• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

احمد تهرانی (دیوانی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


احمد تهرانی ahmad-e tehrānī، دیوانی و شاعر عصر صفوی در سدۀ ۱۰ ق/ ۱۶ م، متخلص به قانعی.


آگاهی چندانی از احوال و اشعار او در دست نیست. گویا تنها سام‌میرزا در تحفۀ سامی، نامی از احمد برده، و پس از یکی ـ دو نکته دربـارۀ او، به رباعی‌ای حکمی از وی بسنده کرده است.
[۱] سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، به کوشش حسن وحید دستگردی، ص۱۷۷، تهران، ۱۳۱۴ ش.
[۲] سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، بـه کوشش رکن‌الدین همـایون‌فرخ، ص۳۲۹-۳۳۰، تهران، ۱۳۸۴ ش.
[۳] خیام‌پور، عبدالرسول، فرهنگ سخنوران، ج۲، ص۷۳۷، تهران، ۱۳۷۲ ش.
از نسبـت احمـد به تهران برمی‌آید که در آنجا زاده شده، و به احتمال زیاد در همین تهران درگذشته است. سال تولد و مرگ او نیز دانسته نیست، اما از اسلوب سخن سام‌میرزا برمی‌آید که در زمـان نگـارش تحفه (۹۵۷ ق بب‌ ) زنده بوده است.
[۴] سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، به کوشش حسن وحید دستگردی، ص۱۷۷، تهران، ۱۳۱۴ ش.
[۵] سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، بـه کوشش رکن‌الدین همـایون‌فرخ، ص۳۲۹، تهران، ۱۳۸۴ ش.

تنها نکته‌ای که از زندگانی احمد می‌دانیم، اشتغال او به امور دیوانی است، اما اینکه دقیقاً چه می‌کرده و چـه کارهایی می‌گزارده، بر ما پوشیده است.
[۶] سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، بـه کوشش رکن‌الدین همـایون‌فرخ، ص۳۲۹، تهران، ۱۳۸۴ ش.

گفتنی است برخی از تذکره‌هـای معـاصر در شنـاخت احمد لغزیده‌اند و وی را به‌سبب مشابهت در نام، با احمد تهرانی (ه‌ م) ــ فرزنـد لهراسب، برادرزادۀ امیدی، برادر هجـری (ه‌ م‌م) و پدر امین‌احمد رازی (صاحب هفت‌اقلیم) ــ یکی انگـاشته‌اند.
[۷] شفق، مجید، شاعران تهران از آغاز تا امروز، ج۲، ص۱۰۴۷، حاشیه۱، تهران، ۱۳۷۷ ش.


احمد تهرانی در شعر قانعی تخلص می‌کرده، و از میان سروده‌هایش تنها این رباعی ثبت افتاده است: ای دل قدم از دایره بیرون ننهی / پا از حد خود یک قدم افزون ننهی / / از بهر طمع که روی‌زردی آرد / زنهار که رو بر در هر دون ننهی
[۸] سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، به کوشش حسن وحید دستگردی، ص۱۷۷، تهران، ۱۳۱۴ ش.
[۹] سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، بـه کوشش رکن‌الدین همـایون‌فرخ، ص۳۲۹-۳۳۰، تهران، ۱۳۸۴ ش.
[۱۰] شفق، مجید، شاعران تهران از آغاز تا امروز، ج۲، ص۱۰۷۵، تهران، ۱۳۷۷ ش.
که به‌خطا بیت منسوب به احمد تهرانی (فرزند لهراسب): «از کوی بتان با دل افگار برفتیم / زین شهر به کام دل اغیار برفتیم» را ذیل نام احمد تهرانی <قانعی‌تخلص> آورده است). از‌آنجا‌که نام احمد در تذکره‌های سدۀ ۱۰ ق یا سده‌های پس از آن دیده نمی‌شود، گویای گمنامی شاعری است که در همان عصر خویش رنگ باخته، و در زیر غبار ایام محو شده است.

۱. ↑ سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، به کوشش حسن وحید دستگردی، ص۱۷۷، تهران، ۱۳۱۴ ش.
۲. ↑ سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، بـه کوشش رکن‌الدین همـایون‌فرخ، ص۳۲۹-۳۳۰، تهران، ۱۳۸۴ ش.
۳. ↑ خیام‌پور، عبدالرسول، فرهنگ سخنوران، ج۲، ص۷۳۷، تهران، ۱۳۷۲ ش.
۴. ↑ سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، به کوشش حسن وحید دستگردی، ص۱۷۷، تهران، ۱۳۱۴ ش.
۵. ↑ سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، بـه کوشش رکن‌الدین همـایون‌فرخ، ص۳۲۹، تهران، ۱۳۸۴ ش.
۶. ↑ سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، بـه کوشش رکن‌الدین همـایون‌فرخ، ص۳۲۹، تهران، ۱۳۸۴ ش.
۷. ↑ شفق، مجید، شاعران تهران از آغاز تا امروز، ج۲، ص۱۰۴۷، حاشیه۱، تهران، ۱۳۷۷ ش.
۸. ↑ سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، به کوشش حسن وحید دستگردی، ص۱۷۷، تهران، ۱۳۱۴ ش.
۹. ↑ سام‌میرزا صفوی، تحفۀ سامی، بـه کوشش رکن‌الدین همـایون‌فرخ، ص۳۲۹-۳۳۰، تهران، ۱۳۸۴ ش.
۱۰. ↑ شفق، مجید، شاعران تهران از آغاز تا امروز، ج۲، ص۱۰۷۵، تهران، ۱۳۷۷ ش.


• موسوی‌، مرتضی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «احمد تهرانی (دیوانی)»، ص۴۵.    


رده‌های این صفحه : شاعرای تهران
جعبه ابزار