درج نشده
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
جوری ابراهیم چَلَبی، شاعر دیوانی و خوشنویس
[عثمانی
].
وی جوری چَلَبی و جوری دده نیز نامیده شده، اما نام اصلیاش ابراهیم است.
[بهگفته سامی
پدرش در اصل ایرانی بوده و در لشکرکشی سلطان سلیم اول (حک: ۹۱۸ـ۹۲۶) به ایران در ۹۲۰، همراه اردوی او به عثمانی مهاجرت کرده است.
] به نوشته نعیما،
جوری ظاهراًًًً بین سالهای ۱۰۰۴ تا ۱۰۰۹ به دنیا آمده است.
[زادگاه وی اَدِرنه بود
] تحصیلاتش را به انجام رساند و در جوانی به مصاحبت اسماعیل اَنقَرَوی، شیخ مولویخانه غَلَطه، پیوست و به مولویخانههای بشیکتاش و ینیقاپی هم رفت و آمد میکرد. وی نزد خوشنویسی به نام درویش عبدی مولوی تعلیم خط دید.
نمونههای موجود از نوشتههای جودی، مهارت او را در نوشتن خط تعلیق شکسته نشان میدهد. جوری مدتی به عنوان منشی
[= کاتب
[در دیوان همایونی
]= دربار
] کار کرد، اما بعداً از این کار کناره گرفت و برای امرار معاش به استنساخ آثار برای رجال دولت پرداخت. به نظر اسرار محمد دده، جوری به طریقت مولویه منتسب و از مریدان انقروی بوده، ولی نعیما
او را از مریدان ساری عبداللّه افندی دانسته، که در مجالس او شرکت میکرده و آثارش را نیز بارها استنساخ کرده است. مستقیمزاده و عبدالباقی گولپینارلی (عبدالباقی، ج۱، ص ۱۱۳) هم جوری را منسوب به طریقت بیرامی ـ ملامی دانستهاند.
آثار نوشته شده به خط جوری را دولتمردان به دیگران هدیه میدادند. آثار جوری عبارتاند از:
دیوان جوری، که به شعر دیوانی و خانقاهی وقوف کامل داشته، میراث شعری ارزشمندی از خود به یادگار گذاشته است. از این دیوان ۳۸ نسخه خطی در کتابخانههای ترکیه و دیگر نقاط دنیا وجود دارد. (جوری، مقدمه عیان، ص ۹ـ۱۰) از آن میان، نسخه کتابخانه موزه طوپقاپیسرای (
[بخش
] خزینه امانت، ش ۱۶۲۳) و نسخه کتابخانه راشد افندی در قیصریه (ش ۱۲۸۶) به خط خود شاعر است. دیوان او، با مقدمهای در باره زندگی و شخصیت ادبی و آثارش، به همت حسین عیان در ۱۳۶۰ ش/۱۹۸۱ در ارزروم انتشار یافت.
این مثنوی تألیف دوبارهای است از سلیمنامه شکری بتلیسی در ۹۳۰، و در آن به شرح مناقب و قهرمانیهای سلطان سلیم اول پرداخته شده است. این منظومه در ۱۰۳۷ سروده شده و تنها نسخه شناخته شده آن در کتابخانه ملت (
[بخش
[علی امیری،
]آثار
] منظوم، ش ۱۳۱۰) نگهداری میشود.
حلیه چهار یار گزین. این مثنوی ۱۴۵ بیتی، که از مشهورترین آثار اوست، در ۱۰۴۰ سروده شده و نسخ خطی فراوانی از آن در کتابخانهها موجود است. این منظومه سه بار نیز به چاپ رسیده است.
ترکیببندی ترکی است مشتمل بر ۴۱۵ بیت. نام آن به حساب ابجد برابر با ۱۰۵۷، یعنی سال سروده شدن آن، است. از این اثر نسخ خطی بسیاری در کتابخانههای ترکیه موجود است؛ تنها در کتابخانه دانشگاه استانبول، هشت نسخه از آن وجود دارد. این اثر، همراه عینالفیوض، اثر دیگر جوری، در ۱۲۶۹ در استانبول به چاپ رسیده است.
