سفر

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سفر عبارت است از خارج شدن از محل زندگى به قصد پیمودن مسافتى خاص که موجب قصر
نمازیکی از اعمال و تکالیفی که از طرف خداوند بر انسان واجب شده است نماز می باشد
و افطار روزه گردد. مقابل آن،
حَضَربه شهر و روستا حَضَر گفته می شود
قرار دارد. از
احکام\'\'\'احکام\'\'\' به مجموعه دستورالعمل‌هایی گفته می‌شود که یک دین برای پیروان خود وضع می‌کند
آن در بابهاى ، ،
حجحج یکی از فروع دین است
،
نکاح==معنای نکاح== (مصدر نکح ینکح بر وزن ضرب یضرب می‌باشد لسان العرب، ماده «نکح»
و
مضاربهمضاربه از ضرب گرفته شده
سخن گفته‏اند.

فهرست مندرجات

۱ - حکم
       ۱.۱ - سفر واجب
       ۱.۲ - سفر حرام
              ۱.۲.۱ - به لحاظ خود سفر
              ۱.۲.۲ - به لحاظ دستیابی به هدف حرام
              ۱.۲.۳ - سفر مستلزم ترک واجب
              ۱.۲.۴ - سفر روز جمعه پس از زوال
              ۱.۲.۵ - سفر در روز عید فطر و قربان
              ۱.۲.۶ - سفر برای شکار
              ۱.۲.۷ - سفر در ماه رمضان
       ۱.۳ - سفر مستحب
       ۱.۴ - سفر مکروه
       ۱.۵ - سفر مباح
۲ - آثار سفر
۳ - شرایط قصر
       ۳.۱ - مسافت
              ۳.۱.۱ - مسافت به کیلومتر
              ۳.۱.۲ - تحقق هشت فرسخ
              ۳.۱.۳ - مبدأ سفر در شهرهای کوچک
              ۳.۱.۴ - مبدأ سفر در شهرهای بسیار بزرگ
       ۳.۲ - قصد مسافت
              ۳.۲.۱ - کفایت قصد تبعی
       ۳.۳ - استمرار قصد مسافت تا انتهای آن
       ۳.۴ - عدم قصد قطع سفر
       ۳.۵ - حرام نبودن سفر
              ۳.۵.۱ - ملاک در حرمت سفر
              ۳.۵.۲ - عدم تفاوت در حرمت بین ابتدا و ادامه
       ۳.۶ - سفر برای شکار جهت سرگرمی
       ۳.۷ - خانه به دوش نبودن
              ۳.۷.۱ - تفاوت کثیر السفر و خانه به دوش
              ۳.۷.۲ - سفر به قصد غیر سکنی
              ۳.۷.۳ - سفر برای پیدا کردن جای مناسب
       ۳.۸ - شغل و کار نبودن سفر
              ۳.۸.۱ - اختلاف در تعبیر از این شرط
              ۳.۸.۲ - اختلاف در ملاک کثرت سفر
              ۳.۸.۳ - اختلاف در ملاک شغل بودن سفر
              ۳.۸.۴ - اقامت ده روزه در وطن یا غیر آن
              ۳.۸.۵ - اقامت، موجب خروج از عنوان یا خروج از حکم
              ۳.۸.۶ - سفر برای غیر شغل
       ۳.۹ - رسیدن به حدّ ترخص
              ۳.۹.۱ - محل اختصاص این شرط
۴ - قطع سفر
       ۴.۱ - وطن
       ۴.۲ - قصد اقامت ده روز در یک مکان
       ۴.۳ - توقف توأم با تردید سی روز در یک مکان
۵ - افطار
۶ - شرایط افطار
۷ - موارد تفاوت اثر سفر بین نماز و روزه
       ۷.۱ - مکانهای چهارگانه
       ۷.۲ - خروج از وطن یا محل اقامت بعد از زوال
       ۷.۳ - ورود به وطن بعداز زوال
       ۷.۴ - سفر شکاری به انگیزه تجارت
       ۷.۵ - کسی که سفر شغل او است
۸ - سقوط حق قَسْم با سفر
       ۸.۱ - مسافرت با یکی از همسرانش
              ۸.۱.۱ - اختلاف در نوع سفر
۹ - نزدیکی نکردن با همسر بیش از چهار ماه
۱۰ - آمیزش در سفر
۱۱ - هزینه سفر برای تجارت در مضاربه
۱۲ - آداب سفر
       ۱۲.۱ - آداب قبل از حرکت
       ۱۲.۲ - آداب حال حرکت
       ۱۲.۳ - آداب بازگشت
۱۳ - پانویس
۱۴ - منبع

حکم



سفر موضوع احکام تکلیفی پنج گانه
واجبواجب در اصطلاح فقه اسلامی ، فعلی است که تارک آن در دنیا مستحق ذم و در آخرت مستحق عقاب باشد
،
حرام==حرام در اصطلاح فقه== حرام در اصطلاح فقه، چیزی است که فعل آن شرعا سبب ذم و نکوهش گردد و یا امری است که فعل آن موجب عقاب شود
، ،
مکروهمکروه امری است که راجح الترک باشد
و قرار گرفته است.

← سفر واجب


سفر با
نذرنذر آن است كه انسان ملتزم شود كه كار خيرى را براى خدا بجاآورد، يا كارى را كه نكردن آن بهتر است براى خدا ترك نمايد
، یا
عهدعهد آن است که انسان با خدا پیمان ببندد كه اگر به حاجت‏ شرعى خود برسد كار خيرى را انجام دهد
واجب مى‏شود. همچنین است اگر به جا آوردن واجبى همچون حج، منوط به سفر باشد.

← سفر حرام


سفر حرام دو گونه است:

←← به لحاظ خود سفر


حرمت سفر یا به لحاظ خود سفر است، مانند سفرى که موجب اذیت و آزار پدر و مادر شود و سفر زن بدون اجازه شوهر در صورت منافات داشتن‏ با حق او و نیز سفرى که مصداق فرار از جنگ به شمار رود. در موارد یاد شده، حرمت سفر بدان جهت است که مصداق حرام-همچون آزار پدر و مادر-واقع شده است؛

←← به لحاظ دستیابی به هدف حرام


و یا حرمت به جهت دستیابى به هدف و
غرضغَرض، به صفحه‌ای که در مسابقه تیراندازی تیرها باید به آن اصابت کنند، گفته می‌شود
حرامى است؛ هرچند اصل سفر قطع نظر از آن باشد، مانند سفر به انگیزه راهزنی، یا کشتن مسلمانی و یا فروختن شراب.
[۱] مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۹۹-۱۰۷.


←← سفر مستلزم ترک واجب


هرگاه سفر مستلزم ترک واجبی باشد، مانند آنکه بدهکار در پى مطالبه طلبکار و عدم امکان پرداخت طلب او در حال سفر، کند، آیا حرام خواهد بود یا نه؟
اختلافاختلاف ضد اتفاق است
است. برخى تفصیل داده و گفته‏اند: اگر انگیزه فرد از سفر، ادا نکردن و در دسترس طلبکار نبودن باشد، سفرش
حرام==حرام در اصطلاح فقه== حرام در اصطلاح فقه، چیزی است که فعل آن شرعا سبب ذم و نکوهش گردد و یا امری است که فعل آن موجب عقاب شود
است؛ اما اگر چنین قصدى از سفر نداشته باشد؛ بلکه انگیزه‏اش امرى یا باشد، سفر حرام نخواهد بود.

←← سفر روز جمعه پس از زوال


مسافرت کردن پس از
زوالزوال‏ هم به معنی متمایل شدن وهم به معنی زایل شدن است
در صورت وجوب تعیینی نماز جمعه حرام است.

←← سفر در روز عید فطر و قربان


همچنین است حکم سفر پس از طلوع خورشید و قبل از گزاردن نماز عید در روز
عید فطرعید فطر، روز اول ماه شوال و پایان روزه واجب ماه رمضان و یکی از بزرگترین اعیاد مسلمانان است
و در صورت
وجوبوجوب یکی از احکام خمسه تکلیفی می‌باشد
آن.

←← سفر برای شکار


در حرمت سفر براى شکار به قصد سرگرمی و خوش گذرانی اختلاف است.
[۱۱] البدرالزاهر، ص۲۳۱-۲۳۴.
[۱۲] مستندالعروة (الصلاة) ج۸، ص۱۱۳-۱۱۷.


