آمرزش (فرهنگ شیعه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
آمرزش از صفات فعل خداوند است که همه بندگان را در بر میگیرد و خداوند با صفاتی همچون غافر، غفّار و غفور در قرآن از آن یاد شده است. آمرزش الهی نظاممند است و اسبابی مانند توبه (در دنیا) و شفاعت (در آخرت) دارد، اگرچه شفاعت شامل مشرکان و کافران نمیشود. بخشایش خداوند همهگیر است و حتی معصومان (ع) نیز بدان نیازمندند. قرآن انسان را به شتاب در طلب آمرزش تشویق میکند و روایات شیعی، دامنه آمرزش را چنان گسترده میدانند که تنها کافران و مشرکان در جهنم جاودان میمانند.
آمرزش از صفات فعل خداوند است که همه بندگان را در بر میگیرد. نسبت این صفت به خداوند از آنجا ناشی میشود که او بسیار بخشاینده و مهربان و پوشاننده گناهان و بدیهای بندگان است.
قرآن کریم، خداوند را با صفاتی همچون غافر (غافر/ ۳)، غفار (طه/ ۸۲) و غفور (نور/ ۲۲) یاد میکند؛ زیرا خداوند در دنیا و آخرت، گناهان و خطاهای انسان را، بنابر شرایطی، میآمرزد و کسی را از آنها آگاه نمیسازد و آبروی گناهکار را نمیریزد.
در نظام هستی، اصالت با رستگاری و سعادت آدمی است. از این رو، مغفرت و آمرزش خداوند، همواره بر قهر و غضب او پیشی دارد. آمرزش انسان یکی از شواهد تسلط رأفت و مهربانی خداوند بر عذاب او است (عدل الهی، ۲۷۴).
بخشایش خداوند، مانند هر رحمتی دیگر، نظاممند است و محتاجِ سبب. از اسباب بخشایش، توبه است (شورى/ ۲۵) و شفاعت (سجده/ ۴). جای توبه، دنیا است و جای شفاعت، آخرت. البته شفاعت برای مشرکان و کافران پذیرفته نمیشود (اوائل المقالات، ۵۳؛ بحارالانوار، ۸/ ۵۸). از این رو، مشرکان و کافران باید در دنیا توبه کنند تا مشمول آمرزش و بخشایش الهی شوند. اگر دیگر گناهکاران توفیق نیابند در دنیا توبه کنند، ممکن است در آخرت، با شفاعت آمرزیده شوند.
بخشایش و آمرزش خداوند همهگیر است و حتی اگر مشرکان توبه کنند، خدا میپذیرد (زمر/ ۵۳). برخی آیات قرآن، رسیدن به مقام قرب الهی و برخورداری از نعمتهای فراوان بهشتی را نیز منوط به آمرزش خداوند میدانند (تحریم/ ۸).
بدین سان، دایره آمرزش خداوند حتی بزرگان معصوم (ع) را نیز دربرمیگیرد؛ هر چند آمرزیدن آنان به معنای تقرب بیشتر به خداوند متعال است. هر انسانی نیازمند آمرزش الهی است؛ زیرا نمیتواند همه نعمتهای خدا را- آن سان که شاید و باید- شکر بگزارد. خداوند، این کاستی را- که لازمه ذات آدمی است- با مغفرت خود میپوشاند (آشنایی با علوم اسلامی، ۸/ ۱۷۸).
قرآن انسان را تشویق میکند که برای دریافت آمرزش پروردگار بشتابد و اگر کار زشتی کرد یا به خویشتن ستمی روا داشت، به یاد خدا بیفتد و آمرزش بخواهد؛ زیرا جز خداوند کسی گناهان آدمی را نمیآمرزد (آل عمران/ ۱۳۵- ۱۳۳).
روایات شیعی، آمرزش خداوند را چنان گسترده میدانند که بنابر آنها تنها کافران و مشرکان در جهنم خواهند ماند. خداوند، دیگر کسان را پس از مدتی عذاب، میبخشاید و به بهشت راه مینماید (التوحید، ۲۹۴؛ میزان الحکمة، ۱/ ۴۷۵).
خطیبی کوشکک، محمد، فرهنگ شیعه، ج۱، ص۴۴.
