• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

عبد المنعم الفرطوسی (شعر عاشورایی)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



مقالات مرتبط: https://test.wikifeqh.ir/.


عبد المنعم فرطوسى، در سال ۱۳۳۵ ه‌.ق در نجف اشرف به دنيا آمد.
وی فقه و اصول را نزد سید محمد‌باقر أحسایی و آیةالله خوئی آموخت.
از آثار او می‌توان به شرح کفایة الاصول و شرح المکاسب اشاره کرد.
ملحمه‌ی ۲۵۰۰۰ بیتی او با استناد به روایات، زندگی پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) و اهل بیت (علیهم‌السّلام) را به نظم کشیده که بخش حسین(علیه‌السّلام) آن حدود ۴۰۰۰ بیت دارد.
وی در سال ۱۴۰۴ هجرى وفات يافت و در جوار امير‌المؤمنين (علیه‌السّلام) مدفون گرديد.




عبد المنعم، در سال ۱۳۳۵ ه‌.ق در نجف اشرف به دنیا آمد.



فرطوسى، فقه و اصول را در محضر سید محمد‌باقر احسایی آموخت و از درس آیة‌اللّه خوئی نیز بهره‌مند شد.



برخی از آثار عبد المنعم فرطوسى، چنین است:
شرح کفایة الاصول،
شرح المکاسب،
دیوان شعر،
ملحمة اهل البیت.



فرطوسی، شاعر مخلص اهل بیت (علیهم‌السّلام) است.
او شاعر عالمی است که با بصیرت و نگرشی عمیق به زندگی امام حسین (علیه‌السّلام) و واقعه‌ی کربلا می‌نگرد.
در ملحمة اهل البیت، تصویر زندگی پیامبر اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) و اهل بیت (علیهم‌السّلام) را به صورتی جزئی و با استناد به روایات وارده در این باب به نظم درآورده است.



عبد المنعم، در سال ۱۴۰۴ هجری وفات یافت و در جوار امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) مدفون گردید.





۶.۱ - ملحمه اهل البیت (علیهم‌السّلام)

ملحمة اهل البیت، ۲۵۰۰۰ بیت دارد.
بخشی از آن‌ که به حیات امام حسین (علیه‌السّلام) اختصاص یافته است، حدود ۴۰۰۰ بیت را شامل می‌شود.

فرطوسی، زندگی امام حسین (علیه‌السّلام) را با ذکر ولادت آن حضرت آغاز می‌کند:

ولد الفتح بین احضان طه • • • • • فتهادی للحمد خیر لواء
ولد الحقّ فی سماء علیّ • • • • • فتجلی فجر الهدی بضیاء
ولد الطّهر، و القداسة رفّت • • • • • بحنان فی بردة الزّهراء
ولد المجد و الکرامة مهد • • • • • عند میلاد سیّد الشّهداء



۱ - فتح و پیروزی در دامان پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) متولد شد، و بهترین پرچم برای ستایش تحفه داده شد.
۲ - حق در آسمان علی (علیه‌السّلام) ولادت یافت و صبح هدایت به نورش تجلّی پیدا کرد.
۳ - پاکی و قداست در دامان پر محبّت زهرا (سلام‌الله‌علیها) به اهتزاز درآمد.
۴ - مجد و کرامت با میلاد سید‌الشهداء (علیه‌السّلام) متولد شد.

فرطوسی، در ترسیم حرکت امام حسین (علیه‌السّلام)، این قیام را همراهی و مشارکت در امر رسالت پیامبر گرامی اسلام (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) شمرده است.

شاطرت جدّک فی الرسالة انّها • • • • • ثمر لغوس جهادک المتاخّر
ولدت بصدر محمّد و یتیّمت • • • • • فحضنتها فی صدرک المتکسّر



۱ - تو در امر رسالت جدّت (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) مشارکت و همراهی نمودی.
۲ - رسالت چون طفلی است که بر سینه محمد (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) متولد گردیده و با وفات حضرت و وقایعی که پس از ایشان رخ داد، یتیم گردیده است. اینک این طفل را سینه‌ی مجروح و آسیب‌دیده حسین (علیه‌السّلام) نگه‌داری و سرپرستی نموده است.


