اطعمه و اشربه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اطعمه و اشربه یکی از اقسام
احکام\'\'\'احکام\'\'\' به مجموعه دستورالعمل‌هایی گفته می‌شود که یک دین برای پیروان خود وضع می‌کند
، در
اسلاماسلام، گرویدن به آیین آسمانی حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله را گویند که یکی از ادیان توحیدی و ابراهیمی است و از جامعیت خاصی نسبت به دیگر ادیان برخوردار است
است.


معنای از اطعمه و اشربه



«اطْعِمَة» یعنی
خوردنیخوردنی (طعام‏)، در مقابل نوشیدنی، به معنی آنچه که شایسته خوردن است، می باشد
‏ها و «اشْرِبَة» یعنی ‏‌ها.

هدف فقها از انعقاد این باب



منظور از منعقد کردن این باب، بیان ‏ها و ‏های
حلالحلال،این عنوان در مقابل حرام وبه معنای انچه که از لحاظ شرعی جایز است
و
حرام==حرام در اصطلاح فقه== حرام در اصطلاح فقه، چیزی است که فعل آن شرعا سبب ذم و نکوهش گردد و یا امری است که فعل آن موجب عقاب شود
است.

طیّبات و خبائث در اسلام



از نظر اسلام، به طور کلّی، «طیبات- یعنی اشیای مفید و متناسب- برای
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
، حلال و «»- یعنی چیزهای و نامتناسب- برای انسان، حرام است. مقدس اسلام به بیان این قاعده کلی
قناعتقناعت، رضایت به کم و حسن تدبیر معاش است بدون دوست داشتن زیاده از حد زندگانی و اعتدال
نکرده و به صراحت، چیزهایی را ذکر کرده که از خبائث است و باید از آن‏ها
اجتناباجتناب: به معنای دورى گزیدن است
شود و یا از طیّبات است که استفاده از آن‏ها حلال و بلامانع است.

احکام اقسام خوراکی‌ها



چیزهای خوراکی به طور کلّی، به دو قسم «
حیوانیحیوان، واژه ای عربی که بر هرگونه ذی روح اطلاق می شود و انسان را نیز، که او را حیوان ناطق می‌خوانند، در بر می گیرد
» و «غیر حیوانی» تقسیم می‏شود.

← احکام خوراکی‌های حیوانی


خوراکی‌های حیوانی به دو قسم حیوانات دریایی و حیوانات خشکی تقسیم می شود.

←← حیوانات دریایی


از حیوانات دریایی فقط ماهی و
پرندهپرنده به جانور بال‌دار می‌گویند
دریایی
حلالحلال،این عنوان در مقابل حرام وبه معنای انچه که از لحاظ شرعی جایز است
است، به شرط این که ماهی دارای «
فلسفلس به فتح فاء و لام عدم رسایی به مطلوب است
» و پرنده دریایی نیز دارای اوصافی باشد که در حلال بودن دیگر پرندگان معتبر است، اگر چه ماهی خوار باشد.
تخمبه تخم هر جانور ماده و یا بذر و همچنین به بیضه تخم گفته می‌شود و از آن در بابهایی نظیر طهارت، حج، تجارت، رهن، اطعمه و اشربه سخن گفته شده است
ماهی نیز در
حکم•حکم به ضم حاء و سکون کاف به معنای رأی قاضی است
خود ماهی است؛ یعنی تخم ماهیِ حلال گوشت، حلال و تخم ماهی حرام گوشت، حرام است.

