بربرا (جهان اسلام)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بربرا،
شهر و بندری مسلماننشین در
شمال سومالی بر
ساحل خلیج عدن است که از سدههای نخستین هجری
اسلام در آن نفوذ یافت و به تدریج به یکی از مراکز مهم اسلامی و تجاری منطقه تبدیل شد.
این شهر در
سده ۱۰ق/۱۶م با تاراج پرتغالیها مواجه شد، سپس مصریان و انگلیسیها آن را اشغال کردند و پس از استقلال
سومالی، بندر آن به دولت شوروی واگذار شد؛ اما در دهه ۱۹۸۰م به پایگاه نیروهای آمریکایی تبدیل گردید و امروزه اهمیت تجاری خود را تا حدی حفظ کرده است.
بَرْبَرا، شهر و بندري مسلماننشين در شمال كشور سومالى، واقع بر ساحل خليج عدن در ۱۰ و ۲۷ عرض شمالى و ۴۵ و ۱ طولشرقى. شهر بربرا در فاصله ۳۱۵ كيلومتري جنوب شرقى
بابالمندب و ۲۶۵ كيلومتري جنوب عدن، در شمال شرقى شاخ
افریقا واقع شده است.
. اين شهر به روزگار كهن مالائو نامداشت و
مسلمانان آن را بربرا ناميدند.
به گفته
مسعودی خليج عدن را دريانوردان، درياي بربرا مىنامند و ناحيه بربرا از بلاد زنج و
حبشه بر كرانه آن واقع است.
قلقشندی بربرا را مركز زغاوه از بلاد سياهان شمرده، و
ابن بطوطه كه خود آنجا را ديده، آورده است كه بربرا از راه دريا ۴ روز با عدن فاصله دارد.
به نظر مىرسد كه
دین اسلام از سدههاي نخستين هجري، به بربرا وارد شده
اما گسترش آن مربوط به سده ۷ق به بعد و بر اثر سفرهاي بازرگانان
مسلمان از
یمن،
حضرموت،
بحرین و غير آن به شرق افريقا، و ارتباط با اين شهر و نيز اقامت مسلمانان در آنجا بوده است.
بربرا به تدريج به يكى از مراكز مهم اسلام در منطقه تبديل شد.
در نزديكى بربرا كوهى وجود دارد كه به ياد اولين گروه مبلغان مسلمان كه پيش از پراكنده شدن در نقاط مختلف افريقا، در اطراف آن اجتماع كردند، كوه «
اولیاء» ناميده شده است.
رخنه استعمار اروپايى به بربرا در اوايل سده
۱۰ق/۱۶م با تاراج اين شهر توسط نيروهاي پرتغالى آغاز شد.
در ۱۸۷۰م خديو
مصر، نمايندهاي به بربرا فرستاد و در ۱۸۷۵م نيروهاي مصري اين شهر را اشغال كردند؛ اما با پيدايش و گسترش جنبش
مهدی سودانی در ۱۸۸۲م آن را ترك گفتند.
نيروهاي
انگلستان در ۱۸۸۵م اين شهر را اشغال كردند.
پس از استقلال
سومالی، نوسازي بندر بربرا از ۱۹۶۹م/۱۳۴۸ش به دولت
شوروی واگذار گرديد.
ولى در اوايل دهه ۱۹۸۰م، اين شهر محل استقرار پايگاه نيروهاي آمريكايى شد و مخالفت افريقاييان با اين امر، به بروز اغتشاشاتى در بربرا و ديگر نقاط انجاميد.
جمعيت بربرا در ۱۹۸۰م/۱۳۵۹ش حدود ۶۵ هزار نفر بوده است.
بيشتر ساكنان اين شهر
مسلمان زیدی و
شافعی هستند، و نيز اين شهر مركز
طریقه صوفیه قادریه در شمال سومالى به شمار مىرود و جايگاهى به نام «مقامِ»
عبدالقادر گیلانی هم در آنجا واقع است.
ساكنان بربرا از شاخههاي نژادي زنگى،
حبشی و
ایساک سومالى هستند.
و به نوشته
یاقوت به زبانى سخن مىگفتند كه هيچ كس جز خود آنها نمىفهمند.
بادهاي موسمى در اين شهر بندري به گونهاي است كه از اواسط
بهار تا اواسط
پاییز حركت كشتيها و فعاليت بازرگانى در آن نيمه تعطيل است، اما به محض تغيير هوا سيل كالاهاي بازرگانى از
یمن،
مسقط و ديگر نقاط به اين بندر جاري مىشود و از اواسط
فروردین انواع صنايعدستى از نقاط مختلف در آن عرضه مىگردد.
حيوانات وحشى كمياب از جمله
زرافه،
پلنگ،
ببر،
کرگدن و
فیل در آنجا فراوان است و در سواحل آن
عنبر يافت مىشود. صمغ درخت بدليون در كوهستانهاي جنوب و جنوب شرقى اين شهر فراوان است.
بربرا در دوران معاصر اهميت خود را به عنوان مركزي تجاري كم و بيش حفظ كرده، اما بخشى از نقش تجاري آن به شهرهاي ديگر انتقال يافته است.
۱. ابن بطوطه، رحلات، به كوشش دفرمري و سانگينتى، فرانكفورت، ۱۴۱۴ق/ ۱۹۹۴م.
۲. ابو عبيد بكري، عبدالله، معجم ما استعجم، به كوشش مصطفى سقا، بيروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۲م.
۳. ابو الفدا، تقويم البلدان، به كوشش رنو و دوسلان، پاريس، ۱۸۴۰م.
۴. حسن، حسن ابراهيم، انتشار الاسلام و العروبه فيمايلى الصحراء الكبري، قاهره، ۱۹۵۷م.
۵. دمشقى، محمد، نخبة الدهر، به كوشش مرن، لايپزيگ، ۱۹۲۳م.
۶. سامى، شمسالدين، قاموس الاعلام، استانبول، ۱۸۸۹م.
۷. قلقشندي، احمد، صبح الاعشى، قاهره، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۳م.
۸. كوك، ژ. م.، مسلمانان افريقا، ترجمه اسد الله علوي، مشهد، ۱۳۷۳ش.
۹. مسعودي، على، مروج الذهب، به كوشش باربيه دومنار، پاريس، ۱۸۶۱م.
۱۰. ياقوت، بلدان.
۱۱. Casson, L., The Periplus Maris Erythraei, Princeton, ۱۹۸۹.
۱۲. Fitzgibbon, L., The Betrayal of the Somalis, London, ۱۹۸۲.
۱۳. Trimingham, J. S., Islam in Ethiopia, London, ۱۹۵۲.
۱۴. Britannica, ۱۹۸۶.
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «بربرا»
