آیه مباهله (فرهنگ شیعه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
آیه مباهله (آل عمران/ ۶۱) در سال دهم هجری، پس از مناظره پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) با هیئت مسیحی نجران درباره الوهیت حضرت عیسی (علیهالسّلام) نازل شد و به پیامبر
(صلّیاللهعلیهوآله) فرمان داد تا آنان را به مباهله دعوت کند.
پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) با همراهی اهل بیت خود (علی، فاطمه، حسن و حسین) برای مباهله حاضر شد و مسیحیان با دیدن آنان، از مباهله منصرف شدند و به پرداخت جزیه تن
دادند.
این آیه دو پیام کلی دارد: نخست، رد کثرتگرایی دینی و اثبات حقانیت اسلام؛ دوم، اثبات برتری اهل بیت (علیهمالسّلام) و دلالت بر خلافت بلافصل امام علی (علیهالسّلام) از طریق
واژه «انفسنا» که نشاندهنده یگانگی جان پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) و علی (علیهالسّلام) است.
فَمَنْ حاجَّكَ فيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبينَ (آل عمران/ ۶۱).
ترجمه: پس هر که در این
[۱] پس از دانشی که تو را حاصل آمده با تو محاجّه کند، بگو: بیایید پسرانمان و پسرانتان، و زنانمان و زنانتان، و ما خویشان نزدیک و شما خویشان
نزدیک خود را فراخوانیم، سپس مباهله کنیم، و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.
مباهله به این معنا است که کسانی بر سر مسئله مهم دینی با یکدیگر مجادله کنند و هیچ یک سخن طرف دیگر را نپذیرد.
از این رو در جایی حضور یابند و با دعایی خاص و تضرع و زاری، از خداوند بخواهند که از میان آنها دروغگو را رسوا و مجازات کند (مجمع البحرین، ۱/ ۲۵۸).
بنا بر منابع معتبر تاریخی، در سال ۱۰ هجری، هیئتی از مسیحیان نجران، پیش پیامبر اسلام (صلّیاللهعلیهوآله) آمد و درباره الوهیت حضرت عیسی (علیهالسّلام) با ایشان به مجادله پرداخت.
اعضای هیئت معتقد بودند که روح عیسی (علیهالسّلام) به طور خاص، یک روح خدایی است.
پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) این عقیده شرکآلود را رد کرد و از آنان خواست که به توحید روی آورند.
مسیحیان نپذیرفتند و به سختی با دعوت پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) مخالفت کردند، برای همین بود که
آیه مباهله نازل شد.
خداوند در این آیه به پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) فرمان میدهد که آنان را به مباهله بخواند تا معلوم شود چه کس راست میگوید و چه کس دروغ.
سرانجام پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) آنان را برای روز مشخصی به مباهله فراخواند.
چون موعد فرا رسید، همراه اهل بیت خود -یعنی امام علی (علیهالسّلام)، حضرت فاطمه (سلاماللهعلیها)، امام حسن (علیهالسّلام) و امام حسین (علیهالسّلام)- به مباهله حاضر
شد.
مسیحیان نجران، چندان بر عقیده خود استوار نبودند و با دیدن پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) و همراهاناش -که صداقت و صلابت از چهرههایشان نمایان بود- به هراس افتادند و از مباهله
منصرف شدند؛ ولی اسلام نیاوردند و به پرداخت جزیه رضا دادند (بحارالأنوار، ۲۱/ ۳۵۶- ۲۷۶؛ فروغ ابدیت، ۲/ ۴۵۰- ۴۳۱).
افزون بر منابع پرشمار شیعه، بیش از شصت منبع اهل سنت، ماجرای مباهله را نقل کردهاند و همگی آوردهاند که اهل بیت پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) نیز همراه او بودهاند (اهل البیت و آية المباهلة، ۲۷- ۴).
آیه مباهله دو نوع پیام دارد:
آیه مباهله، یکی از دلایل قرآنی رد نظریه کثرتگرایی دینی (پلورالیسم) است.
همچنین، بر انحراف مسیحیت دلالت دارد.
مسلمانان میتوانند با استفاده از این آیه استدلال کنند که تنها شریعت حق، از زمان بعثت پیامبر اکرم (صلّیاللهعلیهوآله) دین اسلام است.
آیه مباهله از آیاتی است که به صراحت از برتری اهل بیت پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) بر دیگر مردم، حکایت میکند.
الفاظی که در آیه به کار رفتهاند، نزدیکی بسیار فراوان اهل بیت (علیهمالسّلام) و به ویژه امام علی (علیهالسّلام) را به پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) نشان میدهند.
کلمه «انفسنا»، که فقط پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) و امام علی (علیهالسّلام) را در برمیگیرد، بر یگانگیِ نفس و جان آنان اشاره دارد و این یگانگی از دلایلی است که بر خلافت
بلافصل امام علی (علیهالسّلام) گواهی میدهد؛ زیرا بدیهی است که پس از پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله)، کسی که همچون خود او است و جاناش با جان او یکی است، از دیگران
برای جانشینیاش سزاوارتر است.
خطیبی کوشکک، محمد، فرهنگ شیعه، ج۱، ص۴۹.