←← سفر در ماه رمضان


مسافرت کردن در جایز است؛ لیکن به قول برخى، در روزه واجب معین غیر از روزه ماه رمضان،
حرام==حرام در اصطلاح فقه== حرام در اصطلاح فقه، چیزی است که فعل آن شرعا سبب ذم و نکوهش گردد و یا امری است که فعل آن موجب عقاب شود
است.

← سفر مستحب


سفرى که به جا آوردن عمل استحبابی منوط به آن است، سفر مستحب به شمار مى‏رود، مانند سفر جهت گزاردن
حج مستحبحج مستحب مقابل حج واجب است و از آن در باب حج سخن گفته‌اند
یا زیارت مشاهد مشرفه.

← سفر مکروه


سفر کردن در اوقات و موارد زیر
مکروهمکروه امری است که راجح الترک باشد
است:
سفر بعد از طلوع فجر روز جمعه تا زوال؛
قبل از گزاردن نماز عید در فرض آن؛
از آغاز ماه رمضان تا بیست و سوم ماه؛
در روز دو شنبه؛
[۱۸] کتاب السرائر ج۳، ص۶۴۷.

در زمانى که ماه در برج عقرب باشد؛
به تنهایى
[۲۰] تحریر الأحکام ج۱، ص۵۷۳.

و سفر دریایی بویژه براى
تجارتتجارت به معانی خرید و فروش، مطلق کسب و داد و ستد، داد و ستد به قصد سود بردن است
.

← سفر مباح


سفرى که مصداق هیچ یک از سفرهاى چهارگانه یاد شده نباشد مباح است، مانند سفر به قصد گردش و
تفریحخوش گذرانی را تفریح گویند و از آن به مناسبت در باب صلات نام برده شده است
، سفر زمینی به قصد تجارت
و سفر به قصد شکار، براى تهیه آذوقه خانواده یا
تجارتتجارت به معانی خرید و فروش، مطلق کسب و داد و ستد، داد و ستد به قصد سود بردن است
.

آثار سفر



سفر با شرایطى موجب قصر نماز و افطار روزه مى‏شود. بین دو اثر یاد شده تلازم وجود دارد؛ بدین معنا که هرجا نماز قصر شود روزه نیز افطار مى‏شود. عکس آن نیز چنین است؛ مگر مواردى خاص که از این قانون کلّى استثنا شده است.
[۲۴] ذخیرةالمعاد، ص۵۳۸.


شرایط قصر



سفر با شرایط زیر موجب قصر نماز مى‏شود؛ یعنى نمازهای چهار رکعتی (ظهر و عصر و عشا) دو
رکعتمجموع قیام، رکوع و سجود را رکعت گویند
خوانده مى‏شوند.

← مسافت


یعنى رسیدن سفر به هشت فرسخ یا ۲۴ میل.

←← مسافت به کیلومتر


معاصران در مقدار فرسخ شرعی به کیلومتر اختلاف نظر دارند؛ تقریبا پنج کیلومتر و نیم؛ مقدارى کمتر از پنج کیلومتر و نیم و تقریبا پنج کیلومتر. در نتیجه هشت فرسخ را به کیلومتر ۴۴، ۴۳، ۴۵ و بنابر قول آخر چهل کیلومتر ذکر کرده‏اند.
[۲۶] توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۶۸۳.


←← تحقق هشت فرسخ


در تحقق هشت فرسخ-که موجب قصر نماز مى‏شود-تفاوتى میان اینکه رفت یا برگشت به تنهایى هشت فرسخ باشد و یا مجموع آن؛ بدین گونه که رفت، چهار و برگشت نیز چهار فرسخ باشد، نیست، به شرط آنکه در فرض دوم، در همان روز برگردد.
اگر در همان روز بر نگردد، در صورت عدم پیدایى یکى از قواطع سفر، مانند اقامت ده روز در محلى که سفر کرده، آیا قصر متعین است یا شخص بین قصر و
اتماماتمام به معنی تمام کردن می‌باشد
مخیر مى‏باشد و یا تکلیف، اتمام نماز است؟ مسئله اختلافى است. قول دوم مشهور میان است. البته برخى قائلان به این قول،
روزهخودداری (امساک) از مفطرات در روز به قصد تقرب به خدا را روزه گویند
گرفتن در را
واجبواجب در اصطلاح فقه اسلامی ، فعلی است که تارک آن در دنیا مستحق ذم و در آخرت مستحق عقاب باشد
دانسته و
افطارباطل کردن روزه و رسیدن زمان گشودن روزه و همچنین خوردن اوّلین غذا بعد از مدّتی امساک را افطار می‌گویند و دو مفهوم نخست در باب صوم آمده است و از مفهوم سوم در باب صلات و صوم سخن گفته شده است
را ندانسته‏اند.
در فرض دوم-که مجموع رفت و برگشت هشت فرسخ باشد-آیا لازم است مسافت هر یک از رفت و برگشت کمتر از چهار فرسخ نباشد، یا مسافت رفت نباید کمتر از چهار فرسخ باشد و یا هیچ کدام
شرطشرط امری محتمل الوقوع در آینده که طرفین حدوث اثر حقوقی را متوقف بر حدوث آن امر محتمل الوقوع می‌نمایند
نیست؟ مسئله اختلافى است.
[۳۰] مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۲-۱۷.


←← مبدأ سفر در شهرهای کوچک


آغاز مسافت یاد شده در شهرهای کوچک و متوسط از دیوار شهر در صورت داشتن دیوار و آخرین خانه شهر در صورت نداشتن دیوار، محاسبه مى‏شود. و اگر شخص
بادیه نشینبادیه‌نشین (اعرابى) همان بیابان‌نشین است
باشد، مبدأ مسافت منزل او خواهد بود.
[۳۲] مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۵۰.

برخى گفته‏اند: بعید نیست مبدأ مسافت مطلقا نقطه آغازین حرکت به قصد سفر باشد.
[۳۳] کفایة الأحکام ج۱، ص۱۵۷.


←← مبدأ سفر در شهرهای بسیار بزرگ


در مبدأ مسافت در شهرهای بسیار بزرگ، مانند اختلاف است که آیا همانند شهرهاى کوچک و متوسط است یا آخر محله و یا منزل.
[۳۴] مفتاح الکرامة ج۶، ص۱۷۷۹-۱۷۸۰.


← قصد مسافت


بدین معنا که شخص از آغاز، قصد پیمودن مسافت شرعی را داشته باشد. بنابر این، اگر بدون قصد آن، مقدار مسافت و حتى بیشتر از آن را بپیماید، نمازش قصر نمى‏شود، مانند کسى که در پى گمشده خود اقدام به سفر کرده، لیکن نمى‏داند آن را کجا مى‏یابد. البته در برگشت، چنانچه مسافت به مقدار هشت فرسخ یا بیشتر باشد، نمازش قصر خواهد بود؛ چنان که اگر کسى بعد از پیمودن مسافت شرعى بدون قصد، از آن جا به بعد قصد مسافت کند، نمازش قصر مى‏شود.

←← کفایت قصد تبعی


در قصد مسافت، قصد تبعی نیز کافى است، مانند قصد زوجه به تبع زوج، در صورتى که بداند قصد پیمودن مسافت را دارد.

← استمرار قصد مسافت تا انتهای آن


بنابر این، چنانچه قبل از رسیدن به انتهاى مسافت از قصد خود بر گردد یا در ادامه دادن سفر خود تردید کند، نمازش تمام است.

← عدم قصد قطع سفر


بدین معنا که شخص در آغاز یا اثناى حرکت، قصد قطع سفر پیش از رسیدن به هشت فرسخ را نداشته باشد. بنابر این، اگر کسى قصد دارد قبل از رسیدن به مسافت، ده روز در مکانى اقامت کند، نمازش تمام است. همچنین است اگر در اثناى مسافت قصد عبور از وطن را داشته باشد.
اگر مسافر قبل از رسیدن به محل اقامت یا وطن از تصمیم خود بر گردد، در صورتى که باقى مانده راهى که مى‏خواهد برود، در حدّ مسافت باشد، نمازش قصر مى‏گردد.

