انفال

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اموال اختصاص یافته به صلّی اللّه علیه و آله و علیهم السّلام را اَنفال می‌گویند و از این موضوع هرچند به تفصیل در بخش پایانی کتاب
خمسخُمس در اصطلاح شرع، حقی است که خروج آن از مال، واجب بوده و به دو قمست تقسیم می‌شود که یک قسمت آن سهم امام علیه السلام است و قسمت دیگر آن سهم سادات می‌باشد که به توضیح آن می‌پردازیم
یا در بابی مستقل تحت همین عنوان بحث کرده‏اند، لیکن از آن در بابهای
جهادجهاد بذل جان و مال در راه خدا در جنگ با دشمن اسلام و مسلمانان است
و نیز سخن گفته‏اند.


معنای واژه انفال



انفال، جمع نَفْل یا نَفَل به معنای زیادی، بخشش و
غنیمتغنیمت به معنی فیی‌ء و مالی است که عاید شخص می‏شود
است.وجه نام گذاری اموال ویژه صلّی اللّه علیه و آله و پس از آن حضرت،
ائمهأئمه پیشوایان معصوم -علیهم السلام- شیعیان می باشند
علیهم السّلام به انفال که از
قرآنقرآن، در اصل مصدر است و به کتابی که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و آله‌و‌سلم) اختصاص پیدا کرده است گفته می‌شود
کریم نشأت گرفتهاین است که به منظور گرامیداشت و برتری بخشیدن وجود مبارک رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم السلام بر دیگران، افزون بر
خمسخُمس در اصطلاح شرع، حقی است که خروج آن از مال، واجب بوده و به دو قمست تقسیم می‌شود که یک قسمت آن سهم امام علیه السلام است و قسمت دیگر آن سهم سادات می‌باشد که به توضیح آن می‌پردازیم
،
انفالاموال اختصاص یافته به رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و امامان علیهم السّلام را اَنفال می‌گویند و از این موضوع هرچند فقها به تفصیل در بخش پایانی کتاب خمس یا در بابی مستقل تحت همین عنوان بحث کرده‏اند، لیکن از آن در بابهای جهاد و احیاء موات نیز سخن گفته‏اند
را نیز به آنان اختصاص داده است.
در این جا به دو محور مهم آن، یعنی انواع انفال و
احکام\'\'\'احکام\'\'\' به مجموعه دستورالعمل‌هایی گفته می‌شود که یک دین برای پیروان خود وضع می‌کند
آن اشاره می‏کنیم.

انواع و مصادیق انفال



انفال انواع و مصادیق مختلفی دارد که به این موارد اشاره می‌شود.

← زمین کافران


زمینزمین جایی است که همه موجودات زنده روی آن زندگی می کنند
کافرانکافر یا همان فاعل کفر به معنی فردی است که ایمان ندارد
که بدون
جنگجنگ، واژه ای پارسی و کهن و پر کاربرد به معنای هر گونه درگیری (ذهنی و لفظی و بدنی) افراد با خود یا با دیگران، خصوصاً به معنای زد و خورد خشن میان گروه‌ها و اقوام و ملت‌ها و کشورها به انگیزه های مختلف؛ همین معنای تقریباً اصطلاحی است که در مقاله مفصّل حاضر مورد نظر است
و خونریزی بر آن دست یافته‏اند؛ خواه مالکانش آن را رها کرده باشند، مانند زمینهای یهودیان در
مدینهمدینه یکی از شهرهای اصلی کشور عربستان هست
، و یا خود آنان به
حکومتحکومت چهار معنی دارد: ۱
اسلامی داده باشند، مانند
فدک«فدک» دهکده‌ایست در حجاز، و در نزدیکی مدینه است
.به این نوع،
فی‌ءفَی‏ءبمعنای بازگشت می باشد
نیز گفته می‏شود.

