتِهِ غَيْرَ خَزَايَا وَ لَا نَادِمِينَ».» «ما را در زمره آن حضرت در حالی‌كه شرمنده و پشيمان نيستيم محشور فرما.» خزايا جمع خزيان به معنى شرمنده و خجل است ولى در قرآن مجید پيوسته به معنى خوارى به كار رفته است.
و فقط در آيه‌ (وَ لا تُخْزُونِ‌ فِي ضَيْفِي أَ لَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ) «من را در باره ميهمانم شرمنده و خجل نكنيد آيا در ميان شما مرد كاملى نيست؟» شايد به معنى شرمندگى باشد.
و نيز در آيه‌ (قالَ إِنَّ هؤُلاءِ ضَيْفِي فَلا تَفْضَحُونِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونِ‌) (گفت: اين‌ها ميهمانان من هستند. آبروى من‌ را نريزيد و از خشم خدا بترسيد، و من را شرمنده نسازيد.)
و در آيه‌ (فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا صالِحاً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَ مِنْ‌ خِزْيِ‌ يَوْمِئِذٍ) (و هنگامى كه فرمان مجازات ما فرا رسيد، صالح و كسانى را كه به او ایمان آورده بودند، به رحمت خود از آن عذاب و از رسوايى آن روز، رهايى بخشيديم. چرا كه پروردگارت توانا و شكست‌ناپذير است.) شايد مراد از خزى عذاب و يا زبونى باشد كه ناشى از عذاب است.
افعال اين مادّه در قرآن از ثلاثى مجرّد و باب افعال هر دو به كار رفته است مثل‌ (... فَنَتَّبِعَ آياتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزى‌) (چرا پيش از آن‌كه ذليل و رسوا شويم، پيامبرى براى ما نفرستادى تا از آيات تو پيروى كنيم؟!)
و مثل‌ (رَبَّنا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ‌) (پروردگارا! هر كه را تو بخاطر اعمالش، به آتش افكنى، او را خوار و رسوا ساخته‌اى.)
و نيز اسم تفضيل و اسم فاعل آمده است مثل(وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَخْزى‌ وَ هُمْ لا يُنْصَرُونَ‌) (و به يقين عذاب آخرت خواركننده‌تر است، و از هيچ سو يارى نمى‌شوند.)
و مثل (وَ أَنَّ اللَّهَ‌ مُخْزِي‌ الْكافِرِينَ‌) (و بدانيد خداوند خواركننده کافران است.) و اين‌كه خزى را فضيحت و عذاب و عار و غيره گفته‌اند همه آن‌ها اسباب خزى و زبونى‌اند.


۱. قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۲، ص۲۴۰.    
۲. راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دار القلم، ص۲۸۱.    
۳. طریحی، فخر‌الدین، مجمع البحرین، ت-الحسینی، ج۱، ص۱۲۰.    
۴. شرتونی، سعید، اقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، ج۲، ص۴۹.    
۵. بقره/سوره۲، آیه۱۱۴.    
۶. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۱، ص۲۵۸.    
۷. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۱، ص۳۹۰.    
۸. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱، ص۳۵۶.    
۹. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲، ص۴.    
۱۰. نحل/سوره۱۶، آیه۵۹.    
۱۱. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۲۷۶-۲۷۷.    
۱۲. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۱۲، ص۳۹۹.    
۱۳. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۱۶۸.    
۱۴. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۳، ص۲۷۹.    
۱۵. حج/سوره۲۲، آیه۱۸.    
۱۶. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۱۴، ص۳۶۰.    
۱۷. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۱۴، ص۵۰۷-۵۰۸.    
۱۸. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۷، ص۱۳۸.    
۱۹. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۶، ص۱۹۴.    
۲۰. شرتونی، سعید، اقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، ج۲، ص۴۹.    
۲۱. الحیاء راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دار القلم، ص۲۸۱.    
۲۲. عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعة الإستقامة، ص۲۰۴، خطبه ۱۰۴.    
۲۳. سید شریف رضی، ابوا الحسن، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۲۳۷، خطبه ۱۰۶.    
۲۴. هود/سوره۱۱، آیه۷۸.    
۲۵. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۱۰، ص۳۴۰.    
۲۶. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۱۰، ص۵۰۸.    
۲۷. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۵، ص۳۱۵.    
۲۸. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۲، ص۱۰۱.    
۲۹. حجر/سوره۱۵، آیه۶۸.    
۳۰. حجر/سوره۱۵، آیه۶۹.    
۳۱. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن‌، ص۲۶۵.    
۳۲. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن‌، ص۲۶۵.    
۳۳. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۱۸۴.    
۳۴. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۱۲، ص۲۷۱.    
۳۵. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۱۲۴.    
۳۶. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۳، ص۲۰۴.    
۳۷. هود/سوره۱۱، آیه۶۶.    
۳۸. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن‌، ص۲۲۹.    
۳۹. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۱۰، ص۳۱۴.    
۴۰. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۱۰، ص۴۶۷.    
۴۱. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۵، ص۲۹۹.    
۴۲. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۲، ص۸۷.    
۴۳. طه/سوره۲۰، آیه۱۳۴.    
۴۴. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن‌، ص۳۲۱.    
۴۵. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۱۴، ص۲۴۰.    
۴۶. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۱۴، ص۳۳۶.    
۴۷. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۷، ص۶۹.    
۴۸. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۶، ص۹۳.    
۴۹. آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۲.    
۵۰. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن‌، ص۷۵.    
۵۱. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۴، ص۸۸.    
۵۲. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۴، ص۱۳۷.    
۵۳. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۲، ص۴۷۳.    
۵۴. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۴، ص۳۸۷.    
۵۵. فصلت/سوره۴۱، آیه۱۶.    
۵۶. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن‌، ص۴۷۸.    
۵۷. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۱۷، ص۳۷۶-۳۷۷.    
۵۸. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۱۷، ص۵۷۱-۵۷۲.    
۵۹. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۹، ص۱۴.    
۶۰. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۲، ص۳۳-۳۴.    
۶۱. توبه/سوره۹، آیه۲.    
۶۲. مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن‌، ص۱۸۷.    
۶۳. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ج۹، ص۱۴۷-۱۴۸.    
۶۴. طباطبایی، سید محمد‌حسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمد‌باقر موسوی، ج۹، ص۱۹۸.    
۶۵. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۵، ص۸.    
۶۶. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۱، ص۹-۱۰.    



قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، ج۲، ص۲۴۰-۲۴۱.    






جعبه ابزار