← حرام نبودن سفر


بنابر این، اگر سفر حرام باشد نماز تمام است.

←← ملاک در حرمت سفر


حرام بودن اصل سفر یا هدف آن است نه مطلق ارتکاب فعل حرام در سفر. بنابر این، ارتکاب عملى حرام، مانند نوشیدن شراب در سفرى که اصل آن است، موجب اتمام نماز نمى‏شود.

←← عدم تفاوت در حرمت بین ابتدا و ادامه


در حرام بودن سفر، تفاوتى بین ابتدا و ادامه آن نیست. بنابر این، چنانچه سفر در آغاز مباح باشد، لیکن در ادامه به جهت قصد
گناهگناه به معنای خلاف است و در اسلام هرگونه کاری که برخلاف فرمان خداوند باشد گناه است
از سفر، حرام گردد، از آن لحظه به بعد نماز تمام است و چنانچه در آغاز به جهت قصد ، حرام باشد، لیکن در اثنا تبدّل قصد از معصیت به -مثلا
زیارتزیارت حضور نزد کسی به قصد دیدار او از روی تکریم است
-حاصل شود، در صورتى که مقدار باقى مانده در حدّ مسافت باشد، نمازش قصر خواهد شد.
برخى گفته‏اند: اگر مجموع راه پیموده شده به مقدار مسافت باشد، نمازش قصر است؛ هرچند باقى مانده کمتر از حدّ مسافت باشد.

← سفر برای شکار جهت سرگرمى


مسافرت کردن برای شکار یا به انگیزه خوش گذرانی و سرگرمی است یا به جهت تهیه
آذوقهبه غلات، حبوبات و دیگر موادّ غذایی گردآوری شده در منزل جهت مصرف سالانه آذوقه اطلاق می‎شود و از آن به مناسبت در بابهای خمس، تجارت و حدود سخن رفته است
خانوادهخانواده ، به اهل خانه شامل پدر، مادر و فرزندان گفته می شود
و یا براى
تجارتتجارت به معانی خرید و فروش، مطلق کسب و داد و ستد، داد و ستد به قصد سود بردن است
. بدون شک، شکار رفتن با دو هدف آخر است؛ چنان که در سفر شکارى با انگیزه نخست، نماز تمام است و چنین سفرى موجب قصر نماز نمى‏شود؛ لیکن در حرمت این نوع سفر شکاری
اختلافاختلاف ضد اتفاق است
است. بنابر قول به
حرمتحرمت به معنی حرام بودن است
، تمام بودن نماز به جهت حرمت سفر است؛ اما بنابر قول به
جوازجواز: اباحه، صحّت، عدم لزوم عقدو نافذ بودن
، تمام بودن نماز به دلیل خاص مى‏باشد.
سفر شکاری به انگیزه تهیه آذوقه موجب قصر نماز و افطار روزه مى‏شود؛ لیکن به انگیزه تجارت اختلاف است که آیا موجب قصر نماز و افطار روزه مى‏شود یا تنها موجب افطار روزه مى‏گردد و نماز در آن تمام است.
[۵۳] البدر الزاهر، ص۲۳۱-۲۳۴.


← خانه به دوش نبودن


بنابر این،
نمازیکی از اعمال و تکالیفی که از طرف خداوند بر انسان واجب شده است نماز می باشد
بادیه نشینان که دریک جا
استقرارثبات و قرار داشتن را استقرار گویند
ندارند، بلکه در جاهاى سرسبز و پر آب و علف فرود مى‏آیند و منزل مى‏کنند تمام است.

←← تفاوت کثیر السفر و خانه به دوش


در وجوب اتمام نمازِ خانه به دوش بحثى نیست. بحث در این است که آیا این
شرطشرط امری محتمل الوقوع در آینده که طرفین حدوث اثر حقوقی را متوقف بر حدوث آن امر محتمل الوقوع می‌نمایند
به شرط هشتم (کثیرالسفر یا شغل نبودن سفر) برمى‏گردد یا خود شرطى مستقل است؟ بنابر فرض نخست، شرط هفتم در شرط هشتم مندرج مى‏شود و هردو یک شرط به شمار مى‏آیند و در نتیجه علّت اتمام نماز، کثرت یا شغل بودن سفر خواهد بود نه خانه به دوش بودن؛ چنان که ظاهر عبارت قدما و متأخران همین است؛ زیرا آنان تنها شرط هشتم را ذکر کرده و بادیه نشینانِ غیر مستقر در یک جا را از جمله مصادیق آن شمرده‏اند؛
[۵۴] الرسائل العشر (شیخ طوسى) (الجمل و العقود)، ص۲۱۵.
[۵۹] مستمسک العروة ج۸، ص۶۷-۶۸.

لیکن در دو سده اخیر بسیارى از فقها بویژه معاصران، شرط هفتم را مستقل و جداى از شرط هشتم دانسته و علت تمام خواندن خانه به دوشان را عدم صدق عنوان مسافر بر آنان بیان کرده‏اند؛ زیرا سفر عبارت است از دور شدن از
خانهبه محل سکونت خانه می‌گویند و از احکام مرتبط با عنوان خانه در باب‌هاى طهارت، صلات، زکات، خمس، حج، جهاد، تجارت، دین، صلح، اجاره، نکاح، اطعمه و اشربه و دیات سخن گفته‌اند
و محل زندگی خود و خانه به دوشان، خانه و محل زندگى شان همراه خودشان است.
[۶۰] مصابیح الظلام ج۲، ص۱۴۷-۱۴۸.
[۶۱] مصابیح الظلام ج۲، ص۱۵۱.

درکلمات برخى متأخران نیز به استقلال این شرط اشاره شده است.
[۶۶] روض الجنان ج۲، ص۱۰۳۹.

بنابر این، شرط هفتم در شمار شرایطى که براى قصر نماز در سفر ذکر مى‏شود نخواهد بود؛ زیرا این شرط (خانه به دوش نبودن) تحقق بخش عنوان سفر است و با عدم آن (خانه به دوش بودن) سفر تحقق نمى‏یابد و در نتیجه این شرط نمى‏تواند شرط قصر باشد
و برشمردن آن در ردیف شرایط قصر براى توجه دادن به این امر است که بدون آن سفر محقق نمى‏شود.
[۶۹] بحوث فى الفقه (صلاة المسافر)، ص۸۸.


←← سفر به قصد غیر سکنی


چنانچه فرد خانه به دوش به مقصدى دیگر-غیر از مکان سرسبز و آب و علف دار-مانند
حجحج یکی از فروع دین است
یا
زیارتزیارت حضور نزد کسی به قصد دیدار او از روی تکریم است
سفر کند، در صورتى که خانه‏اش با او نباشد، نمازش قصر و اگر خانه‏اش با او باشد نمازش تمام است.
[۷۰] بحوث فى الفقه (صلاة المسافر)، ص۸۸-۸۹.
[۷۱] صلاة المسافر (سیدابوالحسن اصفهانى)، ص۱۷۵.
[۷۲] مستمسک العروة ج۸، ص۶۹.

برخى در این صورت، احتیاط را در جمع بین اتمام و قصر دانسته‏اند.
ظاهر کلام برخى وجوب قصر نماز مطلقا است؛ خانه‏اش با او باشد یا نباشد.

←← سفر برای پیدا کردن جای مناسب


اگر خانه به دوش براى پیدا کردن جاى فرود مناسب سفر کند در اینکه مطلقا نمازش قصر مى‏شود یا مطلقا تمام است‏ و یا در صورتى که خانه‏اش با او باشد تمام و در غیر این صورت قصر مى‏باشد، اختلاف است. برخى درفرض همراه نبودن خانه
احتیاطاحتیاط عبارت است از عمل به گونه‌ای که موجب یقین به ادای تکلیف واقعی شود
را در جمع میان قصر و اتمام دانسته‏اند.

← شغل و کار نبودن سفر


بنابر این، کسى که سفر شغل و کار او است، مانند، راننده، چوبدار، و
بازرگانیبازرگان، یا بَزِرگان، صورت ترکی کلمه فارسی «بازَرگان» است
که براى عرضه و فروش کالاهاى خود دوره گردى مى‏کند و از شهرى به شهرى دیگر مى‏رود، نمازش تمام و روزه‏اش است.
این شرط به لحاظ حدود و نیز مفهوم و مراد از آن از مباحث بسیار مشکل و پیچیده فقهى و محل اختلافات شدید است.