← زمین موات


زمین موات یعنی زمینی که به سبب موانعی همچون بی آبی یا
آببه آنچه آب نامیده شود، هر چند به طور مَجاز آب گفته می‌شود
گرفتگی و مانند آن، بدون عمران و اصلاح قابل بهره برداری نیست؛ خواه مالکی داشته و از بین رفته یا آن را رها کرده باشد و یا از اصل، مالکی نداشته باشد، مانند بیابانها.
زمین مواتی که مالک مشخص دارد، در صورتی که وی، به غیر احیاء، مانند
ارث«إرث» به باقی مانده اموال میت گفته می شود، که در اسلام قانون خاصی برای تقسیم آن در بین ورثهٔ میت بیان شده است
بردن یا خریدن، مالک آن شده باشد، در ملک او باقی است و از انفال به شمار نمی‏رود، لیکن در صورتی که آن
زمینزمین جایی است که همه موجودات زنده روی آن زندگی می کنند
را به احیاء تملّک کرده باشد، در اینکه تبدیل زمین به موات، سبب خروج آن از ملک مالک می‏شود یا نه،
اختلافاختلاف ضد اتفاق است
است.

← زمینهای بی مالک


ساحل‏ساحل از جمله کلماتی است که در فقه کاربرد دارد، در زیر به بیان تعریف و حکم فقهی آن می پردازیم
دریاتوده ی بسیار بزرگى از آب را دریا می گویند
و کناره رود و هر زمین بدون مالک؛ هرچند موات نباشد، مانند برخی جزایر.قلّه کوه‏ها، درّه‏ها، نیستان‏ها و جنگلها.

← اموال پادشاهان کافر


اموال اختصاصی پادشاهان
کافرکافر یا همان فاعل کفر به معنی فردی است که ایمان ندارد
، اعم از منقول (صفایا) و غیرمنقول.

← غنائم برگزیده


غنائمغنیمت به معنی فیی‌ء و مالی است که عاید شخص می‏شود
برگزیده؛ یعنی بهترینهای غنائم. در اینکه صفایای غنائم از انفال است یا تنها در صورتی که
امامامام به معنی پیشوا است و از این عنوان در باب‌های بسیاری همچون طهارت، صلات، زکات، خمس، انفال، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، نکاح، اطعمه و اشربه، احیاء موات، ارث، قضاء، حدود، قصاص و دیات، از جهات مختلف سخن رفته است
علیه‏السّلام آنها را برای خود برگزیند از انفال می‏گردد، اختلاف است.

← غنائم در جنگ بی اذن امام


به قول مشهور غنائمی که با جنگیدن بدون
اذناذن، رخصت در تصرف از سوی مالک يا شخص به منزله مالک را گویند
امام علیه السّلام به دست آمده باشد.

← ارث بدون وارث


ارث«إرث» به باقی مانده اموال میت گفته می شود، که در اسلام قانون خاصی برای تقسیم آن در بین ورثهٔ میت بیان شده است
بدون وارث هم از مصادیق انفال می‌باشد.

← معادن


در اینکه معدن به طور مطلق
جزءبخش معینی از یک مرکب را جزء آن می گویند
انفال است یا به طور مطلق نیست و یا تنها معادنی که در زمین متعلّق به
امامامام به معنی پیشوا است و از این عنوان در باب‌های بسیاری همچون طهارت، صلات، زکات، خمس، انفال، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، نکاح، اطعمه و اشربه، احیاء موات، ارث، قضاء، حدود، قصاص و دیات، از جهات مختلف سخن رفته است
علیه السّلام، مانند زمین موات وجود دارد، از انفال می‏باشد، اختلاف است.

