ابن الوردی الشافعی (شعر عاشورایی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ابو حفص، زین الدّین عمر بن مظفّر بن عمر بکری حلّی معرّی شافعی، فقیه، شاعر و مورخ شافعی مذهب قرن هشتم هجری بود که در سال ۶۹۱ قمری در معرة النعمان متولد شد.
او دوران جوانی را با تنگدستی گذراند اما با نبوغ خود به مقام قضاوت در شام، حلب و دمشق رسید و تحت تأثیر ابن تیمیه و استادان صوفی مسلک خود قرار گرفت.
شهرت وی بیشتر به دلیل کتاب تاریخی «
تتمة المختصر فی اخبار البشر» و نیز
دیوان اشعار و آثار ادبیاش است که با وجود ستایش معاصران، منتقدان آن را متکلف و پر از صنایع لفظی دانستهاند.
ابن وردی سرانجام در سال ۷۵۹ قمری بر اثر بیماری طاعون در مدرسهای که خود ساخته بود درگذشت.
ابو حفص، فقیه، شاعر، ادیب و مورّخ صوفی که به سال ۶۹۱ (ه. ق.) در معرّة النعمان به دنیا آمد و نسباش به ابوبکر خلیفهی اول میرسد.
ابن وردی، دوران جوانی را در تنگدستی و پریشانی گذراند، اما از تحصیل علم بازنماند.
وی در سال ۷۱۵ هجری در دمشق در حضور «ابن تیمیه» مباحثاتی در فقه و تفسیر و نحو داشته که موجب شگفتی شده است و ابن تیمیه تاثیر عمیق بر افکار وی باقی گذاشت.
گرایشهای صوفیانهی برخی استادان او از جمله «شرف الدّین بارزی» و «عبس سر جاوی» یکی از زمینههای پیدا شدن اندیشه تصوّف در وی بوده است.
ابن وردی شافعی از آغاز جوانی نبوغ و استعداد خود را در مسایل فقهی و ادبی به ثبوت رسانید و به مقام قضاوت شام برگزیده شد و سپس در شهرهای حلب و دمشق به کار قضا پرداخت.
وی مدتی نیز نیابت «ابن نقیب» قاضی حلب را بر عهده داشت.
تالیفات گوناگون و مجالس درس و شهرت
ابو حفص باعث شد تا به عنوان فقیهی بلندپایه معروف شود.
در اشعار او تمایز دو گانهی دنیاگرایی و دنیاگریزی که بین دو مرحله از شعر او به چشم میخورد، نمودار است و دو مرحله از سیر تحوّل فکری او در دوران جوانی را نشان میدهد.
شعر او مورد ستایش «سبکی»، «ابن شاکر»، «ابن فضل عمری» و «صفدی» قرار گرفته است.
هر چند منتقدان معاصر، شعر
ابن وردی را متوسط و مشحون از صنایع بدیعی و به ویژه ایهام و جناس و بر روی هم متکلّف و مصنوع میدانند.
نثر وی نیز مسجّع و پر تکلّف است.
آثار
ابن وردی، عبارتاند از:
• بیشتر شهرت وی مربوط به کتاب تاریخ او موسوم به «تتمة المختصر فی اخبار البشر» یا «تاریخ ابن الوردی» که خلاصه و ذیلی بر کتاب «المختصر فی اخبار البشر» ابو الفدا است.
ابن وردی، این کتاب را به یک سوم تقلیل داد و در مقابل نکاتی از نظم و نثر خود و نیز برخی اخبار و روایات تاریخی به آن افزود. در میان اضافات او، اخبار برخی زاهدان و متصوّفان و ذکر اقوال و کرامات ایشان درخور اعتناست.
• «الفیه فی تعبیر المقامات» یا «الالفیه الوردیة فی تعبیر الرؤیا»،
• «البهجة الوردیة» که کتابی است منظوم و دارای ۵۰۶۳ بیت میباشد.
• «التحفة الوردیة فی مشکلات الاعراب» ارجوزهای ۱۵۳ بیتی در نحو است.
• «دیوان» که علاوه بر اشعار، رسایل، مقامات و خطبههای او را نیز در بردارد.
• «
شرح الفیه ابن مالک» و بسیاری آثار دیگر.
ابن وردی شافعی، در معرة النعمان مدرسهای ساخت و ماههای پایانی عمر خود را در آن اقامت گزید و سرانجام گرفتار بیماری طاعون شد و در ۲۷ ذیحجه سال ۷۵۹ ه ق درگذشت و صفدی در قطعهای وی را رثا گفت.
ابن وردی، با وجود گردن نهادن به مذهب شافعی، دوستی صحابه و ولایت را به هم آمیخته و در اشعارش بدان اشاره میکند.
| | |
| فیا سائلی عن مذهبی انّ مذهبی • • • • • ولاء به حبّ الصحابة یمزج | | |
| فمن رام تقویمی فانی مقوّم • • • • • و من رام تعویجی فانی معوّج | | |
| | |
| | |
| | |
۱ - ای کسی که دربارهی مذهب من سوال میکنی، مذهب من دوستی صحابه و ولایت است.
۲ - کسی که این راه را درست میداند پس من بر همین راه درست هستم و کسی که این راه را منحرف میداند، پس من بر همین راه باقی میمانم.
ابن وردی در عزای حسین (علیهالسّلام) مرثیه میخواند و آن حضرت و خانداناش را ذخیرهی خویش میشمرد:
| | |
| اراس السبط ینقل و السبایا • • • • • یطاف بها و فوق الارض راس | | |
| و مالی غیر هذا السبی ذخر • • • • • و مالی غیر هذا الراس راس | | |
| | |
| | |
۱ - سر سبط پیامبر، امام حسین (علیهالسّلام) روی زمین بهگونهای بود که درندگان دور آن میچرخیدند.
۲ - مرثیه بر عزای حسین (علیهالسّلام) و خانداناش ذخیرهای برای من هستند.
محمدزاده، مرضیه، دانشنامه شعر عاشورایی، ج۱، ص۳۵۶.