←← اختلاف در تعبیر از این شرط


اولین اختلاف در تعبیر از این شرط است. بسیارى از فقها، بلکه مشهور آنان تا زمان محقق اردبیلی (م ۹۹۳ ه. ق) افزون نبودن سفر از
حضربه شهر و روستا حَضَر گفته می شود
(بودن در وطن) را عنوان شرط قرار داده‏اند.
[۸۷] مفتاح الکرامة ج۶، ص۱۹۰۴-۱۹۰۵.

برخى از آنان نیز عنوان شرط را کثیر السفر نبودن ذکر کرده‏اند؛
[۹۰] جامع عباسى، ص۸۹.

این عنوان به حسب ظاهر به همان عنوان نخست برمى‏گردد و دو عنوان متفاوت به شمار نمى‏رود.
[۹۱] روض الجنان ج۲، ص۱۰۳۶.
[۹۲] مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۵۶.

برخى قدما به جاى ذکر عنوان کلى، عناوین اشخاص ذکر شده در ، همچون مُکاری (کسى که
مرکبمرکب، به ضم میم و فتح راء و تشدید کاف به معنای ماده‌ای است که در نوشتن از آن استفاده می‌شود
خود را کرایه مى‏دهد و خود نیز همراه مسافر مى‏رود، نظیر راننده وسیله نقلیه در عصر ما)،
بریدبزرگترین و یکی از مهم‌ترین واحدهای اندازه گیری طول در احکام شرعی می‌باشد
(نامه رسان)، راعی (
چوپانچوپان، کارگر حرفه‌ای در امور تغذیه ، نگهداری و بهره‌برداری از فرآورده‌های دام‌های اهلی کوچک ( گوسفند و بز ) که با شرایط معینی به استخدام صاحب یا صاحبان دام‌ها درمی‌آید
) و ملّاح (دریا نورد) را آورده‏اند.
[۹۴] الهدایة ج۱، ص۱۴۳.

برخى دیگر عناوین یاد شده را توأم با عنوان کثیر السفر ذکر کرده‏اند.
[۹۶] إصباح الشیعة، ص۹۲.

در مقابل، بسیارى از فقهاى پس از محقق اردبیلى عنوان شرط را شغل و کار نبودن سفر قرار داده‏اند.
[۹۸] مفاتیح الشرائع ج۱، ص۲۴.
[۱۰۰] کشف الغطاء ج۳، ص۳۴۵.

منشأ اختلاف فقها در تعبیر از این شرط، اختلاف در ملاک اتمام و قصر است که آیا ملاک، کثرت سفر و اغلب بودن آن نسبت به حضر است یا اینکه ملاک اتخاذ سفر به عنوان شغل و کار است و کثرت و اغلب بودن دخالتى در آن ندارد؛ هرچند در مواردى کثرت و غلبه سفر را نیز همراه داشته باشد؟
ریشه اختلاف در ملاک نیز این است که مقصود از ذکر عناوین اشخاصى که در روایات آمده و
حکم•حکم به ضم حاء و سکون کاف به معنای رأی قاضی است
به اتمام نماز آنان شده و نیز علتى که در برخى روایات براى اتمام نماز ایشان وارد شده (سفر
عملعمل، به کار می‌شود
آنان است) چیست؟ آیا مقصود بیان کثرت و غلبه سفر است و علّت یاد شده اشاره به بناى عملى و استمرار آنان بر سفر مى‏باشد یا مقصود اتخاذ سفر به عنوان کار و شغل است؟ بنابر بر احتمال نخست، ملاک کثرت و غلبه سفر خواهد بود؛ خواه سفر به جهت شغل و کار باشد یا غیر آن، همچون
سیاحتسیاحت به معنی گردشگری است که‏ از آن به مناسبت در باب صلات یاد کرده‏اند
یا
زیارتزیارت حضور نزد کسی به قصد دیدار او از روی تکریم است
؛ لیکن بنابر احتمال دوم، ملاک اتخاذ سفر به عنوان کار و حرفه مى‏باشد نه کثرت و غلبه آن بر حضر. بنابر این، سفر غیر کارى، همچون زیارت یا
تفریحخوش گذرانی را تفریح گویند و از آن به مناسبت در باب صلات نام برده شده است
هرچند بسیار و بر حضر (بودن در وطن) غلبه داشته باشد موجب اتمام نماز نمى‏شود؛ لیکن در اینکه مراد از اتخاذ سفر به عنوان شغل، مقوّم و
رکنآنچه که ترک عمدی یا سهوی آن موجب بطلان عبادت شده و همچنین به هر یک از چهار زاویه کعبه رکن گفته می‌شود که از رکن به معنای نخست در باب صلات و در معنای دوم در باب حج سخن رفته است
بودن سفر براى شغل است؛ بدین معنا که سفر بخشى از شغل باشد، مانند راننده یا بازرگانى که از شهرى به شهرى دیگر دوره گردى مى‏کند، یا اینکه مراد از آن توقف شغل بر سفر است؛ اعم از آنکه سفر
جزءبخش معینی از یک مرکب را جزء آن می گویند
آن باشد، مانند مثال یاد شده یا مقدمه آن، مانند کسى که محل کارش در شهرى دیگر-غیر از وطنش-مى‏باشد و در نتیجه براى رفتن به محل کار ناگزیر از سفر است، اختلاف مى‏باشد. بنابر احتمال نخست، کسى که سفر مقدمه شغل او است، نه مقوّم و جزء آن، نمازش قصر است، چنان که گروهى قائل به آن‏اند؛
[۱۰۵] توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۰۱.
[۱۰۶] توضیح المسائل مراجع ج۲، ص۸۰۲.
[۱۰۷] الاحکام الواضحة (فاضل)، ص۲۳۴-۲۳۵.

لیکن بنابر احتمال دوم، نمازش تمام است، چنان که گروهى به آن فتوا داده‏اند.
[۱۰۹] مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۵۷-۱۵۹.
[۱۱۰] توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۰۲-۷۰۳.
[۱۱۱] توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۳۵.
[۱۱۲] توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۳۷.


←← اختلاف در ملاک کثرت سفر


بنابر اینکه ملاک کثرت سفر باشد، کثرت به چه چیزى محقق مى‏شود؛ به دوبار سفر کردن یا سه بار و یا معیار صدق عرفی آن مى‏باشد؟ مسئله اختلافى است. برخى گفته‏اند: کثرت سفر با سه بار سفر کردن محقق مى‏شود، به شرط آنکه سفر در هر بار با رسیدن به وطن یا غیر وطن به قصد اقامت ده روز پایان یابد و نماز تمام خوانده شود و بین سفرها نیز ده روز
اقامتماندن در مکانی را اِقامت می‌گویند و احکام آن در باب صلات، آمده است
در وطن یا غیر وطن فاصله نیفتد. در این صورت در سفر سوم نماز تمام خواهد بود.
برخى دیگر با دو بار به گونه یاد شده، کثرت را محقق دانسته و در سفر دوم قائل به اتمام نماز شده‏اند.
برخى نیز صدق عرفى را ملاک دانسته و گفته‏اند: تکرار سفر به اندازه‏اى که از نظر
عرفعُرف، شیوه متعارف و پذیرفته شده نزد همه یا گروهی از مردم می باشد
کثیر السفر اطلاق شود، لازم است.
[۱۱۹] جامع عباسى، ص۸۹.

برخى بین کسى که سفر شغل و حرفه او است و کسى که چنین نیست تفصیل داده و گفته‏اند: در صورت نخست، در سفر اول نماز تمام است و نیازى به تکرار سفر نیست؛ زیرا شغل و حرفه قرار دادن سفر جایگزین تکرار سفر مى‏شود؛ لیکن در صورت دوم، تکرار سفر به اندازه‏اى که نزد عرف کثیر السفر به شمار آید-که به کمتر از سه بار سفر کردن پى درپى محقق نمى‏شود-لازم است.