قال سلمان و هو فی حجر طه • • • • • قال طه لسیّد الشّهداء
سیّد و ابن سیّد انت حقّا • • • • • و ابو خیر سادة عظماء



۱ - سلمان در حالی‌ که در خانه حضرت رسول اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) بود نقل می‌کند که: رسول‌اللّه (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله) به سیّد شهداء امام حسین (علیه‌السّلام) فرمود:
۲ - «به حق، تو آقا و پسر آقایی! و پدر بهترین بزرگان هستی».


و روی الشّیخ فی حدیث صحیح • • • • • عن ثقات الرّواة و العلماء
قال: انّ الحسین ابطا نطقا • • • • • و کلاما فی ساعة الابتداء


۱ و ۲ - شیخ طوسی (رحمة‌اللّه‌علیه) حدیثی صحیح را که راویان‌اش همه موثق هستند، نقل می‌کند که: همانا حسین (علیه‌السّلام) کلام‌اش پر عمق‌ترین کلام‌ها در همان ابتدای بیانات‌اش می‌باشد.


و حسین منّی بحقّ و انّی • • • • • بولائی من سیّد الشّهداء
قال: فلینظر الزّکیّ سلیلی • • • • • کلّ من سرّه بوقت اللّقاء
ان یری سیّد الشّباب بعدن • • • • • و هو سبطی و سیّد الازکیاء
و محبّ الحسین حقا محبّی • • • • • و معادی السّبطین من اعدائی



۱ - و حسین (علیه‌السّلام) حقیقتا از من است و من هم ولایت سید‌الشهداء را دارم.
۲ - فرمود: هر انسان پاکی که او را در روز لقاء خوشحال کند دوست من است.
۳ - زیرا که او سید جوانان اهل بهشت است و از سبط «نوه» من و سید پاکان است.
۴ - و دوست‌دار حسین (علیه‌السّلام) دوست‌دار من است و دشمن حسن و حسین (علیه‌السّلام) دشمن من است.


هذه کربلاء، دار البلایاو • • • • • هی کرب مشفوعة ببلاء
هاهنا،‌هاهنا تحطّ رجال • • • • • للمنایا علی صعید الفناء
هاهنا تذبح الذّراری فتروی • • • • • تربة الارض من سیول الدّماء
هاهنا تقتل الرّجال و تسبی • • • • • بعد قتل الرّجال خیر نساء



(امام حسین (علیه‌السّلام) زمانی‌ که وارد سرزمین کربلا شد، نام آن‌جا را پرسید گفتند: کربلاء. امام فرمود، آری کربلاء است).
۱ - این کربلا است، سرزمین سختی و بلاست.
۲ - این‌جا سرزمینی است که مردان بزرگ آرزوی‌شان را بر سبیل فنا نهادند.
۳ - این‌جا سرزمینی است که در آن‌جا کسانی کشته شده‌اند که زمین کربلا به‌ وسیله‌ی خون جاری آنان آبیاری شد.
۴ - این‌جا سرزمینی است که مردان در آن‌جا کشته شدند و بعد از کشته شدن مردان بهترین زنان را دشنام دادند.


و اتّخاذ الاقراص منهم جمیعا • • • • • فی جمیع الاعصار و الآناء
لیس فیه من بدعة و اختلاق • • • • • و هی ماثورة عن الامناء
و لقد جاء حینما فاز زلفی • • • • • حمزة فی شهادة السّعداء
تخذ المسلمون طیبا و یمنا • • • • • من ثری قبر سیّد الشّهداء
تربة یسجدون کانوا علیها • • • • • و هو فی عهد خاتم الانبیاء
و الامام الحسین افضل منه • • • • • و هی ادنی فی الفضل من کربلاء
فیکون السجود اولی علیها • • • • • و هی اسمی من غیرها فی العلاء



۱ - در گرفتن مهر و تربت از خاک آن‌ها در تمامی عصرها و لحظه‌ها بدعتی وجود ندارد.
۲ - زیرا که از ائمه (علیهم‌السّلام) و علمای اسلام روایات و آثار فروان در این مورد نقل شده است.
۳ و ۴ - چنان‌که پس از شهادت حمزه‌ی سید‌الشهدا نیز مسلمانان خاک طیب و پاک او را تربت قرار داده و بدان تبرک جسته و مایه‌ی پاکی می‌دانستند.
۵ - تربتی که حتی در زمان پیامبر اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) نیز بر آن به عنوان مهر سجده می‌کردند.
۶ - بنابراین سجده بر تربت امام حسین (علیه‌السّلام) که افضل از تمام شهداست از فضیلت بیشتری برخوردار است.
۷ - و سجده بر مهر و تربت آن حضرت اولی بر سجده از تربت دیگران است.


