عبد المنعم الفرطوسی (شعر عاشورایی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عبدالمنعم فرطوسی (متولد ۱۳۳۵ ه.ق در نجف، وفات ۱۴۰۴ ه.ق) از شاگردان سید محمدباقر احسایی و آیتالله خوئی بود. آثاری چون شرح کفایة الاصول، شرح المکاسب، دیوان شعر و ملحمه اهل بیت دارد. او شاعری مخلص اهل بیت با نگاهی عمیق به عاشوراست. ملحمه او ۲۵۰۰۰ بیت دارد که ۴۰۰۰ بیت آن درباره امام حسین (ع) است.
عبد المنعم الفرطوسی، در سال ۱۳۳۵ ه. ق در نجف اشرف به دنیا آمد،
فقه و اصول را در محضر سید «محمد باقر احسایی» آموخت و از درس «آیة اللّه خوئی» نیز بهرهمند شد.
برخی از آثار او چنین است: «شرح کفایة الاصول»، «شرح المکاسب»، «دیوان شعر»، «ملحمة اهل البیت».
«فرطوسی» شاعر مخلص اهل بیت است. او شاعر عالمی است که با بصیرت و نگرشی عمیق به زندگی امام حسین (علیهالسّلام) و واقعهی کربلا مینگرد. در «ملحمة اهل البیت» تصویر زندگی پیامبر اکرم «ص» و اهل بیت را به صورتی جزئی و با استناد به روایات وارده در این باب به نظم درآورده است.
او در سال ۱۴۰۴ هجری وفات یافت و در جوار امیرالمؤمنین (علیهالسّلام) مدفون گردید.
این ملحمه ۲۵۰۰۰ بیت دارد. بخشی از آنکه به حیات امام حسین (علیهالسّلام) اختصاص یافته است، حدود ۴۰۰۰ بیت را شامل میشود.
-• - فرطوسی زندگی امام حسین (علیهالسّلام) را با ذکر ولادت آن حضرت آغاز میکند:
۱ - ولد الفتح بین احضان طه• • • • • فتهادی للحمد خیر لواء
۲ - ولد الحقّ فی سماء علیّ• • • • • فتجلی فجر الهدی بضیاء
۳ - ولد الطّهر، و القداسة رفّت• • • • • بحنان فی بردة الزّهراء
۴ - ولد المجد و الکرامة مهد• • • • • عند میلاد سیّد الشّهداء
۱ - فتح و پیروزی در دامان پیامبر متولد شد، و بهترین پرچم برای ستایش تحفه داده شد.
۲ - حق در آسمان علی (علیهالسّلام) ولادت یافت و صبح هدایت به نورش تجلّی پیدا کرد.
۳ - پاکی و قداست در دامان پر محبّت زهرا (سلاماللهعلیها) به اهتزاز درآمد.
۴ - مجد و کرامت با میلاد سید الشهداء متولد شد.
• • • فرطوسی در ترسیم حرکت امام حسین (علیهالسّلام) این قیام را همراهی و مشارکت در امر رسالت پیامبر گرامی اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) شمرده است.
۱ - شاطرت جدّک فی الرسالة انّها• • • • • ثمر لغوس جهادک المتاخّر
۲ - ولدت بصدر محمّد و یتیّمت• • • • • فحضنتها فی صدرک المتکسّر
۱ - تو در امر رسالت جدّت مشارکت و همراهی نمودی.
۲ - رسالت چون طفلی است که بر سینه محمد (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) متولد گردیده و با وفات حضرت و وقایعی که پس از ایشان رخ داد، یتیم گردیده است. اینک این طفل را سینهی مجروح و آسیبدیده حسین (علیهالسّلام) نگهداری و سرپرستی نموده است.
• • •
۱ - قال سلمان و هو فی حجر طه• • • • • قال طه لسیّد الشّهداء
۲ - سیّد و ابن سیّد انت حقّا• • • • • و ابو خیر سادة عظماء
۱ - سلمان در حالیکه در خانه حضرت رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) بود نقل میکند که: رسول اللّه (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) به سیّد شهداء امام حسین (علیهالسّلام) فرمود:
۲ - «به حق، تو آقا و پسر آقایی! و پدر بهترین بزرگان هستی».