←← اختلاف در ملاک شغل بودن سفر


بنابر اینکه ملاک شغل بودن سفر باشد، تحقق بخش شغل بودن سفر چیست؟
شکى نیست که صدق عنوان شغل و کار بر جیزى منوط به انتخاب آن به عنوان شغل و به آن با تصمیم بر
استمرارادامه داشتن و ادامه دادن را استمرار گویند و این عنوان به مناسبت در باب‌های طهارت، صلات، صوم، اعتکاف و امر به معروف آمده است
آن است. بنابر این، با انجام دادن کارى، یک یا دو و یا سه بار به طور اتفاقى عنوان شغل محقق نمى‏شود؛ چنان که با انتخاب شغل بدون اشتغال به آن نیز عنوان شغل تحقق نمى‏یابد؛ لیکن با انتخاب چیزى به عنوان شغل و شروع به آن، عنوان شغل بودن تحقق مى‏یابد و متوقف بر تکرار آن نیست؛ از این رو، گروهى قائل به وجوب اتمام نماز در سفر اول شده‏اند؛
[۱۲۳] مستمسک العروة ج۸، ص۷۳.
[۱۲۴] مهذب الاحکام ج۹، ص۲۰۲.

لیکن برخى تعدد سفر-دو یا سه بار-را لازم دانسته‏اند؛ هرچند با سفر نخست عنوان یاد شده تحقق یابد.
[۱۲۶] رسائل آل طوق ج۱، ص۳۷۶.
[۱۲۷] صلاة المسافر (سید ابوالحسن اصفهانى)، ص۱۶۱-۱۶۲.

گروهى ملاک را صدق عرفى عنوان فوق دانسته و گفته‏اند: صدق عرفى کار و شغل بودن سفر نسبت به بعضى مشاغل با یک بار سفر تحقق مى‏یابد، لیکن نسبت به بعضى مشاغل دیگر متوقف بر تکرار سفر است.
[۱۳۱] مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۶۷-۱۶۸.


←← اقامت ده روزه در وطن یا غیر آن


پس از ثبوت حکم (اتمام نماز) بر کثیر السفر یا کسى که شغل او سفر است-بنابر اختلاف دیدگاهها-چنانچه وى ده روز در وطن یا در غیر وطن به قصد اقامت ده روز، اقامت گزیند، بنابر قول مشهور، حکم اتمام نماز برداشته و در سفر بعدى نماز قصر بر او واجب مى‏شود؛ لیکن در اینکه ده روز اقامت در غیر وطن بدون قصد اقامت نیز موجب برداشته شدن حکم اتمام نماز و وجوب قصر در سفر بعدى مى‏شود یا نه، اختلاف است. همچنین در اینکه سى روز ماندن در غیر وطن با تردید در ماندن و رفتن و در نتیجه عدم قصد اقامت ده روز موجب برداشته شدن حکم اتمام نماز مى‏شود یا نه و یا در صورتى که پس از سى روز، ده روز اقامت کند که در مجموع چهل روز شود، حکم اتمام برداشته مى‏شود، اختلاف است.
[۱۳۵] بحوث فى الفقه (صلاة المسافر)، ص۹۷-۱۰۴.
[۱۳۶] مستمسک العروة ج۸، ص۷۹.

بنابر قول مشهور در برطرف شدن حکم اتمام نماز به سبب اقامت ده روز، تفاوتى میان چاروادار، دریانورد و مانند آنان که سفر جزء شغلشان به شمار مى‏رود و غیر آنان نیست و در همه افراد و انواع سفرها، اقامت ده روز حکم اتمام نماز را برمى دارد؛
[۱۳۷] مستمسک العروة ج۸، ص۸۲-۸۳.

لیکن برخى حکم یاد شده را به چاروا دار اختصاص داده‏اند و در نتیجه اقامه ده روز موجب برداشته شدن حکم اتمام نماز نسبت به غیر چاروادار نمى‏شود.
[۱۳۸] منتهى المطلب ج۶، ص۳۵۵.
[۱۴۰] توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۰۵.

برخى حکم یاد شده را حتى در چاروادار ثابت ندانسته‏اند.

←← اقامت، موجب خروج از عنوان یا خروج از حکم


در اینکه ده روز اقامت موجب خروج فرد از موضوع کثیر السفر یا کسى که شغلش سفر است مى‏شود یا موجب خروج وى از حکم آن، مسئله اختلافى است. بنابر قول نخست مسافر پس از ده روز اقامت مصداق کثیر السفر یا کسى که شغلش سفر است نخواهد بود و در نتیجه باید نمازش را تا صدق یکى از آن دو عنوان بر او قصر بخواند. بنابر این، ثبوت مجدد حکم (اتمام نماز) منوط به دو یا سه بار سفر کردن و یا تا حصول صدق عرفی عنوان بر او-بنابر اختلاف دیدگاهها-است؛ لیکن بنابر قول دوم، مسافر پس از ده روز اقامت از مصداق کثیر السفر یا کسى که شغلش سفر است خارج نشده و در نتیجه تنها در نخستین سفر نمازش قصر است و در سفرهاى بعدى‏ باید تمام بخواند تا وقتى که در جایى اقامت ده روز نگزیند.
[۱۴۳] کتاب الصلاة (شیخ انصارى) ج۳، ص۱۲۹.
[۱۴۴] بحوث فى الفقه (صلاة المسافر)، ص۹۷-۹۸.

بنابر قول مشهور، اقامت پنج، بلکه کمتر از ده روز حکم اقامت ده روز را ندارد، لیکن از بعضى همسانى
حکم•حکم به ضم حاء و سکون کاف به معنای رأی قاضی است
اقامت پنج روز با ده روز نقل شده است.
[۱۴۶] مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۸۲-۱۸۳.

برخى دیگر از قدما بین
شبشب زمان بین غروب آفتاب تا طلوع فجر صادق و مقابل روز هست؛ و از احکام آن در بابهای زیادی نظیر طهارت، صلات، صوم، اعتکاف، حج، جهاد، نکاح، صید و ذباحه و اطعمه و اشربه سخن گفته‏اند
و
روزروز در معنای زمان بین طلوع فجر صادق و غروبآفتاب و نیز در معنای مقابل شب به کار رفته است
و نیز نماز و روزه تفصیل داده و گفته‏اند: با اقامت پنج روز نمازهای روزانه (ظهر و
عصرعصر در سه معنا به کار رفته‌است: فاصله زمانی بین زوال خورشید تا غروب آن؛بخش پایانی روز و فشردن
) قصر و نماز شبانه (عشا) تمام گزارده و روزه ماه رمضان نیز گرفته مى‏شود.

←← سفر برای غیر شغل


کسى که شغلش سفر است چنانچه بخواهد به سفرى غیر مرتبط با شغل خود-مانند سفر حج یا
زیارتزیارت حضور نزد کسی به قصد دیدار او از روی تکریم است
-برود آیا باید نمازش را تمام بخواند یا قصر؟ مسئله اختلافى است. گروهى قائل به قصرند.
در مقابل، برخى نماز را تمام دانسته‏اند.
[۱۵۴] منهاج الصالحین (سید محسن حکیم) ج۱، ص۳۴۴.

البته بنابر اینکه ملاک در اتمام نماز کثرت سفر باشد نه شغل بودن آن و یا مراد از شغل بودن سفر بناى عملى بر استمرار آن در طول سال خواه براى کسب و کار و یا غیر آن همچون زیارت و سیاحت باشد، حکم اتمام نماز در همه انواع سفرها با حفظ ملاک ثابت خواهد بود؛ از این رو، در کلمات قدما تا شهید اوّل (م ۷۸۶ ه. ق) چنین تفصیلى دیده نشده است؛ زیرا آنان-بر حسب ظاهر کلماتشان-ملاک را کثرت سفر مى‏دانستند.

← رسیدن به حدّ ترخص


نقطه آغاز قصر نماز و افطار روزه براى مسافر، رسیدن به
حد ترخصحدّ ترخّص مکانی است که بعد از رسیدن به آن ،‌نماز قصر می گردد
است؛ بدین معنا که به قدرى از شهر دور شود که دیوارِ خانه‌های شهر را نبیند و صدای اذان آن را نشنود.