حکم تصرف در انفال



انفال ملک رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و پس از آن حضرت، ملک ائمّه علیهم السّلام است. از این رو، هر گونه تصرف در آن، بدون اذن آنان نیست؛ لیکن در
زمانزمان به معنای مدت است که با وقت و اجل متفاوت است
غیبتغیبت یکی از رذایل اخلاقی است که در تعالیم اخلاقی دین مبین اسلام به شدت از آننهی شده است
، تصرف در انفال و تملّک آن، برای
شیعهپس از رحلت پیامبر (ص) مسلمانان به دو فرقه «شیعه» و «اهل سنت» تقسیم شدند
بنابر قول مشهور است؛ هرچند در قلمرو آن اختلاف است که تمامی انواع انفال است یا آنچه که به مناکح (
نکاح==معنای نکاح== (مصدر نکح ینکح بر وزن ضرب یضرب می‌باشد لسان العرب، ماده «نکح»
کنیزهای به
اسارتکسی را در بند کشیدن و به اسیری درآوردن را اسارت گویند
گرفته شده در
جنگجنگ، واژه ای پارسی و کهن و پر کاربرد به معنای هر گونه درگیری (ذهنی و لفظی و بدنی) افراد با خود یا با دیگران، خصوصاً به معنای زد و خورد خشن میان گروه‌ها و اقوام و ملت‌ها و کشورها به انگیزه های مختلف؛ همین معنای تقریباً اصطلاحی است که در مقاله مفصّل حاضر مورد نظر است
بدون اذن امام علیه السّلام)، مساکن (منازل واقع در زمینهای امام) و متاجر ( غنائم جنگی که جنگ بدون اذن امام صورت گرفته و نیز یا
اجارهاجاره در لغت از ریشه اجر به معنای رهانیدن، به فریاد رسیدن، چیزی را به فرد دادن می‌باشد
زمینها و درختان متعلّق به امام) مرتبط می‏شود.
همچنین در اینکه مراد از مناکح، مساکن و متاجر چیست و اینکه مباح از آنها، تنها انفال است یا
خمسخُمس در اصطلاح شرع، حقی است که خروج آن از مال، واجب بوده و به دو قمست تقسیم می‌شود که یک قسمت آن سهم امام علیه السلام است و قسمت دیگر آن سهم سادات می‌باشد که به توضیح آن می‌پردازیم
و یا هر دو، اختلاف وجود دارد.اقوال دیگری نیز در این مسئله مطرح است.
[۱۵] مدارک تحریر الوسیلة ج۳، ص۷۰۲ـ۷۰۳.


اباحه انفال برای شیعیان



قول به حلّیت و
اباحهاباحه به معنی مباح کردن است
مطلق انفال برای در عصر غیبت، به مشهور نسبت داده شده است.
همچنین بر حلّیت تصرف در مثل زمین موات، ادّعای
اجماع«اجماع» اصطلاحی اصولی است و یکی از ادلّه اربعه به شمار می‌رود
و اتّفاق شده است.

حرمت تصرف در انفال



تصرف غیر شیعه در انفال
حرام==حرام در اصطلاح فقه== حرام در اصطلاح فقه، چیزی است که فعل آن شرعا سبب ذم و نکوهش گردد و یا امری است که فعل آن موجب عقاب شود
است و به تصریح برخی با خریدن، احیاء و غیر آن مالک آن نمی‏شود. برخی تملّک برای غیر شیعه را نیز دانسته‏اند.
[۱۹] منیة الطالب ج۲، ص۲۶۹.




پانویس


 
۱. مستند الشیعة ج۱۰، ص۱۳۹.    
۲. انفال /سوره۸، آیه ۱.    
۳. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۱۵.    
۴. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۱۶.    
۵. مجمع البحرین ج۴، ص۳۵۴.    
۶. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۱۷-۱۱۹.    
۷. مستند الشیعة ج۱۰، ص۱۴۶    
۸. مستند العروة (خمس) ج۱۵، ص۳۶۶.    
۹. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۲۰-۱۲۲.    
۱۰. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۲۳.    
۱۱. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۲۴-۱۲۶.    
۱۲. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۲۶-۱۲۸.    
۱۳. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۲۹-۱۳۲.    
۱۴. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۳۳.    
۱۵. مدارک تحریر الوسیلة ج۳، ص۷۰۲ـ۷۰۳.
۱۶. مستند الشیعة ج۱۰، ص۱۶۵.    
۱۷. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۳۶.    
۱۸. جواهر الکلام ج۱۶، ص۱۴۱.    
۱۹. منیة الطالب ج۲، ص۲۶۹.


منبع



فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۳۳-۷۳۵.    



جعبه ابزار