عین الفیوض در ۱۰۵۷ سروده شده و شرح جزیره مثنوی، اثر یوسف سینهچاک دده، است.
مُلهَمه. این مثنوی ۶۱۷، ۳ بیتی، از آثار بسیار معروف جوری است که در ۱۰۴۴ سروده و در ۱۲۷۲ در استانبول چاپ شده است.
نظم نیاز. یک مثنوی دویست بیتی در باره خصوصیات ماههای سال است که در ۱۰۵۸ سروده شده است. اثر دو جلدی تاریخ جوری چلبی، که در ۱۲۹۱ و ۱۲۹۲ در استانبول به چاپ رسیده، تألیف آقازاده محمود عرفی ادرنهای است، نه جوری. نعیما
رسالهای درباره معما و منظومهای در زمینه مفردات طب به جوری نسبت داده که تاکنون نسخهای از آنها به دست نیامده است. اثری به نام بیان اعدادِ صفتهای نفس انسانی (کتابخانه سلیمانیه،
[بخش
[نافذپاشا، ش ۴۰۲؛
]بخش
] نسخ خطی اهدایی، ش ۳/۵۴۷) نیز به جوری منسوب است، اما صحت این انتساب هنوز به اثبات نرسیده است. ترجمه پند عطار (کتابخانه سلیمانیه،
[بخش
] ازمیرلی، ش ۶۲۱) هم اثر مؤلف دیگری است که با جوری هم نام بوده است. ترجمه احوال خواجه حافظ شیرازی، به عنوان اثر جوری در ۱۲۸۶ در استانبول بهچاپ رسیده، در حالی که در نسخه خطی آن (کتابخانه دانشگاه استانبول،
[بخش
] نسخههای خطی ترکی، ش ۶۱۱) نامی از جوری نرفته است. ترجمه شهنامه فردوسی طوسی، که به جوری نسبت داده شده، (بلوشه، ص ۱۴۰) نیز از آنِ جلالزاده صالح چلبی است.
۱. صفائی، تذکره، نسخه خطی کتابخانه دانشگاه استانبول، بخش ترکی، ش ۳۲۱۵؛
۲. اسرار محمد دده، تذکره، نسخه خطی کتابخانه سلیمانیه، (بخش) حالت افندی، ش ۱۰۹، گ ۲۴ ر؛
۳. شمسالدین بن خالد سامی، قاموس الاعلام، چاپ مهران، استانبول ۱۳۰۶ـ۱۳۱۶/ ۱۸۸۹ـ ۱۸۹۸؛
۴. سلیمان سعدالدین مستقیمزاده، تحفه خطاطین، استانبول ۱۹۲۸؛
۵. سلیمان سعدالدین مستقیمزاده، رساله ملامیه شطّاریه، نسخه خطی کتابخانه دانشگاه استانبول، (بخش) ابنالامین، ش ۳۳۵۷، گ ۶۸ ر ـ ۷۱ ر؛
۶. مصطفی نعیما، تاریخ، استانبول ۱۱۴۷؛
۷. Abdulbaki Golpinarli, Mevlana Muzesi yazmalar katalogu, Ankara ۱۹۶۷-۱۹۷۲. برای صورت کامل منابع رجوع کنید به د. ا. د. ترک، ذیل مادّه.;
۸. Edgard Blochet, Catalogue des manuscrits turcs- Bibliotheque nationale, Paris ۱۹۳۲-۱۹۳۳, ۱۴۰;
۹. Ibrahim Celebi Cevri, Cevri: hayati, edebi kisiligi, eserleri ve divan (n (n tenkidli metni, hazirlayan Huseyin Ayan, Erzurum ۱۹۸۱, ۴-۳۰;
•
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جوری ابراهیم چلبی»، تاریخ بازیابی ۱۴۰۵/۰۹/۰۱.