←← محل اختصاص این شرط


در اینکه شرط حد ترخص به وطن
اختصاصاختصاص مخصوص بودن را گویند که در باب‌های صلات، حج، تجارت، نکاح و ارث به مناسب آمده است
دارد یا شامل محل اقامت ده روز یا سى روز با تردید در غیر وطن نیز مى‏شود، اختلاف است. بنابر قول اول، به محض خروج مسافر از محل اقامت، نمازش قصر مى‏شود و شرط آن رسیدن به حد ترخص نیست.
[۱۵۸] مستمسک العروة ج۸، ص۹۷-۹۹.
[۱۵۹] مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۲۱۳-۲۲۰.


قطع سفر



سفر گاه با برطرف شدن
موضوعموضوع هر علمی عبارت است از آن چیزی که در آن علم از احوال و عوارض او گفتگو می‌شود و قضایای مربوط به او حل می‌شود
(اصل سفر)
قطعقطع، اعتقاد جازم نسبت به یک چیز است
مى‏شود و گاه با برطرف شدن حکم آن. آنچه که در دو بُعد یاد شده موجب قطع سفر مى‏گردد عبارت است از:

← وطن


با رسیدن مسافر به وطن، سفر او قطع مى‏شود و در نتیجه اثر سفر، یعنى شکسته شدن نماز منتفی مى‏گردد؛ زیرا با رسیدن مسافر به وطن، شخص از عنوان «مسافر» خارج مى‏شود و با برطرف شدن موضوع (سفر)
حکم•حکم به ضم حاء و سکون کاف به معنای رأی قاضی است
آن نیز منتفى مى‏گردد.
[۱۶۰] مستمسک العروة ج۸، ص۱۰۳.


← قصد اقامت ده روز در یک مکان


اگر مسافر قصد کند ده روز پیاپى در محلى اقامت کند نمازش تمام و روزه‏اش است.
[۱۶۱] مستمسک العروة ج۸، ص۱۱۵.


← توقف توأم با تردید سى روز در یک مکان


مسافرى که در یک محل، سى روز با در ماندن و رفتن بماند، پس از سى روز نمازش تمام و روزه‏اش صحیح است.
[۱۶۲] مستمسک العروة ج۸، ص۱۴۸.


افطار



خوردن روزه-چنان که گذشت-از آثار سفر است. بنابر این، مسافر نبودن از شرایط صحت روزه است و روزه مسافر صحیح نیست، مگر در مواردى که استثنا شده است.

شرایط افطار



شرایط افطار همان شرایط قصر نماز است که گذشت. بنابر این، با تحقق هر یک از آنها
روزهخودداری (امساک) از مفطرات در روز به قصد تقرب به خدا را روزه گویند
نیز افطار مى‏شود؛ چنان که قطع کننده سفر نیز همین حکم را دارد؛ یعنى همان گونه که اثر سفر را نسبت به نماز برمى‏دارد، اثر سفر نسبت به روزه را نیز برمى‏دارد و در نتیجه با پیدایى یکى از آنها روزه گرفتن، یا
واجبواجب در اصطلاح فقه اسلامی ، فعلی است که تارک آن در دنیا مستحق ذم و در آخرت مستحق عقاب باشد
خواهد بود.

موارد تفاوت اثر سفر بین نماز و روزه



تنها در موارد ذیل، اثر سفر نسبت به نماز و روزه متفاوت است.

← مکانهای چهارگانه


مکانهای چهارگانه
مکهمَکّه نام شهری است در کشور پادشاهی عربستان سعودی واقع در شبه جزیره عربستان که اعمال حج در آن انجام می‌شود
،
مدینهمدینه یکی از شهرهای اصلی کشور عربستان هست
،
کوفهکوفه ؛ از شهرهای جنوب کشور عراق فعلی، در ۱۰ کیلومتری شمال شرق نجف و دومین شهری است که به دست مسلمانان بنا شده است
و
کربلاسرزمین کربلا در کرانه غربی رودفرات و در کناره ی دشت، در وسط منطقه رسوبی معروف به سرزمین سواد واقع است
که مسافر نسبت به نماز، بین قصر و اتمام مخیر است؛
لیکن نسبت به روزه، افطار بر او متعین مى‏باشد.

← خروج از وطن یا محل اقامت بعد از زوال


مسافرى که بعد از
زوالزوال‏ هم به معنی متمایل شدن وهم به معنی زایل شدن است
از وطن یا محل اقامت خود خارج مى‏شود، به قول مشهور روزه‏اش صحیح است و در صورت وجوب روزه، مانند روزه ماه رمضان، افطار آن حرام خواهد بود؛ لیکن نمازش قصر مى‏شود.

← ورود به وطن بعداز زوال


مسافر اگر بعد از زوال به وطن خود بازگردد، روزه آن روزش صحیح نیست؛ لیکن نمازش تمام است.

← سفر شکاری به انگیزه تجارت


کسى که به انگیزه
تجارتتجارت به معانی خرید و فروش، مطلق کسب و داد و ستد، داد و ستد به قصد سود بردن است
و سود جویی به شکار مى‏رود بنابر قول برخى نمازش تمام است؛ لیکن روزه‏اش افطار مى‏شود؛ چنان که گذشت.

← کسى که سفر شغل او است


بنابر قول برخى قدما در صورت اقامت پنج روز، در روز، نماز روزانه‏اش قصر است؛ لیکن روزه‏اش صحیح خواهد بود؛ چنان که گذشت.

سقوط حق قَسْم با سفر



به قول مشهور در عقد دائم، از هر چهار
شبشب زمان بین غروب آفتاب تا طلوع فجر صادق و مقابل روز هست؛ و از احکام آن در بابهای زیادی نظیر طهارت، صلات، صوم، اعتکاف، حج، جهاد، نکاح، صید و ذباحه و اطعمه و اشربه سخن گفته‏اند
یک شب حق همخوابی با را دارد. در اینکه این حق از ابتدا براى زوجه ثابت است یا نه، اختلاف است؛
لیکن با مسافرت کردن زوج، حق قَسْم ساقط مى‏شود؛ از این رو، زوج مى‏تواند بدون همسر یا با همسرانش به سفر رود.

← مسافرت با یکی از همسرانش


البته در فرض داشتن چند همسر، در صورتى که یکى از آنان را با خود ببرد، آیا بر او قضاى شبهاى فوت شده نسبت به همسران دیگر واجب است یا نه؟ برخى گفته‏اند: اگر تعیین یکى از همسران براى بردن با خود با
قرعهقرعه، حاصل مصدر از ریشۀ قَرَعَ و به معنای نصیب است
بوده، واجب نیست. در غیر این صورت قضا واجب است.

←← اختلاف در نوع سفر


آیا حکم یاد شده در فرض همراه بردن یکى از همسران، شامل همه سفرها است یا نه؟ مسئله اختلافى است. برخى، میان سفر تجارتى و مانند آن که به طور معمول در جایى اقامت نمى‏کنند و بین سفر تفریحى یا زیارتى که توأم با اقامت در مقصد است، تفصیل داده و در نوع نخست از سفر، قضا را واجب ندانسته‏اند برخلاف نوع دوم.

نزدیکی نکردن با همسر بیش از چهار ماه



بر مرد جایز نیست نزدیکى با همسر خود را بیش از چهار ماه به تأخیر اندازد؛ لیکن به تصریح برخى، حکم یادشده به مردى اختصاص دارد که نزد همسر خود حاضر است، نه مردى که به سفر رفته و از همسر خود دور است.

آمیزش در سفر



آمیزش در حال سفر درصورت دسترس نداشتن به
آببه آنچه آب نامیده شود، هر چند به طور مَجاز آب گفته می‌شود
براى
غسلغسل از مطهرات است
،
مکروهمکروه امری است که راجح الترک باشد
است.

هزینه سفر برای تجارت در مضاربه



در
مضاربهمضاربه از ضرب گرفته شده
، هزینه سفر برای تجارت، بنابر قول مشهور، بر عهده
عاملعامل در چند معنی آمده است
نیست؛ بلکه از اصل سرمایه برداشته مى‏شود؛ مگر آنکه
شرطشرط امری محتمل الوقوع در آینده که طرفین حدوث اثر حقوقی را متوقف بر حدوث آن امر محتمل الوقوع می‌نمایند
شود.

آداب سفر



آداب سفر به سه مرحله تقسیم مى‏شود: قبل از سفر، در حال حرکت و بازگشت.