←← حیوانات خشکی


الف) از حیوانات خشکی
اهلیاهلی( اِنسی ) یعنی رام مقابل وحشی و از آن در بابهای مختلف چون حج، تجارت، صید و ذباحه و اطعمه و اشربه بحث شده است
، ، گوسفند و
شترشتر حیوانی معروف است و از آن در ابواب مختلف فقهی، مانند طهارت، صلات، زکات، حج، جهاد، تجارت، اطعمه و اشربه و دیات نام برده‏اند
، حلال و
اسباسب چارپایی معروف است که در کار کشاورزی و مسابقات اسب‌دوانی و غیره کاربرد دارد
، و
الاغبه درازگوش الاغ می‌گویند و از آن در بابهای طهارت، حج، تجارت، سبق و رمایه و اطعمه و اشربه سخن گفته‏اند
،
مکروهمکروه امری است که راجح الترک باشد
و
سگسگ یکی از حیوانات معروف است که دارای انواع مختلف می‌باشد
و گربه
حرام==حرام در اصطلاح فقه== حرام در اصطلاح فقه، چیزی است که فعل آن شرعا سبب ذم و نکوهش گردد و یا امری است که فعل آن موجب عقاب شود
است.
ب) از حیوانات خشکی وحشی، همه
درندگاندرنده به حیوان گوشتخوار اطلاق می شود خواه پرنده باشد یا غیر پرنده ==معنای اصطلاحی درنده== درنده یعنی حیوان گوشتخوار
از قبیل
شیرشیر، مايعى است که از غدد پستانى انسان يا حيوان ماده ترشح مى‏کند
، پلنگ، گرگ،
روباهروباه یکی از حیوانات معروف و درنده می باشد
و حیوانات مسخ شده مانند
فیلفیل، بزرگ‌ترین جانور خاک زی می باشد
،
خرسخرس در دو معنا استعمال شده است
و میمون حرام است.
همچنین
خرگوشخرگوش، جانورى معروف است
(اگر چه درنده نیست) و همه انواع
حشراتحشرات جانوران ریز و نیز ساکن درون زمین هستند
و خزندگان مثل مار، عقرب و
سوسمارسوسمار از جمله خزندگان است که بدنش از پولک پوشیده شده است و به مناسبت از آن در باب حج و اطعمه و اشربه نام برده‏اند
حرام است.
ولی حیواناتی مانند
آهوآهو نام حیوانی است که به همین نام معروف است
، گوزن، قوچ، و الاغ وحشی (گورخر) حلال است.
ج) از پرندگان نیز گوشت همه انواع کبوتر و گنجشک، حلال و گوشت همه پرندگانی که دارای هستند حرام است.

←← ملاک تشخیص پرنده حلال گوشت


در مواردی که به
حلالحلال،این عنوان در مقابل حرام وبه معنای انچه که از لحاظ شرعی جایز است
یا حرام گوشت بودن پرنده‏ای
تصریحتصریح به آن نوع سخن گفتنى اطلاق مى‏شود که در آن احتمال خلاف ظاهر لفظ نمى‏رود
نشده دو چیز وسیله تشخیص حلال یا
حرام==حرام در اصطلاح فقه== حرام در اصطلاح فقه، چیزی است که فعل آن شرعا سبب ذم و نکوهش گردد و یا امری است که فعل آن موجب عقاب شود
بودن آن است:
۱-
پرندهپرنده به جانور بال‌دار می‌گویند
‏ای که هنگام
پروازپرواز یعنی: پريدن
،
بالبال از اعضای پرنده است و از آن در باب صید و ذباحه سخن رفته است
زدن آن از صاف نگه داشتن آن بیشتر باشد، حلال و اگر به عکس آن باشد، حرام است.
۲- پرنده‏ای که «
چینه دانچینه دان‏ از اعضای بدن پرندگان است
» یا «
سنگدانسنگدان‏ قسمتی از لوله گوارش بعضی جانوران مثل پرندگان است که از جمله نشانه‌های حلال گوشت بودن می‌باشد
» و یا «سیخک پشت
پاپا عضوی از بدن است که از بیخ ران تا سر پنجه‌ی پا- یعنی ران، زانو، ساق و قدم- را در بر می‌گیرد و گاه به قسمت زیرین یعنی قدم -که از مفصل ساق (مچ پا) تا سر پنجه‌ی انگشتان است- اطلاق می‌شود
» داشته باشد حلال و گرنه حرام است.

←← اجزاء حرام حیوانات


چهارده چیز از اجزای
حیوانحیوان، واژه ای عربی که بر هرگونه ذی روح اطلاق می شود و انسان را نیز، که او را حیوان ناطق می‌خوانند، در بر می گیرد
حلال گوشت، حرام است. همچنین
ادرارپیشاب را ادرار (بول) گویند
و
شیرشیر، مايعى است که از غدد پستانى انسان يا حيوان ماده ترشح مى‏کند
حیوان حرام گوشت و تخم پرندگان حرام گوشت، حرام است.

