• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

درج (مفردات‌نهج‌البلاغه)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: مفردات نهج البلاغه (جلد ۱)

دَرَج (به فتح دال و راء) از واژگان نهج البلاغه به معنای راه رفتن، مردن و پيچيدن و چيزى را روى چيزى گذاشتن می‌باشد. از مشتقات آن در نهج البلاغه دُروج (به ضم دال و راء) به همان معنای پیشین، اِدْراج (به کسر همزه و سکون دال) به معنای داخل کردن و اِسْتِدْرَاج (به کسر همزه و سکون سین و کسر تاء و سکون دال) به معنای کم کم گرفتن است. امام علی (علیه‌السّلام) درباره فریب شیطان و نیز آدم مرده از این واژه استفاده کرده است. از اين ماده هيجده مورد در «نهج» آمده است.


دَرَج
[۱] قرشی بنایی، علی‌اکبر، مفردات نهج البلاغه، ج۱، ص۳۸۰.    
[۲] طریحی نجفی، فخرالدین، مجمع البحرین، ت الحسینی، ج۲، ص۲۹۸-۳۰۰.    
و دروج به معنای راه رفتن و مردن است: «دَرَجَ‌ دُرُوجاً: مشى و درج القومُ‌: ماتوا.»
[۳] شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج۲، ص۱۸۸.    
درج همچنین به معنای پيچيدن و چيزى را روى چيزى گذاشتن می‌باشد. ادراج به معنای داخل كردن است: «ادْرَجَ‌ الشيءَ في الشيءِ: ادخلهُ‌ فيه.»
[۴] شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج۲، ص۱۸۸.    
استدراج نیز به معنای كم كم گرفتن است. «اسْتَدْرَجَهُ‌ الله: اخذهُ‌ قليلاً قليلاً» و آن اين است كه خدا نعمت دهد و انسان متنبه نباشد تا به تدريج گرفتار شود.
[۵] شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج۲، ص۱۸۹.    


امام (علیه‌السّلام) درباره فريب شيطان فرموده: «فَبَاضَ وَفَرَّخَ في صُدُورِهِمْ وَدَبَّ وَدَرَجَ في حُجُورِهِمْ»
[۶] سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۵۲، خطبه۷.    
[۷] عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعة الإستقامة، ج۱، ص۳۷، خطبه۷.    
[۸] صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۵۳، خطبه۷.    
يعنى «در سينه‌های‌شان تخم گذاشته و جوجه در آورده و در آغوششان حركت كرده و راه رفته است يعنى مانند تربيت شدن بچه در آغوش مادر، شيطان در آغوش آن‌ها تربيت شده است.»
[۹] مکارم شیرازی، ناصر، نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۴۷، خطبه۷.    
[۱۰] بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۵۵۹.    
(شرح‌های خطبه:
[۱۱] بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۵۶۰-۵۶۱.    
[۱۲] مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، ج۱، ص۴۶۲.    
[۱۳] هاشمی خویی، حبیب‌الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج۱۵۱-۱۵۲، ص۳.    
[۱۴] ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۲۸.    
)
درباره آدم مرده فرموده: «ثُمَّ أُدْرِجَ فِي أَكْفَانِهِ مُبْلِساً وَجُذِبَ مُنْقَاداً»
[۱۵] سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۱۶۰، خطبه۸۲.    
[۱۶] عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعة الإستقامة، ج۱، ص۱۴۲، خطبه۸۱.    
[۱۷] صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۱۱۳، خطبه۸۳.    
«بعد در حال يأس از زنده شدن به كفن‌هاى خود داخل گرديد و با عدم مقاومت به قبر كشيده شد.»
[۱۸] مکارم شیرازی، ناصر، نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۱۵۹، خطبه۸۳.    
[۱۹] بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۵۵۳.    
(شرح‌های خطبه:
[۲۰] بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۵۵۹-۵۶۰.    
[۲۱] مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، ج۳، ص۴۳۶-۴۳۷.    
[۲۲] هاشمی خویی، حبیب‌الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۴.    
[۲۳] ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۲۷۰.    
)
هم چنین آن حضرت فرموده: «كَمْ مِنْ مُسْتَدْرَج بِالاِْحْسَانِ إِلَيْهِ وَمَغْرُور بِالسَّتْرِ عَلَيْهِ»
[۲۴] سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۷۹۹، حکمت۱۱۱.    
[۲۵] عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعة الإستقامة، ج۳، ص۱۷۸، حکمت۱۱۶.    
[۲۶] صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۴۸۹، حکمت۱۱۶.    
«اى بسا كسی كه با احسان به تدريج گرفته مى‌شود و اى بسا كسی كه به عيب پوشى خدا مغرور است.»
[۲۷] مکارم شیرازی، ناصر، نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۷۶۱-۷۶۳، حکمت۱۱۶.    
[۲۸] بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۵۱۳.    
(شرح‌های حکمت:
[۲۹] بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۵۱۳-۵۱۴.    
[۳۰] مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، ج۱۲، ص۶۹۵-۶۹۶.    
[۳۱] هاشمی خویی، حبیب‌الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج۲۱، ص۱۷۸-۱۷۹.    
[۳۲] ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۱۸، ص۲۸۱.    
)