← آداب قبل از حرکت


اختیار روزهاى ، سه شنبه و پنج شنبه براى سفر، و روزهاى دو شنبه و چهار شنبه و قبل از ظهر
مکروهمکروه امری است که راجح الترک باشد
است.
[۱۷۶] مناسک الحج (صاحب حدائق)، ص۱-۲.

غسل کردن، همراه خواندن دعاى وارد شده؛ به
امانتامانت به معنی ضد خیانت می باشد و نیز به مال به امانت گذاشته شده نزد امین اطلاق می شود
سپردن
خانوادهخانواده ، به اهل خانه شامل پدر، مادر و فرزندان گفته می شود
نزد
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
با خواندن دو یا چهار رکعت نماز و دعاى وارد شده؛ صدقه دادن؛
عمامهعِمامه، پارچه به نسبت درازی که به دور سر می‌پیچند
بر سر نهادن و انداختن
[۱۷۷] مناسک الحج (صاحب حدائق)، ص۳-۴.

و نیز اعلام سفر به برادران دینى
از دیگر آداب سفر قبل از حرکت است.

← آداب حال حرکت


خواندن دعاى وارد شده پس از خروج از منزل؛ ایستادن بر در منزل و خواندن
سوره حمداین سوره، در «مکه» نازل شده و داراى ۷آیه است
، معوذتین،
آیة الکرسیآیة الکرسى به آیه ۲۵۵ سوره بقره[http://lib
و
توحیداعتقاد به یگانگی خداوند و نفی هرگونه شریک برای او را توحید گویند
از طرف راست و چپ خود و نیز خواندن
سوره قدرسوره نود و هفتمین سوره قرآن می‌باشد
و دعاى وارد شده؛ همراه داشتن مقدارى
تربت امام حسینتربت، اصطلاحی در فرهنگ شیعی که صرفاً به خاکی که از اطراف قبر امام حسین علیه‌السلام برداشته می‌شود، اطلاق می‌گردد
علیه السّلام؛ در دست داشتن ا نگشتر عقیق زرد و
فیروزهفیروزه، نوعی جواهر و سنگ قیمتی می باشد
و
عصاییعصا وسیله‌ای چوبی یا فلزی دارای سر خمیده و بر گشته می باشد که مورد استفاده افراد پیر یا ناتوان در هنگام راه رفتن قرار می گیرد
از چوب بادام تلخ؛ همراه داشتن
سلاحابزار جنگی را سلاح گویند
،
دارودارو یا دوا عبارت است از هر ماده‏ای که برای درمان یا تسکین و یا پیشگیری بیماری به بیمار تجویز می‏شود
و وسایل مورد نیاز؛ خواندن دعاى وارد شده پس از سوار شدن بر
مرکبمرکب، به ضم میم و فتح راء و تشدید کاف به معنای ماده‌ای است که در نوشتن از آن استفاده می‌شود
؛ تسبیح گفتن در و
تکبیربه گفتن اللّهُ‌اکبر تکبیر گویند و از آن در باب‌های طهارت، صلات، حج و تجارت سخن رفته است
و
تهلیلتهلیل، گفتن لااله الاّ اللّه، و مهمترین شعار توحیدی اسلام است
در سربالایی و
بسملهگفتن «بسم اللّه» یا «بسم اللّه الرحمن الرحیم» را بسمله گویند
در آستانه
پلپل به بنای روی رودخانه، نهر و مانند آن جهت عبور گفته می شود
و قبل از گذر از روى آن؛ خوش رفتاری با هم سفران و بذل توشه سفر به آنان و برگزیدن
رفیقرفیق به معنای دوست و هم سفر می باشد
.
[۱۷۹] مناسک الحج (صاحب حدائق)، ص۴-۵.


← آداب بازگشت


سوغاتی آوردن براى
خانوادهخانواده ، به اهل خانه شامل پدر، مادر و فرزندان گفته می شود
و وارد شدن بر آنان در
شبشب زمان بین غروب آفتاب تا طلوع فجر صادق و مقابل روز هست؛ و از احکام آن در بابهای زیادی نظیر طهارت، صلات، صوم، اعتکاف، حج، جهاد، نکاح، صید و ذباحه و اطعمه و اشربه سخن گفته‏اند
، جز در صورت آگاه ساختن ایشان از قبل،
مکروهمکروه امری است که راجح الترک باشد
است.