• • •
و روی الشّیخ فی حدیث صحیح• • • • • عن ثقات الرّواة و العلماء
قال: انّ الحسین ابطا نطقا• • • • • و کلاما فی ساعة الابتداء
شیخ طوسی رحمة اللّه علیه حدیثی صحیح را که راویانش همه موثق هستند، نقل میکند که: همانا حسین (علیهالسّلام) کلامش پر عمقترین کلامها در همان ابتدای بیاناتش میباشد.
• • •
۱ - و حسین منّی بحقّ و انّی• • • • • بولائی من سیّد الشّهداء
۲ - قال: فلینظر الزّکیّ سلیلی• • • • • کلّ من سرّه بوقت اللّقاء
۳ - ان یری سیّد الشّباب بعدن• • • • • و هو سبطی و سیّد الازکیاء
۴ - و محبّ الحسین حقا محبّی• • • • • و معادی السّبطین من اعدائی
۱ - و حسین (علیهالسّلام) حقیقتا از من است و من هم ولایت سید الشهداء را دارم.
۲ - فرمود: هر انسان پاکی که او را در روز لقاء خوشحال کند دوست من است.
۳ - زیرا که او سید جوانان اهل بهشت است و از سبط «نوه» من و سیّد پاکان است.
۴ - و دوستدار حسین (علیهالسّلام) دوستدار من است و دشمن حسن و حسین (علیهالسّلام) دشمن من است.
• • •
۱ - هذه کربلاء، دار البلایاو• • • • • هی کرب مشفوعة ببلاء
۲ -هاهنا،هاهنا تحطّ رجال• • • • • للمنایا علی صعید الفناء
۳ -هاهنا تذبح الذّراری فتروی• • • • • تربة الارض من سیول الدّماء
۴ -هاهنا تقتل الرّجال و تسبی• • • • • بعد قتل الرّجال خیر نساء
(امام حسین (علیهالسّلام) زمانیکه وارد سرزمین کربلا شد، نام آنجا را پرسید گفتند: کربلاء. امام فرمود، آری کربلاء است).
۱ - این کربلا است. سرزمین سختی و بلاست.
۲ - اینجا سرزمینی است که مردان بزرگ آرزویشان را بر سبیل فنا نهادند.
۳ - اینجا سرزمینی است که در آنجا کسانی کشته شدهاند که زمین کربلا بهوسیلهی خون جاری آنان آبیاری شد.
۴ - اینجا سرزمینی است که مردان در آنجا کشته شدند و بعد از کشته شدن مردان بهترین زنان را دشنام دادند.
• • •
۱ - و اتّخاذ الاقراص منهم جمیعا• • • • • فی جمیع الاعصار و الآناء
۲ - لیس فیه من بدعة و اختلاق• • • • • و هی ماثورة عن الامناء
۳ - و لقد جاء حینما فاز زلفی• • • • • حمزة فی شهادة السّعداء
۴ - تخذ المسلمون طیبا و یمنا• • • • • من ثری قبر سیّد الشّهداء
۵ - تربة یسجدون کانوا علیها• • • • • و هو فی عهد خاتم الانبیاء
۶ - و الامام الحسین افضل منه• • • • • و هی ادنی فی الفضل من کربلاء
۷ - فیکون السجود اولی علیها• • • • • و هی اسمی من غیرها فی العلاء
۱ - در گرفتن مهر و تربت از خاک آنها در تمامی عصرها و لحظهها بدعتی وجود ندارد.
۲ - زیرا که از ائمه «ع» و علمای اسلام روایات و آثار فروان در این مورد نقل شده است.
۳ و ۴ - چنانکه پس از شهادت حمزهی سید الشهدا نیز مسلمانان خاک طیّب و پاک او را تربت قرار داده و بدان تبرک جسته و مایهی پاکی میدانستند.