قال یوما الی عقیل علیّ • • • • • بعد خطب المّ بالزّهراء:
ابتغی حرّة باشرف بیت • • • • • ولدتها فحولة النّجباء



۱ و ۲ - بعد از رحلت جان‌گداز زهرا (سلام‌الله‌علیها)، امام علی (علیه‌السّلام) به برادرش عقیل فرمود: از خاندان‌های شجاع، نجیب و با شرافت عرب برای او همسری انتخاب کند و او نیز فاطمه کلابیّه دختر خالد را انتخاب نمود که بعدها به‌ ام‌البنین مشهور شد.

هنگامی‌ که ابو‌الفضل (علیه‌السّلام) به شط فرات می‌رسد دست‌اش را به زیر آب می‌برد و به محض احساس سردی آب به یاد تشنگی حسین (علیه‌السّلام) آن را از کف می‌ریزد:

مدّ للماء کفّه و رماه • • • • • حینما حسّ برده فی بکاء
کیف اروی من المعین فاهنا • • • • • و الحسین الظّامی بغیر ارتواء؟!



فرموا عینه بسهم اصیبت • • • • • منهم کلّ مقلة عمیاء!
قطعوا من یدیه یسری الاباء • • • • • بظبی الغدر بعد یمنی الوفاء
رضخوا منه راسه بعمود • • • • • من حدید بضربة نکراء
فتردّی فی مصرع العزّ بدرا • • • • • خضّب الافق من شقیق الدّماء


۱-۴ - ناجوان‌مردانه دشمن به ابو‌الفضل (علیه‌السّلام) هجوم آورد. دست‌هایش را قطع کردند. به چشم‌اش تیر زدند و با عمودی آهنین ضربه‌ی سخت و شدیدی که بر سر حضرت فرود آوردند، او را به شهادت رساندند، در حالی‌ که خون او افق را سرخ کرده بود.

یا لهول المصاب! هذا حسین • • • • • و هو شلو مقطّع الاعضاء
تصهر الشّمس جسمه وهو عار • • • • • و المذاکی تدوسه فی العراء
هاهنا الشّمس اثکلت بضحاها • • • • • حین غشّیّ القتام وجه ذکاء
هاهنا الفتح قد تردّی صریعا • • • • • و انطوی للجهاد خیر لواء
هاهنا المجد و هو صرح تداعی • • • • • حین اهوت دعامة العلیاء
هاهنا‌هاهنا الحسین تواری • • • • • بین ظلّ القنا و مهد الاباء



۱ - وای از این مصیبت که بدن حسین (علیه‌السّلام) پاره‌ پاره و عریان در صحرای سوزان کربلا بر زمین افتاده است.
۲ - خورشید، بدن پاک‌اش را می‌سوزاند و اسبان قوی و تندرو، آن را لگدکوب می‌کند.
۳ - خورشید، عزادار حسین (علیه‌السّلام) است و سیاه و تیره گشته است.
۴ - پیروزی به خاک غلتیده و بهترین پرچم واژگون گشته.
۵ و ۶ - مجد و بزرگواری فرو افتاد، و در میان سایه‌ی نیزه‌ها و در گاهواره‌ی ظلم‌ستیزی قصرها بلند و برافراشته شده است.


و تمادی ابن سعد طیشا و کفرا • • • • • و هو طاغ فی نشوة الخیلاء
حین نادی ارکبی و دوسی ضلالا • • • • • خیله صدر سیّد الشّهداء
فتبارت لوطء جسم حسین • • • • • عشرة من زعانف الاشقیاء
صیّروا جسمه المقدّس مجری • • • • • و مجالا لخیلهم باقتفاء



۱ - ابن سعد به نهایت سبک مغزی و نادانی رسید و در حالی‌ که طاغی شده بود و در مستی و کبر و غرور.
۲ - یاران خود را مخاطب ساخت که: «چه کسانی حاضرند بر پیکر بی‌جان حسین اسب بتاراند.»
۳ - جسم حسین (علیه‌السّلام) که با جراحات متعدد پاره‌ پاره شده بود، زیر سم ستوران ده نفر سرباز سواره که داوطلب شده بودند تا آخرین بی‌حرمتی را به نواده‌ی رسول‌اللّه (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) بکنند قرار گرفت.
۴ - پیکر امام (علیه‌السّلام) در برابر ضربات کوبنده سم اسبان بند از بندش جدا شد، و استخوان‌های سینه‌ی مبارک‌اش در هم شکست. این ده نفر همه زنازاده و شقی بودند.