پانویس


 
۱. مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۹۹-۱۰۷.
۲. مستند الشیعة ج۸، ص۲۶۴-۲۶۶.    
۳. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۵۸-۲۵۹.    
۴. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۳۷.    
۵. جواهر الکلام ج۱۱، ص۲۸۲.    
۶. جواهر الکلام ج۱۱، ص۳۹۸.    
۷. شرائع الإسلام ج۱، ص۱۰۲.    
۸. تذکرة الفقهاء ج۴، ص۳۹۵.    
۹. تذکرة الفقهاء ج۴، ص۳۹۹.    
۱۰. الدروس الشرعیة ج۱، ص۲۱۰.    
۱۱. البدرالزاهر، ص۲۳۱-۲۳۴.
۱۲. مستندالعروة (الصلاة) ج۸، ص۱۱۳-۱۱۷.
۱۳. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۶۲۴.    
۱۴. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۵۷.    
۱۵. غنیة النزوع، ص۹۱.    
۱۶. الکافی فی الفقه، ص۱۵۵.    
۱۷. المبسوط ج۱، ص۲۸۴.    
۱۸. کتاب السرائر ج۳، ص۶۴۷.
۱۹. الجامع للشرائع، ص۴۵۳.    
۲۰. تحریر الأحکام ج۱، ص۵۷۳.
۲۱. ذکری الشیعة ج۴، ص۳۳۸.    
۲۲. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۵۷.    
۲۳. مدارک الأحکام ج۶، ص۲۹۱-۲۹۲.    
۲۴. ذخیرةالمعاد، ص۵۳۸.
۲۵. جواهر الکلام ج۱۴، ص۱۹۳-۱۹۷.    
۲۶. توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۶۸۳.
۲۷. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۰۶.    
۲۸. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۱۶.    
۲۹. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۱۴-۴۱۵.    
۳۰. مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۲-۱۷.
۳۱. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۲۲.    
۳۲. مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۵۰.
۳۳. کفایة الأحکام ج۱، ص۱۵۷.
۳۴. مفتاح الکرامة ج۶، ص۱۷۷۹-۱۷۸۰.
۳۵. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۲۳.    
۳۶. تحریر الوسیلة ج۱، ص۲۴۸.    
۳۷. قواعد الأحکام ج۱، ص۳۲۳-۳۲۴.    
۳۸. مدارک الأحکام ج۴، ص۴۳۹.    
۳۹. مسالک الأفهام ج۱، ص۳۴۰.    
۴۰. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۳۷-۲۳۹.    
۴۱. مدارک الأحکام ج۴، ص۴۳۹.    
۴۲. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۳۰.    
۴۳. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۳۹-۲۴۰.    
۴۴. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۳۲.    
۴۵. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۴۰.    
۴۶. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۳۴.    
۴۷. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۵۷.    
۴۸. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۶۰.    
۴۹. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۶۰.    
۵۰. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۴۲.    
۵۱. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۶۲-۲۶۷.    
۵۲. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۳۹.    
۵۳. البدر الزاهر، ص۲۳۱-۲۳۴.
۵۴. الرسائل العشر (شیخ طوسى) (الجمل و العقود)، ص۲۱۵.
۵۵. المهذب ج۱، ص۱۰۶.    
۵۶. اشارة السبق، ص۸۷.    
۵۷. المختصر النافع ج۱، ص۵۱.    
۵۸. تحریر الاحکام ج۱، ص۳۳۷.    
۵۹. مستمسک العروة ج۸، ص۶۷-۶۸.
۶۰. مصابیح الظلام ج۲، ص۱۴۷-۱۴۸.
۶۱. مصابیح الظلام ج۲، ص۱۵۱.
۶۲. غنائم الایام ج۲، ص۱۱۸.    
۶۳. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۷۰.    
۶۴. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۲-۴۵۳.    
۶۵. تذکرة الفقهاء ج۴، ص۳۹۴.    
۶۶. روض الجنان ج۲، ص۱۰۳۹.
۶۷. مجمع الفائدة ج۳، ص۳۹۰.    
۶۸. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۷۰.    
۶۹. بحوث فى الفقه (صلاة المسافر)، ص۸۸.
۷۰. بحوث فى الفقه (صلاة المسافر)، ص۸۸-۸۹.
۷۱. صلاة المسافر (سیدابوالحسن اصفهانى)، ص۱۷۵.
۷۲. مستمسک العروة ج۸، ص۶۹.
۷۳. منهاج الصالحین (خوئی) ج۱، ص۲۴۶.    
۷۴. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۲-۴۵۳.    
۷۵. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۷۰.    
۷۶. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۲.    
۷۷. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۲-۴۵۳.    
۷۸. المقنعة، ص۳۴۹.    
۷۹. الإنتصار، ص۱۶۴.    
۸۰. الکافی فی الفقه، ص۱۱۶.    
۸۱. المراسم العلویة، ص۷۵.    
۸۲. الإقتصاد، ص۲۸۹.    
۸۳. المهذب ج۱، ص۱۰۶.    
۸۴. غنیة النزوع، ص۷۳.    
۸۵. کتاب السرائر ج۱، ص۳۳۶.    
۸۶. مجمع الفائدة ج۳، ص۳۸۸.    
۸۷. مفتاح الکرامة ج۶، ص۱۹۰۴-۱۹۰۵.
۸۸. الدروس الشرعیة ج۱، ص۲۱۱.    
۸۹. المهذب البارع ج۱، ص۴۸۴.    
۹۰. جامع عباسى، ص۸۹.
۹۱. روض الجنان ج۲، ص۱۰۳۶.
۹۲. مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۵۶.
۹۳. المقنع، ص۱۹۶-۱۹۷.    
۹۴. الهدایة ج۱، ص۱۴۳.
۹۵. المبسوط ج۱، ص۱۴۱.    
۹۶. إصباح الشیعة، ص۹۲.
۹۷. مجمع الفائدة ج۳، ص۳۹۰.    
۹۸. مفاتیح الشرائع ج۱، ص۲۴.
۹۹. الحدائق الناضرة ج۱۱، ص۳۹۰.    
۱۰۰. کشف الغطاء ج۳، ص۳۴۵.
۱۰۱. غنائم الایام ج۲، ص۱۱۸.    
۱۰۲. مستند الشیعة ج۸، ص۲۷۳.    
۱۰۳. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۷۵.    
۱۰۴. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۳.    
۱۰۵. توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۰۱.
۱۰۶. توضیح المسائل مراجع ج۲، ص۸۰۲.
۱۰۷. الاحکام الواضحة (فاضل)، ص۲۳۴-۲۳۵.
۱۰۸. مستند الشیعة ج۸، ص۲۷۴-۲۷۸.    
۱۰۹. مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۵۷-۱۵۹.
۱۱۰. توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۰۲-۷۰۳.
۱۱۱. توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۳۵.
۱۱۲. توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۳۷.
۱۱۳. جامع المقاصد ج۲، ص۵۱۲-۵۱۳.    
۱۱۴. مسالک الافهام ج۱، ص۳۴۵.    
۱۱۵. مجمع الفائدة ج۳، ص۳۹۱.    
۱۱۶. الحدائق الناضرة ج۱۱، ص۳۹۰.    
۱۱۷. الحدائق الناضرة ج۱۱، ص۳۹۳.    
۱۱۸. مختلف الشیعة ج۳، ص۱۰۹.    
۱۱۹. جامع عباسى، ص۸۹.
۱۲۰. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۷۸.    
۱۲۱. کتاب السرائر ج۱، ص۳۳۹-۳۴۰.    
۱۲۲. مستند الشیعة ج۸، ص۲۷۸.    
۱۲۳. مستمسک العروة ج۸، ص۷۳.
۱۲۴. مهذب الاحکام ج۹، ص۲۰۲.
۱۲۵. ریاض المسائل ج۴، ص۴۲۷.    
۱۲۶. رسائل آل طوق ج۱، ص۳۷۶.
۱۲۷. صلاة المسافر (سید ابوالحسن اصفهانى)، ص۱۶۱-۱۶۲.
۱۲۸. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۴.    
۱۲۹. مدارک الاحکام ج۴، ص۴۵۰-۴۵۱.    
۱۳۰. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۷۶-۲۷۸.    
۱۳۱. مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۶۷-۱۶۸.
۱۳۲. منهاج الصالحین (سیستانی) ج۱، ص۲۹۴.    
۱۳۳. الدروس الشرعیة ج۱، ص۲۱۲.    
۱۳۴. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۷۹-۲۸۲.    
۱۳۵. بحوث فى الفقه (صلاة المسافر)، ص۹۷-۱۰۴.
۱۳۶. مستمسک العروة ج۸، ص۷۹.
۱۳۷. مستمسک العروة ج۸، ص۸۲-۸۳.
۱۳۸. منتهى المطلب ج۶، ص۳۵۵.
۱۳۹. مستند الشیعة ج۸، ص۲۸۴-۲۸۵.    
۱۴۰. توضیح المسائل مراجع ج۱، ص۷۰۵.
۱۴۱. منهاج الصالحین (سیستانی) ج۱، ص۲۹۶.    
۱۴۲. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۸۱.    
۱۴۳. کتاب الصلاة (شیخ انصارى) ج۳، ص۱۲۹.
۱۴۴. بحوث فى الفقه (صلاة المسافر)، ص۹۷-۹۸.
۱۴۵. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۶.    
۱۴۶. مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۱۸۲-۱۸۳.
۱۴۷. المبسوط ج۱، ص۱۴۱.    
۱۴۸. الوسیلة، ص۱۰۸.    
۱۴۹. ذکری الشیعة ج۴، ص۳۱۷    
۱۵۰. غنائم الایام ج۲، ص۱۲۰.    
۱۵۱. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۷۱.    
۱۵۲. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۴.    
۱۵۳. مستند الشیعة ج۸، ص۲۸۹-۲۹۰.    
۱۵۴. منهاج الصالحین (سید محسن حکیم) ج۱، ص۳۴۴.
۱۵۵. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۵۴.    
۱۵۶. جواهر الکلام ج۱۴، ص۲۸۴-۲۸۵.    
۱۵۷. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۴۶۴.    
۱۵۸. مستمسک العروة ج۸، ص۹۷-۹۹.
۱۵۹. مستند العروة (الصلاة) ج۸، ص۲۱۳-۲۲۰.
۱۶۰. مستمسک العروة ج۸، ص۱۰۳.
۱۶۱. مستمسک العروة ج۸، ص۱۱۵.
۱۶۲. مستمسک العروة ج۸، ص۱۴۸.
۱۶۳. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۶۱۴.    
۱۶۴. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۶۲۴.    
۱۶۵. جواهر الکلام ج۱۴، ص۳۲۹.    
۱۶۶. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۶۲۴.    
۱۶۷. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۶۲۴.    
۱۶۸. جواهر الکلام ج۳۱، ص۱۵۰-۱۵۶.    
۱۶۹. جواهر الکلام ج۳۱، ص۱۷۹.    
۱۷۰. جواهر الکلام ج۳۱، ص۱۷۹-۱۸۰.    
۱۷۱. کشف اللثام ج۷، ص۲۷۰.    
۱۷۲. مستند الشیعة ج۱۶، ص۷۹.    
۱۷۳. جواهر الکلام ج۲۹، ص۵۶.    
۱۷۴. جواهر الکلام ج۲۶، ص۳۴۵.    
۱۷۵. العروة الوثقی‌ ج۵، ص۱۷۲.    
۱۷۶. مناسک الحج (صاحب حدائق)، ص۱-۲.
۱۷۷. مناسک الحج (صاحب حدائق)، ص۳-۴.
۱۷۸. العروة الوثقی‌ ج۴، ص۳۲۸.    
۱۷۹. مناسک الحج (صاحب حدائق)، ص۴-۵.
۱۸۰. جواهر الکلام ج۱۸، ص۱۳۹-۱۴۶.    
۱۸۱. العروة الوثقی‌ ج۴، ص۳۲۸-۳۳۳.    
۱۸۲. العروة الوثقی‌ ج۴، ص۳۳۴.    


منبع



فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۴، ص۴۶۹-۴۸۰.    





جعبه ابزار