ابوجعفر محمد بن حسین برجلانی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
محمد بن حسین برجلانی، معروف به ابوالشیخ،
صوفی،
زاهد و
محدث قرون دوم و سوم بود، که به
بغداد یا برجلانِ واسط منسوب است. وی در سال
۲۳۸ق درگذشت. او در زهدیات و رقایق تبحر داشت و شاگردانی چون
ابن ابی الدنیا و
ابن مسروق طوسی تربیت کرد.
احمد بن حنبل او را تنها شایسته سخن گفتن در حدیث زهد دانست و آثارش مانند
الجود و الکرم و
الصبر ستوده شده است.
ابوجعفر محمد بن حسین بُرجُلانی معروف به ابوالشیخ، صوفی، زاهد و محدث قرون دوم و سوم است.
او را به محله بُرجلانیه بغداد یا بُرجلان، دهکده‌ای تابعِ واسطِ
عراق، منسوب کرده‌اند.
و به سبب اقامتش در بغداد، بغدادی، و به سبب زهد و منش صوفیانه و تربیت صوفیانی چند،
صوفی و
زاهد خوانده‌اند.
از تولد، کودکی و تحصیلات برجلانی، اطلاعی در دست نیست، فقط می‌دانیم که در سال ۲۳۸ق در گذشته است.
ابوجعفر در یادگیری احادیث دایر بر زهد، اهتمام بسیار داشته و از استادان بزرگی بهره برده و حدیث شنیده است که برخی از آنها عبارت‌اند از:
برجلانی بر زهدیات و رقایق (
دانش سیر و سلوک)، اهتمام داشته و شاگردان و پیروانی در زهد و
عرفان رهبری و تربیت کرده است؛ از جمله:
نیز ذیل شرح حال ابن مسروق، برجلانی را در شمار استادان او بر شمرده است.
به نوشته
خطیب بغدادی و بیشتر منابع (به نقل از او) هنگامی که از
احمد بن حنبل درباره
حدیث زهد پرسش شد، او تنها فرد شایسته برای سخن گفتن در این باره را محمد بن حسین برجلانی دانست و به مخاطب خود گفت که به وی رجوع کند
(علیک بمحمد بن الحسین البرجلانی).
او همچنین می‌نویسد که از
ابراهیم بن اسحاق حربی درباره شخصیت برجلانی پرسیدند، پاسخ داد که جز خیر و خوبی چیزی درباره او نمی‌دانم:
(ما عَلِمْتُ اِلاّ خَیْرا)
جز این جمله، درباره او، خصوصاً نسبت به وثاقتش، مطلبی نقل نشده است.
از این رو
ذهبی و
عسقلانی گفته‌اند:
درباره برجلانی
جرح و تعدیلی ندیده‌ایم؛ و سپس سخن ابراهیم حربی را آورده‌اند.
البته چنین تعبیراتی گواه بر والایی تربیت اوست.
برجلانی را
ابن عماد مصنف زهدیات، و
ابن ندیم از مصنفان کتب زهد و
ورع خوانده‌اند؛
ذهبی و
صفدی نیز او را به کثرت تألیف ستوده‌اند.
زرکلی می‌گوید:
ابن ندیم
و به پیروی از او، بغدادی
، از آثار برجلانی،
الجود و الکرم؛
الصّبر؛
الصّحبة؛
الطاعة؛
المتیّمین و الهّمة را یاد کرده‌اند.
۱. عبدالکریم بن محمد سمعانی، الانساب، چاپ عبدالرحمن بن یحیی معلمی یمانی، حیدرآباد دکن ۱۳۸۳/۱۹۶۳.
۲. اسماعیل بغدادی، هدیة العارفین: اسماء المرجوع کنید به لفین و آثار المصنفیّن، در حاجی خلیفه، کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
۳. ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، بیروت ۱۳۹۰/۱۹۷۱.
۴. ابن عماد، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
۵. ابن ندیم، کتاب الفهرست، چاپ رضا تجدد، تهران ۱۳۵۰ ش.
۶. احمد بن علی خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، مدینه (بی‌تا).
۷. محمد بن احمد ذهبی، سیر اعلام النبلاء، بیروت ۱۴۰۲ـ ۱۴۰۹/ ۱۹۸۲ـ ۱۹۸۸.
۸. محمد بن احمد ذهبی، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، بیروت (بی‌تا).
۹. خیرالدین زرکلی، الاعلام، بیروت ۱۹۸۶.
۱۰. محمد بن حسین سلمی، طبقات الصوفیه، لیدن ۱۹۶۰.
۱۱. خلیل بن ایبک صفدی، کتاب الوافی بالوفیات، چاپ س. دیدرینغ، ویسبادن ۱۳۹۴/۱۹۷۴.
۱۲. یاقوت حموی، معجم البلدان، چاپ ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «محمد بن حسین برجلانی».