۵ - تربتی که حتی در زمان پیامبر اکرم «ص» نیز بر آن به عنوان مهر سجده میکردند.
۶ - بنابراین سجده بر تربت امام حسین (علیهالسّلام) که افضل از تمام شهداست از فضیلت بیشتری برخوردار است.
۷ - و سجده بر مهر و تربت آن حضرت اولی بر سجده از تربت دیگران است.
• • •
قال یوما الی عقیل علیّ• • • • • بعد خطب المّ بالزّهراء:
ابتغی حرّة باشرف بیت• • • • • ولدتها فحولة النّجباء
بعد از رحلت جانگداز زهرا (سلاماللهعلیها) امام علی (علیهالسّلام) به برادرش عقیل فرمود: از خاندانهای شجاع، نجیب و با شرافت عرب برای او همسری انتخاب کند و او نیز فاطمه کلابیّه دختر خالد را انتخاب نمود که بعدها بهام البنین مشهور شد.
• • • هنگامیکه ابو الفضل به شطّ فرات میرسد دستش را به زیر آب میبرد و به محض احساس سردی آب به یاد تشنگی حسین (علیهالسّلام) آن را از کف میریزد:
مدّ للماء کفّه و رماه• • • • • حینما حسّ برده فی بکاء
کیف اروی من المعین فاهنا• • • • • و الحسین الظّامی بغیر ارتواء؟!
• • •
فرموا عینه بسهم اصیبت• • • • • منهم کلّ مقلة عمیاء!
قطعوا من یدیه یسری الاباء• • • • • بظبی الغدر بعد یمنی الوفاء
رضخوا منه راسه بعمود• • • • • من حدید بضربة نکراء
فتردّی فی مصرع العزّ بدرا• • • • • خضّب الافق من شقیق الدّماء
ناجوانمردانه دشمن به ابو الفضل (علیهالسّلام) هجوم آورد. دستهایش را قطع کردند. به چشمش تیر زدند و با عمودی آهنین ضربهی سخت و شدیدی که بر سر حضرت فرود آوردند او را به شهادت رساندند، در حالیکه خون او افق را سرخ کرده بود.
• • •
۱ - یا لهول المصاب! هذا حسین• • • • • و هو شلو مقطّع الاعضاء
۲ - تصهر الشّمس جسمه وهو عار• • • • • و المذاکی تدوسه فی العراء
۳ -هاهنا الشّمس اثکلت بضحاها• • • • • حین غشّیّ القتام وجه ذکاء
۴ -هاهنا الفتح قد تردّی صریعا• • • • • و انطوی للجهاد خیر لواء
۵ -هاهنا المجد و هو صرح تداعی• • • • • حین اهوت دعامة العلیاء
۶ -هاهناهاهنا الحسین تواری• • • • • بین ظلّ القنا و مهد الاباء
۱ - وای از این مصیبت که بدن حسین (علیهالسّلام) پارهپاره و عریان در صحرای سوزان کربلا بر زمین افتاده است.
۲ - خورشید بدن پاکش را میسوزاند و اسبان قوی و تندرو، آن را لگدکوب میکند.
۳ - خورشید عزادار حسین (علیهالسّلام) است و سیاه و تیره گشته است.
۴ - پیروزی به خاک غلتیده و بهترین پرچم واژگون گشته.
۵ و ۶ - مجد و بزرگواری فرو افتاد، و در میان سایهی نیزهها و در گاهوارهی ظلمستیزی قصرها بلند و برافراشته شده است.
• • •
۱ - و تمادی ابن سعد طیشا و کفرا• • • • • و هو طاغ فی نشوة الخیلاء
۲ - حین نادی ارکبی و دوسی ضلالا• • • • • خیله صدر سیّد الشّهداء
۳ - فتبارت لوطء جسم حسین• • • • • عشرة من زعانف الاشقیاء
۴ - صیّروا جسمه المقدّس مجری• • • • • و مجالا لخیلهم باقتفاء
۱ - ابن سعد به نهایت سبک مغزی و نادانی رسید و در حالیکه طاغی شده بود و در مستی و کبر و غرور،
۲ - یاران خود را مخاطب ساخت که: «چه کسانی حاضرند بر پیکر بیجان حسین اسب بتاراند.»
