آداب

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آداب به سه معنی است:
۱.رفتارها و گفتارهای شایسته
۲. و
تنبیهتنبیه، در لغت به معنای آگاهانیدن، بیدار کردن، واقف گردانیدن به چیزی و آگاه و هوشیار کردن آمده است

۳.


معانی آداب در ابواب فقهی



آداب در ابواب متعدّد در همان معنای لغوی استعمال شده است، لیکن با توجّه به تعدّد معنای لغوی، در بیشتر کتاب‏ها و ابواب فقهی، عنوانی برای بیان آداب آن قرار داده شده است؛ مانند: آداب
نمازیکی از اعمال و تکالیفی که از طرف خداوند بر انسان واجب شده است نماز می باشد
،
روزهخودداری (امساک) از مفطرات در روز به قصد تقرب به خدا را روزه گویند
،
حجحج یکی از فروع دین است
،
جهادجهاد بذل جان و مال در راه خدا در جنگ با دشمن اسلام و مسلمانان است
،
اعتکاف‌اعتکاف، به توقف سه روز یا بیشتر در مسجد به قصد قربت و عبادت با شرایط خاص را گویند
،
دعادعا در لغت به معناى خواندن و درخواست كردن است و در اصطلاح عبارت است از درخواست توأم با خضوع و تضرع بنده از خداوند
،
تجارتتجارت به معانی خرید و فروش، مطلق کسب و داد و ستد، داد و ستد به قصد سود بردن است
، ،
ازدواجازدواج، همسر گرفتن مرد یا زن است که به سبب عقد ازدواج همراه با شرایط آن، تحقّق می‌یابد و از آن در باب نکاح و نیز به مناسبت در باب جهاد سخن رفته است
، معاشرت، خوابیدن،
سفرسفر عبارت است از خارج شدن از محل زندگى به قصد پیمودن مسافتى خاص که موجب قصر نماز و افطار روزه گردد
،
زیارتزیارت حضور نزد کسی به قصد دیدار او از روی تکریم است
،
احتضاراحتضار به معنای حالت حضور مرگ و در آستانۀ مرگ قرار گرفتن آمده است و در باب طهارت از آن بحث شده است
،
تکفینکفن کردن میّت را تَکفین گویند و از آن در باب طهارت سخن رفته است
،
دفندفن در لغت به معنای به خاک سپردن مرده، پنهان کردن چیزى در زیر خاک و مانند آن است
، و دیگر عناوینی که به فعل مکلّف تعلّق گرفته است و در مدخل مربوط از آن‏ها بحث خواهد شد.
درمجموع سه معنای کلی برای
آدابآداب به سه معنی است: ۱
در ابواب فقهی می توان ذکر نمود:

← معنای اول


آنچه در بیشتر ابواب فقه منظور فقیهان است، مجموع رفتارها و خصلت‏های شایسته ‏ای است که فعل یا ترک آن‏ها از دیدگاه ، موجب حسن و کمال فعلی می‏شود که به آن تعلّق گرفته است؛ مانند:
آداب نمازشرایط و آداب نماز را به طور کلی می توان به دو بخش اصلی تقسیم کرد: صفات و ویژگی‌های نمازگزار قبل از ورود به نماز، و آداب و شرائطی که می‌بایست یک نمازگزار واقعی آنها را درحال نماز رعایت کند
، روزه،
زیارتآداب زیارت، مجموعه‌ای از رفتارها و گفتارهای شایسته است که در باب زیارت معصومین (علیهم‌السلام) در منابع روایی و حدیثی بیان شده است
، جهاد و تخلّی.

← معنای دوم


آداب در باب
حدودحدود، از مباحث مهم کیفری در فقه و حقوق به معنای کیفرهایی با میزان مشخص برای جرائمی خاص است
و ، که معنای ادب کردن را می‏دهد، حتی برخی فقیهان در عنوان این باب، واژه آداب را جایگزین کلمه کرده و نوشته ‏اند: کتاب الحدود و الآداب.

← معنای سوم


آداب در باب تجارت، که در بحث فروختن کتاب‏های مربوط به
ادبادب (به فتح همزه و باء) به معنای شگفت ، عجب، لغت نامه دهخدا، علی اکبر دهخدا، ج۱، ص۱۵۵۷ – ۱۵۵۸
یا آموزش آداب و گرفتن مزد در برابر آن، در معنای علوم ادبی به کار رفته است.
در اینجا لازم است به دو نکته ی مهم اشاره شود:

← نکته ی اول


آداب به معنای اول، گاه به عنوان عملی مستقل نگریسته شده است؛ مانند: نظافت کردن و ناخن گرفتن، و گاه صفت رفتاری در فعلی است از قبیل آداب غذا خوردن. در بعضی آداب مانند غسل جمعه و زیارت و
احرامنخستین عمل از مناسک عمره و حج را احرام گویند
قصد قربت معتبر است، ولی در بعضی دیگر مانند آداب تجارت، معتبر نیست.

← نکته ی دوم


از بررسی کلمات فقیهان و کاربرد این واژه در فقه برمی ‏آید که آداب، اعم از احکام لزومی و غیر لزومی است؛ یعنی هم مستحبات و را در بر می‏گیرد و هم و را مانند آداب تخلی که ضمن آن، واجبات و محرّمات آن نیز ذکر شده است؛ هر چند اصل وجوب یا حرمت فعلی مانند
وجوبوجوب یکی از احکام خمسه تکلیفی می‌باشد
نماز و
حرمتحرمت به معنی حرام بودن است
زنازنا از گناهان کبیره واز موجبات حد در اسلام به شمار می رود
، ادب نامیده نمی‏شود.

پانویس


 
۱. المقنعة ص۷۷۴    
۲. المراسم العلویة ص۲۵۱    
۳. الروضة البهیة ج۳ ص۷۱    
۴. الحدائق الناضرة ج۲ ص۲    


منبع:



فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‌۱، ص۱۰۹-۱۱۰    

رده‌های این صفحه : تعزیرات | حدود | فقه




جعبه ابزار