۱ و ۲ - پس از حادثه‌ی عاشورا و اسارت خاندان حسین (علیه‌السّلام) این امر بر آسمان، کوه‌ها و زمین دشوار و ناگوار آمد به‌ گونه‌ای‌ که آن‌ها سزاوار شکافته شدن، فروریختن و دهان باز کردن می‌باشند.


طائر ظامئ الحشاشة اهوی • • • • • من لهیب الهجیر فی الرّمضاء
شبح‌هامد بحجر حزین • • • • • بین احضان ماتم من بکاء


۱ و ۲ - علی اصغر (علیه‌السّلام) از فرط تشنگی به پرنده‌ای شباهت دارد که در حالی‌ که از درون، شعله عطش او را می‌سوزاند بر روی ریگ‌های داغ صحرای سوزان فروافتاده است.


فکانّ القبور روضة حزن • • • • • و کانّ العیون ینبوع ماء
و فؤاد الحوراء طیر ذبیح • • • • • یتنزّی علی صعید الفناء


۱ و ۲ - قبور شهدای کربلا به بوستان‌ اندوه و چشمان گریان اهل بیت (علیهم‌السّلام) به چشمه‌های آب برای آبیاری این بوستان شباهت دارد، دل‌های پردرد زنان خاندان پیامبر (صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) که به شدت در فشار و تپش است و گویا آخرین تلاش خود را برای زنده ماندن به کار می‌برند به پرنده‌ی سر بریده‌ای شباهت دارد که به سوی نیستی می‌شتابد.

ملحمه اهل البیت، با ترغیب بر گریه و عزاداری بر آن حضرت خاتمه می‌یابد:


(یا فضیل)، تلک المجالس انّی • • • • • باشتیاق احبّها و اصطفاء
فاقیموا ذکر الحسین و احیوا • • • • • ذکرنا فی مآتم للبکاء
رحم اللّه من اطاع فاحیا • • • • • امرنا فی محبّة و ولام


۱ -‌ ای فضیل! این مجلسی است که من با اشتیاق و پاکی آن را دوست دارم.
۲ - پس یاد حسین (علیه‌السّلام) را به پا دارید و نام او را در مصیبت و ماتم و گریه زنده بدارید.
۳ - خداوند رحمت کند کسی را که اطاعت کند و امر ما را در محبت و ولای او زنده بدارد.


قال زین العباد و الاولیاء • • • • • فی ثواب الباکی من الاولیاء
بوّا اللّه من بکاه فسالت • • • • • قطرة فوق خدّه بسخاء
غرفا فی الجنان یسکن فیها • • • • • حقبا من نعیم دار البقاء


۱ - امام زین‌العابدین (علیه‌السّلام) در مورد ثواب گریه‌کننده بر امام حسین (علیه‌السّلام) فرمود:
۲ - خداوند برای کسی‌ که بر او بگرید و قطره‌ی اشکی بر گونه‌اش جاری شود.
۳ - دری را به سوی اتاق‌هایی در بهشت باز می‌کند که در آن‌ها سکونت کند و از نعمت‌های آن خانه‌ی جاودان بهره‌مند گردد.



۱. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۱۵۷.    
۲. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۲۲۰.    
۳. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۱۶۱.    
۴. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۱۶۴.    
۵. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۲۷۴.    
۶. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۲۱۲.    
۷. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۲۸.    
۸. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۳۰.    
۹. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۳۰.    
۱۰. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۳۴.    
۱۱. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۳۷.    
۱۲. اشاره به آیه ۹۰ سوره مریم:(تَکادُ اَلسَّماواتُ یَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَ تَنْشَقُّ اَلْاَرْضُ وَ تَخِرُّ اَلْجِبالُ هَدًّا) نزدیک است که آسمان‌ها از هم فروریزد و زمین بشکافد و کوه‌ها متلاشی شود.    
۱۳. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۷۰.    
۱۴. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۳۱.    
۱۵. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۷۰.    
۱۶. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۸۰.    
۱۷. امین، سید محسن، المجالس السنیة، ج۱، ص۴۳-۵۵.    
۱۸. فرطوسی، عبد‌ المنعم، ملحمة اهل البیت، ج۳، ص۳۸۹.    



محمدزاده، مرضیه، دانشنامه شعر عاشورایی، ج۱، ص۵۹۴.    






جعبه ابزار