آثار حقوقی وطن اسلامی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
آثار حقوقی وطن اسلامی، از مباحث مطرح در
فقه سیاسی است.
دارالاسلام در
فقه اسلامی به سرزمینهایی اطلاق میشود که
قوانین اسلام در آنها نافذ،
شعائر دینی آزادانه برپا و مسلمانان از امنیت برخوردار باشند.
این مفهوم شامل مناطقی است که تحت حاکمیت
اسلام باشند یا اکثریت جمعیت آنها
مسلمان بوده و امکان اجرای
تکالیف شرعی در آن فراهم باشد.
آثار حقوقی این عنوان در مسائلی نظیر
حکم اسلامی بودن
کودکان مجهولالهویه، پاکی و
حلال بودن ذبایحی که در این سرزمینها صورت میگیرد و
وجوب کفایی دفاع از وطن در برابر تهاجم دشمنان تجلی مییابد.
بر اساس دیدگاه فقهی، ملاک اصلی در تعیین حکم بسیاری از این مسائل، اکثریت مسلمان بودن ساکنان منطقه است، حتی اگر در برخی موارد حاکمیت غیرمسلمان بر آن سرزمین باشد.
اكنون بايد ديد دارالاسلام از نقطهنظر و احكام حقوقى كه دارد، واجد چه مفهومى در فقه است.
اينک در آغاز اين بحث چند مورد از اثرات و احكام حقوقى را كه ارتباط مستقيم با عنوان دارالاسلام دارد از نظر مىگذرانيم تا به اتكاء موارد مزبور بتوانيم مفهوم ثابتى را براى اين عنوان از نظر اثرات حقوقى پيدا كنيم.
جهت تبیین بهتر مفهوم دارالاسلام، برخی از مصادیق و آثار حقوقی مترتب بر این عنوان در فقه اسلامی به شرح زیر بررسی میشود:
الف - هرگاه كودک مجهولالهويهاى به طور سرراهى در دارالاسلام پيدا شود، محكوم به اسلام خواهد بود (اين مسأله را ما سابقاً نيز يادآور شديم.)
ب - با توجه به اين نكته كه پوست، گوشت و ساير اعضاء حيوان، وقتى پاک و قابل خوردن خواهد بود، كه بر طبق شرايط خاصى كه در شرع اسلام مقرر شده است، حيوان مزبور ذبح شده باشد، پس هرگاه اعضاء حيوان از
دارالحرب و بلاد كفر به سرزمين اسلامى وارد گردد احتمال ذبح به توسط شخص مسلمان مقيم
دارالکفر در ميان نباشد، نسبت به آن حكم به پاكى و
جواز اکل نمىتوان كرد در صورتى كه اگر كشتار حيوان در دارالاسلام و بلاد اسلامى صورت گيرد پاک و قابل استفاده است.
ج - اسلام زندگى شخص مسلمان را در دارالحرب هنگامى تجويز مىكند كه شخص در محل سكونت خود بتواند به طور آزاد شعائر دينى را برپا و وظايف فردى خويش را انجام دهد.
د - هنگامى كه جزئى از دارالاسلام مورد تهاجم دشمنان قرار گرفت، بر هر فرد مسلمان (به طور واجب كفائى) لازم است كه از
وطن اسلامی دفاع كند.
در موارد مذكور و نظاير آن مىتوان گفت كه دارالاسلام با مفهوم واحدى در نظر گرفته شده و آن عبارت از سرزمينهایى است كه قانون اسلام در آن اجرا شده و شعائر دينى انجام مىپذيرد.
به عبارت ديگر مردم آن سرزمين تحت قيادت اسلام درآمده و به قانون و شعائر اسلام گردن نهادهاند، گو اينكه عملاً نسبت به پارهاى از قوانين و شعائر دينى بىمبالات و احياناً متجاوز مىباشند.
بنابراين مفهوم دارالاسلام در موارد فوقالذكر، شامل بلاد و سرزمينهايى كه مردم آن مسلمان هستند ولى حكومت كفر بر آنها مسلط مىباشد نيز خواهد بود و لذا اطفالى كه در شهرهاى مسلماننشين كشورهايى از قبيل
هند و
لبنان به طور سر راهى يافت مىشوند، محكوم به اسلام بوده و نيز اجزاء حيواناتى كه در اين گونه بلاد كشتار مىشود پاک و قابل استفاده است.
نتيجه اين بررسى را مىتوان چنين خلاصه كرد:
دارالاسلام از نظر حقوق داخلى اسلامى عبارت از سرزمين و يا سرزمينهايى است كه مسلمانان بتوانند در كمال آزادى، شعائر دينى را در آن برپا بدارند و قانون اسلام در آن سرزمينها نافذ و مسلمين از امنيت برخوردار باشند.
ولى نكته اساسىاى كه در اين بحث قابل توجه مىباشد، اين است كه اصولاً در اينگونه مسائل مربوط به حقوق داخلى، هيچگاه حكم بر عنوان دارالاسلام و يا دارالحرب مترتب نبوده است و لذا در مسائل مزبور، فقها به جاى دو عنوان فوق، بلاد اسلامى و بلاد كفر نيز تعبير نمودهاند و عمده مناط مسأله و حكم آن درباره اينگونه بلاد همانا كثرت سكنه مسلمان است. به عنوان نمونه فرع دوم را مورد مطالعه قرار مىدهيم.
در يكى از مدارک آن چنين آمده است:
اسحاق بن عمار از
امام موسی کاظم (علیهالسلام) نقل مىكند كه فرمود: «نماز خواندن در پوستين (مخصوص) يمانى اشكال ندارد و همچنين نماز در آنچه كه در سرزمين اسلام از پوست حيوانات مىسازند.» اسحاق بن عمار مىگويد من به حضرت گفتم: اگر چه در آن سرزمين غير مسلمان هم وجود داشته باشد؟ فرمود: «هنگامى كه اكثريت با مسلمين باشد اشكالى ندارد.»
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۳، ص۲۳۰-۲۳۲.