از اين ماده هيجده مورد در «نهج» آمده است.
[۳۳] سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۵۲، خطبه۷.    
[۳۴] سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۱۶۰، خطبه۸۲.    
[۳۵] سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۷۹۹، حکمت۱۱۱.    


۱. ↑ قرشی بنایی، علی‌اکبر، مفردات نهج البلاغه، ج۱، ص۳۸۰.    
۲. ↑ طریحی نجفی، فخرالدین، مجمع البحرین، ت الحسینی، ج۲، ص۲۹۸-۳۰۰.    
۳. ↑ شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج۲، ص۱۸۸.    
۴. ↑ شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج۲، ص۱۸۸.    
۵. ↑ شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج۲، ص۱۸۹.    
۶. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۵۲، خطبه۷.    
۷. ↑ عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعة الإستقامة، ج۱، ص۳۷، خطبه۷.    
۸. ↑ صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۵۳، خطبه۷.    
۹. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۴۷، خطبه۷.    
۱۰. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۵۵۹.    
۱۱. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۵۶۰-۵۶۱.    
۱۲. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، ج۱، ص۴۶۲.    
۱۳. ↑ هاشمی خویی، حبیب‌الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج۱۵۱-۱۵۲، ص۳.    
۱۴. ↑ ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۲۸.    
۱۵. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۱۶۰، خطبه۸۲.    
۱۶. ↑ عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعة الإستقامة، ج۱، ص۱۴۲، خطبه۸۱.    
۱۷. ↑ صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۱۱۳، خطبه۸۳.    
۱۸. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۱۵۹، خطبه۸۳.    
۱۹. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۵۵۳.    
۲۰. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۵۵۹-۵۶۰.    
۲۱. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، ج۳، ص۴۳۶-۴۳۷.    
۲۲. ↑ هاشمی خویی، حبیب‌الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۳۴.    
۲۳. ↑ ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۶، ص۲۷۰.    
۲۴. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۷۹۹، حکمت۱۱۱.    
۲۵. ↑ عبده، محمد، نهج البلاغه، ط مطبعة الإستقامة، ج۳، ص۱۷۸، حکمت۱۱۶.    
۲۶. ↑ صالح، صبحی، نهج البلاغه، ص۴۸۹، حکمت۱۱۶.    
۲۷. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، نهج البلاغه با ترجمه فارسی روان، ص۷۶۱-۷۶۳، حکمت۱۱۶.    
۲۸. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۵۱۳.    
۲۹. ↑ بحرانی، ابن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۵۱۳-۵۱۴.    
۳۰. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، ج۱۲، ص۶۹۵-۶۹۶.    
۳۱. ↑ هاشمی خویی، حبیب‌الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج۲۱، ص۱۷۸-۱۷۹.    
۳۲. ↑ ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج۱۸، ص۲۸۱.    
۳۳. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۵۲، خطبه۷.    
۳۴. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۱۶۰، خطبه۸۲.    
۳۵. ↑ سید رضی، محمد، نهج البلاغه، ت الحسون، ص۷۹۹، حکمت۱۱۱.    


• قرشی بنایی، علی‌اکبر، مفردات نهج البلاغه، برگرفته از مقاله «درج»، ج۱، ص۳۸۰.    


رده‌های این صفحه : مفردات نهج البلاغه | واژه شناسی واژگان حکمت 111 نهج البلاغه | واژه شناسی واژگان خطبه 7 نهج البلاغه | واژه شناسی واژگان خطبه 82 نهج البلاغه
جعبه ابزار