ابو الحسن المنصور باللّه (شعر عاشورایی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
المنصور بالله عبدالله بن حمزه بن سلیمان (متولد
۵۶۱ ه.ق)، از
سادات علوی و امامان
زیدیه یمن، با دانش گسترده، فضایل برجسته و مهارت در
شعر، قلم و شمشیر، شرافت خانوادگی را با بزرگی ذاتی آمیخت و به یکی از شاعرترین پیشوایان زیدیه تبدیل شد.
دعوت او در
ذیقعده ۵۹۳ هجری آغاز شد،
بیعت عمومی در
ربیعالاول ۵۹۴ رخ داد.
مبلغان خود را به
خوارزمشاه فرستاد که با استقبال گرم سلطان مواجه شد و تا فوت در
۶۱۴ هجری، رهبری یمن را بر عهده داشت.
تألیفات وی شامل کتابهایی چون «
صفوة الاختیار فی اصول الفقة»، «
الشافی فی اصول الدین»، «
کتاب الفتاوی» و دیگری
دیوان شعر است که عمدتاً در فقه، اصول و عقاید دینی تمرکز دارند.
ابو الحسن متولد به سال ۵۶۱ ه.ق و از سادات علوی و یکی از امامان زیدیه در کشور یمن که شرافت خانوادگی را با بزرگی ذاتی جمع کرده بود و دارای دانش فراوان و فضایل فوق العاده بود.
او شمشیر و قلم، علم و عمل، ادب و فرهنگ را یکجا جمع کرده تا جایی که یکی از امامان زیدیه در یمن شد و در نگارش و شعر یکی از شاعرترین پیشوایان زیدیه بود شد.
ابتدای دعوت
ابو الحسن المنصور باللّه در ماه ذیقعده سال ۵۹۳ هجری بود و در ربیعالاول سال ۵۹۴ مردم با او بیعت کردند و او مبلغان خود را به سوی خوارزمشاه (م
۶۲۲ هجری) فرستاد و سلطان آنها را با گرمی پذیرفت و مدتی در یمن به او منصب زعامت داد تا آنکه در سال ۶۱۴ هجری فوت کرد.
ابو الحسن تالیفات بسیاری در فقه و اصول دارد، که عبارتاند از:
• «
صفوة الاختیار فی اصول الفقة»،
• «
الشافی فی اصول الدین»،
• «
کتاب الفتاوی»،
• «
العقیدة النبویة فی الاصول الدینیة»،
• «
حدیقة الحکم النبویة»
• «
الاختیارات المنصوریة فی المسائل الفقهیة».
او
دیوان شعر نیز دارد.
| | |
| بنی عمنّا! انّ یوم «الغدیر» • • • • • یشهد للفارس المعلم | | |
| | |
| ابونا علیّ وصیّ الرّسول • • • • • و من خصّه باللوا الاعظم | | |
| | |
| لکم حرمة بانتساب الیه • • • • • وها نحن من لحمه و الدّم | | |
| | |
| لان کان یجمعناهاشم • • • • • فاین السّنام من المنسم | | |
| | |
| و ان کنتم کنجوم السّماء • • • • • فنحن الاهلّة للانجم | | |
| | |
| | |
۱ - پسر عموهای ما! روز
غدیر برای انسان دانا گواه خوبی است.
۲ - پدر ما
علی (علیهالسّلام)، وصی رسول خداست، او کسی است که
پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) او را به «پرچم بزرگ» اختصاص داده است.
۳ - احترام شما از راه انتساب با اوست، ولی ما از گوشت و خون اوئیم.
۴ - اگر چه همهی ما از هاشمیم، اما کوهان شتر کجا و کف پایش کجا؟
۵ - اگر شما همانند ستارگان آسمانید ما ماه ستارهگانیم.
| | |
| و نحن بنو بنته دونکم • • • • • و نحن بنو عمّة المسلم | | |
| | |
| حماه ابونا ابو طالب • • • • • و اسلم و النّاس لم تسلم | | |
| | |
| و قد کان یکتم ایمانه • • • • • فامّا الولاء فلا یکتم | | |
| | |
| و ایّ الفضایلام نحوها • • • • • ببذل النّوال و ضرب الکمی؟ | | |
| | |
| قفونا محمّد فی فعله • • • • • و انتم قفوتم ابا مجرم | | |
| | |
| | |
۶ و ۷ - ما فرزندان دختر و پسر عم با ایماناش هستیم نه شما، پدر ما ابو طالب از او (رسول خدا) حمایت کرد و اسلام آورد. در حالی که همهی مردم نسبت به او
کافر بودند.