۳ - جسم حسین (علیهالسّلام) که با جراحات متعدد پارهپاره شده بود، زیر سم ستوران ده نفر سرباز سواره که داوطلب شده بودند تا آخرین بیحرمتی را به نوادهی رسول اللّه بکنند قرار گرفت.
۴ - پیکر امام (علیهالسّلام) در برابر ضربات کوبنده سم اسبان بند از بندش جدا شد، و استخوانهای سینهی مبارکش درهم شکست. این ده نفر همه زنازاده و شقی بودند.
• • •
قد فعلتم ادا تکاد بان تفطر• • • • • منه السّماء بعد السّماء
و تخرّ الجبال هدّا و تنشقّ• • • • • من الهول تربة الغبراء
پس از حادثهی عاشورا و اسارت خاندان حسین (علیهالسّلام) این امر بر آسمان، کوهها و زمین دشوار و ناگوار آمد بهگونهایکه آنها سزاوار شکافته شدن، فروریختن و دهان باز کردن میباشند.
• • •
طائر ظامئ الحشاشة اهوی• • • • • من لهیب الهجیر فی الرّمضاء
شبحهامد بحجر حزین• • • • • بین احضان ماتم من بکاء
علی اصغر از فرط تشنگی به پرندهای شباهت دارد که در حالیکه از درون، شعله عطش او را میسوزاند بر روی ریگهای داغ صحرای سوزان فروافتاده است.
• • •
فکانّ القبور روضة حزن• • • • • و کانّ العیون ینبوع ماء
و فؤاد الحوراء طیر ذبیح• • • • • یتنزّی علی صعید الفناء
قبور شهدای کربلا به بوستاناندوه و چشمان گریان اهل بیت به چشمههای آب برای آبیاری این بوستان شباهت دارد دلهای پردرد زنان خاندان پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) که به شدت در فشار و تپش است و گویا آخرین تلاش خود را برای زنده ماندن به کار میبرند به پرندهی سربریدهای شباهت دارد که به سوی نیستی میشتابد.
ملحمه اهل البیت با ترغیب بر گریه و عزاداری بر آن حضرت خاتمه مییابد:
• • •
۱ (یا فضیل)، تلک المجالس انّی• • • • • باشتیاق احبّها و اصطفاء
۲ - فاقیموا ذکر الحسین و احیوا• • • • • ذکرنا فی مآتم للبکاء
۳ - رحم اللّه من اطاع فاحیا• • • • • امرنا فی محبّة و ولام
۱ -ای فضیل! این مجلسی است که من با اشتیاق و پاکی آن را دوست دارم.
۲ - پس یاد حسین را به پا دارید و نام او را در مصیبت و ماتم و گریه زنده بدارید.
۳ - خداوند رحمت کند کسی را که اطاعت کند و امر ما را در محبّت و ولای او زنده بدارد.
• • •
۱ - قال زین العباد و الاولیاء• • • • • فی ثواب الباکی من الاولیاء
۲ - بوّا اللّه من بکاه فسالت• • • • • قطرة فوق خدّه بسخاء
۳ - غرفا فی الجنان یسکن فیها• • • • • حقبا من نعیم دار البقاء
۱ - امام زین العابدین در مورد ثواب گریهکننده بر امام حسین (علیهالسّلام) فرمود:
۲ - خداوند برای کسیکه بر او بگرید و قطرهی اشکی بر گونهاش جاری شود،
۳ - دری را به سوی اتاقهایی در بهشت باز میکند که در آنها سکونت کند و از نعمتهای آن خانهی جاودان بهرهمند گردد.
محمدزاده، مرضیه، دانشنامه شعر عاشورایی، ج۱، ص۵۹۴.