← احکام خوراکی‌های غیر حیوانی‏



←← خوردن و آشامیدن عین نجس و متنجّس


خوردن و آشامیدن هر نوع «نجس العین» و «متنجس» (چیز پاکی که در
اثراثر به معنی باقی مانده از چیزی و نتیجه شی‌ء است
برخورد با چیز ناپاکی شود)- چه
جامدجامد، مقابل مایع است،در بابهاى طهارت، صوم و اطعمه و اشربه از احکام آن سخن رفته است
باشد چه مایع- حرام است.

←← خوردن خوراکی مضر برای انسان


۱)هر چیزی که برای
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
ضررضرر، مقابل نفع عبارت است از ورود نقصان در مال، جان و آبرو؛ واژه ضرر درباره آبرو کمتر به کار رفته است
داشته باشد خوردن آن حرام است، خواه آن ضرر قطعی باشد یا ظنی و یا احتمالی که عقلا به آن اعتنا می‏کنند و خواه ضرر آن فوری باشد یا به
تدریجتدریج یعنی انجام دادن کاری مرتبه به مرتبه و درجه به درجه واز آن به مناسبت در بابهای طهارت، صلات، زکات، جهاد، تجارت، نکاح و حدود سخن رفته است
و پس از مدتی طولانی.
۲)چیزی که یک بار یا دو بار مصرف کردن آن ضرر ندارد، ولی
تکرارانجام دادن عمل بیش از یک بار را تکرار گویند و از آن در اصول فقه، بخش الفاظ و نیز در بسیاری از بابهای فقهی نظیر طهارت، صلات، حج، ظهار، حدود و قصاص به مناسبت سخن رفته است
و
اعتیادعادت کردن و خو گرفتن را اعتیاد گویند
به آن ضرر دارد، تکرار و معتاد شدن به آن چیز حرام است.

←← خوردن خاک و گل و مسکرات


خوردن
خاکخاک، به مواد ناپیوسته پوشاننده قسمتهاى زیادى از زمین گفته می شود که از احکام آن در بابهاى طهارت، صلات، و اطعمه و اشربه سخن گفته‏اند
و گِل و نوشیدن و
آبجوآبجو که به آن فقاع جو، فقاع شعیر، جِعَه و مرز شعیر نیز می‌گویند، نوشابه گرفته شده از جو به گونه‌اى مخصوص است و از این عنوان در باب‌هاى طهارت، صلات، تجارت، اطعمه و اشربه، شهادات و حدود سخن رفته است
و هر مسکر (مست کننده) حرام است، به خصوص خوردن شراب از
گناهانگناه به معنای خلاف است و در اسلام هرگونه کاری که برخلاف فرمان خداوند باشد گناه است
بزرگی است که در اسلامی، مورد شدید قرار گرفته است.

←← خوردن مال مردم


همچنین خوردن
مالمال همان سرمایه و ثروت انسان است که در آموزه‌های دینی از احکام ویژه‌ای برخوردار است
دیگری بدون
رضایترضایت به معنای خشنودی و خرسندی است که در باب بیع، نکاح و
صاحبش حرام است.

حلّیت محرّمات در حال ضرورت



در حال ضرورت، همه به اندازه رفع
ضرورتواژه ضرورت در لغت ،منطق و فلسفه کاربرد دارد
حلال می‏شود.

پانویس


 
۱. اعراف/سوره۷،آیه۱۵۷.    
۲. آشنایی با علوم اسلامی، ج۳، ص۱۳۸.    
۳. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۵۵،مسئله۱.    
۴. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۵۶،مسئله۴.    
۵. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۵۷،مسئله۸.    
۶. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۵۶،مسأله۵.    
۷. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۵۷،مسأله۸.    
۸. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۱،مسأله۲۷.    
۹. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۳،مسئله۱.    
۱۰. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۳،مسئله۲.    
۱۱. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۳،مسئله۳.    
۱۲. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۳،مسئله۶.    
۱۳. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۴،مسئله۷.    
۱۴. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۵،مسئله۱۵.    
۱۵. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۶،مسئله۱۸.    
۱۶. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۹،مسئله۲۸.    
۱۷. تحریر الوسیله، ج۲، ص۱۶۹،مسئله۳۰.    


منبع



کتاب آشنایی با ابواب فقه، ص۱۲۰-۱۲۲.



جعبه ابزار