۸ - گر چه ایمانش را از او پنهان میکرد اما هیچگاه علاقمندیاش را نسبت به او پنهان نمیکرد.
۹ و ۱۰ - چه فضائلی را ما با بذل و بخشش دارا نیستیم؟ ما دنباله رو محمد و پیرو افعال او هستیم، ولی شما پیرو
ابو مسلم خراسانی هستید.
| | |
| هدی لکم الملک هدی العروس • • • • • فکافیتموه بسفک الدّم | | |
| | |
| ورثنا الکتاب و احکامه • • • • • علی مفصح النّاس و الاعجم | | |
| | |
| فان تفزعوا نحو اوتارکم • • • • • فزعنا الی آیة المحکم | | |
| | |
| اشرب الخمور و فعل الفجور • • • • • من شیم النفر الاکرم؟ | | |
| | |
| قتلتم هداة الوری الطاهرین • • • • • کفعل یزید الشقّی العمی | | |
| | |
| فخرتم بملک لکم زایل • • • • • یقصّر عن ملکنا الادوم | | |
| | |
| و لا بدّ للملک من رجعة • • • • • الی مسلک المنهج الاقوم | | |
| | |
| الی النفر الشمّ اهل الکسا • • • • • و من طلب الحقّ لم یظلم | | |
| | |
| | |
۱۱ - او مملکت را همانند عروس تحویل شما داد، ولی شما پاداشی که به او دادید این بود که خوناش را ریختید.
۱۲ - ما در میان همه مردم به طور آشکار، وارث قرآن و احکام آن هستیم.
۱۳ - اگر شما به سوی تارها پناه میبرید، ما به سوی آیهی محکم قرآن پناه میبریم.
۱۴ - آیا شرب خمر و کار زشت، شایسته انسانهای با فضیلت است.
۱۵ - شما همانند یزید بدبخت و کوردل، فرزندان پاک رسول خدا را کشتید.
۱۶ - و به سلطنت بیدوامتان که هیچگاه به سلطنت پایدار ما نمیرسد، افتخار نمودید.
۱۷ و ۱۸ - ولی بالاخره، حق به حقدار خواهد رسید و سلطنت و دولت ما تشکیل خواهد شد و کسی که حق را بخواهد ستم نکرده است.
| | |
| بنی عمّنا! ارجعوا ودّنا • • • • • و سیروا علی السنن الاقوم | | |
| | |
| لنا مفخر و لکم مفخر • • • • • و من یؤثر الحقّ لم یندم | | |
| | |
| فانتم بنو بنته دوننا • • • • • و نحن بنو عمّه المسلم | | |
| | |
| | |
۱ - پسر عموهای ما برگردید و ما را دوست بدارید و بر روشهای استوار رفتار کنید.
۲ - برای ما و شما افتخاراتی است و هر کس از حق پیروی کند پشیمان نمیشود.
۳ - درست است که شما فرزندان دخترش هستید نه ما، اما ما همه پسران عموی مسلمانش هستیم.
قصیده ۵۵ بیتی نیز در مورد
اهل بیت (علیهمالسّلام) پیامبر دارد که چند بیت آن را میآوریم:
| | |
| هم قتلوا أبا حسن عليّا • • • • • و غالوا سبطه حسنا بسمّ | | |
| و هم خصروا الفرات على حسين • • • • • و ما صابوه من نصل و سهم | | |
| | |
| | |
۱ - آنان ابو الحسن على را كشتند و فرزند برومندش حسن را با سم شهيد كردند.
۲ - آب
فرات را به روى حسين و ياراناش بستند و باران تير و نيزه بر پيكر شريفش باريدند.
محمدزاده، مرضیه، دانشنامه شعر عاشورایی، ج۱، ص۳۰۰.
