فرقه های دهگانه اسلامی (عقاید و مذاهب)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
این مقاله به تبیین و بررسی عقاید ده گروه اسلامی شامل
اهل حدیث (سلفی‌ها)،
اشاعره، جریان‌های ارتجاعی (
مرجئه،
جهمیه،
کرامیه،
ظاهریه)،
قدریه،
ماتریدیه،
معتزله،
خوارج،
وهابیت،
شیعه زیدی و
اسماعیلیه (باطنیه) و
شیعه امامیه اثنی‌عشریه اختصاص دارد.
نگارنده با هدف دستیابی به تاریخ صحیح عقاید و ایجاد تقریب میان
فرق اسلامی، این پژوهش را برای مخاطبان منصف نگاشته و با تاکید بر عدم وابستگی به خوشایند یا ناخوشایند گروه‌های متعصب، غایت اصلی خویش را کسب رضای الهی دانسته است.
مجموعه حاضر، در بر گیرنده عقائد ده گروه اسلامی است که فهرست اسامی آنان را یاد آور می‌شویم:
اهل حدیث و حنابله که امروز به آنان
«سلفی» نیز می‌گویند.
اشاعره و پیروان ابوالحسن اشعری که در آغاز کار به عنوان شاخه‌ای از اهل حدیث ظهور کرد ولی به تدریج از حنابله فاصل گرفت و تعدیلی در عقائد آنان (به صورت ظاهر) پدید آورد.
حرکت‌های واپس‌گرایانه و ارتجاعی، مانند
مرجئه،
جهمیه،
کرّامیه، و
ظاهریه که به عنوان مقابله با
معتزله که گروهی پیشرو بودند، پدید آمدند، و حرکت فکری و فلسفی و عقلی را به عقب بر گرداندند.
قدریه، که حقیقت اسلاف معتزله به شمار می‌روند. این گروه به وسیله
معبد جهنمی (متوفای سال ۸۰) و
غیلان دمشقی، مقتول به امر خلیفه اموی (
هشام م ۱۰۵) پی‌ریزی شد.
و به عقیده ما بر خلاف آنچه که آنان را متهم به نفی
قضا و قدر کرده‌اند، آنان منکر
تقدیر الهی نبوده، بلکه با جبری‌گری به مخالفت برخاسته و با اندیشه‌های
یهودی و
مسیحی که از طریق دربار
خلفای اموی، وارد جامعه و اهل حدیث شده بود، مبارزه می‌کردند.
و اندیشه خلافت اموی این بود که
عزت گروهی و
ذلت گروه دیگر، معلول تقدیر الهی است و ارتباطی به بشر ندارد. یعنی خدا خواسته است که گروهی در عزت و
نعمت، و گروهی دیگر در
فقر و بدبختی، باشند.
ماتریدیه، این گروه بسان اشاعره، شاخه‌ای از اهل حدیث بوده و به گونه‌ای در عقائد اهل حدیث تعدیل پدید آورده‌اند و از اشاعره به معتزله نزدیک‌ترند.
معتزله، که بیش از دیگر فرقه‌ها با اشاعره سر ستیز دارند.
خوارج، که از دیرینه‌ترین فرق اسلامی بوده و در
جنگ صفین نخستین جوانه‌های آن آشکار شد.
وهابیت، که چهره دیگری از سلف‌گری در عصر ما است، به‌وسیله
این تیمیه در قرن هشتم پی‌ریزی و در قرن دوازدهم به وسیله
محمد بن عبد الوهاب مجدداً احیاء شد.
شیعه زیدی و اسماعیلی، دو گروه از مذهب
شیعه، در این بخش، عقائد
باطنیه نیز مطرح می‌گردد.
شیعه امامی اثنی‌عشریه، که به وسیله اقلیتی از
صحابه که بر پیروی از
علی (علیه‌السّلام)، و ردّ انتخاب
سقیفه اصرار، می‌ورزیدند، پی‌ریزی گردید، و در حقیقت
اسلام اصیلی است که
پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) آن را بیان فرمود و این گروه، بر ابقاء آن پا فشاری کردند.
نگارنده، این کتاب را به شخصیت‌هایی منصف که بینش واقع‌گرایانه دارند، تقدیم می‌دارد و مطمئن است که علاقمندان به تاریخ صحیح عقائد، کار او را تقدیر نموده و آن را گامی در راه وحدت و تقریب
فرق اسلامی خواهند دانست.
هرچند گروهی دیگر، این نوع کتاب‌ها را تفرقه‌افکن پنداشته و می‌اندیشند که بی‌اطلاعی فرقه‌ها از یکدیگر، به وحدت آنان بیشتر کمک می‌کند، ولی نگارنده نه به رضایت و خوشایند گروهی مباهات می‌کند، و نه از نکوهش گروهی دیگر، پروایی دارد، بلکه خواهان رضای خداست و امید است که او راهنما، در تمام راه‌ها و گذرگاه‌ها باشد و این عمل ناچیز را از بنده کوچک خود بپذیرد.
•
سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج۱، ص۱۴۶.
