قاضی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



در
اسلاماسلام، گرویدن به آیین آسمانی حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله را گویند که یکی از ادیان توحیدی و ابراهیمی است و از جامعیت خاصی نسبت به دیگر ادیان برخوردار است
نسبت به شرایط
قاضیدر اسلام نسبت به شرایط قاضی بسیار سخت‏گیری شده و این امر نشانگر اهمیتی است که اسلام برای قضاوت قائل است
بسیار سخت‏گیری شده و این امر نشانگر اهمیتی است که اسلام برای
قضاوت«قضاوت» که عبارت از داوری کردن برای رفع نزاع و کشمکش در میان مردم است، یکی از منصب‏های بزرگی است که از جانب خداوند متعال برای پیغمبر صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام و از جانب آنان برای فقیه جامع‌الشرایط تعیین شده است
قائل است.


صفات قاضی از نظر امیر المؤمنین



علیه السلام در عهدنامه جاوید خود به مالک اشتر ویژگی‏های یک قاضی خوب را چنین بیان می‏فرماید:
برای قضاوت در میان مردم بهترین را برگزین؛ کسی که از عهده قضاوت برآید و اصحاب
دعوادعوا ادّعای شخصی علیه شخصی دیگر نزد حاکم است
نتوانند نظر خود را بر او تحمیل کنند و چون به خطای خود آگاه شود از آن بازگردد، نه آنکه بر اشتباه خود پافشاری نماید، طمع‏کار نباشد و در مواضع
شکشک مقابل یقین یکی از عناوین مهمی است که درفقه و اصول در مورد آن زیاد بحث شده است و در تمامی ابواب فقه جاری است
درنگ کند تا حقیقت برایش کشف شود،
حجتبرای حضرت ولی عصر (ارواحناله‌الفدا)، حضرت مهدی (علیه‌السلام ) القابی ذکر شده است که یکی از آن القاب حجت می‌باشد
و
دلیلدلیل همان مستند حکم شرعی است
را بیش از همه فراگیرد و در کشف حقیقت از همه بردبارتر باشد و وقتی که حقیقت روشن شد از همه قاطع‏تر باشد. همین که موضوع را تشخیص داد در صدور حکم تأخیر نورزد و از ستایش دیگران گمراه نگردد. عده این‏گونه افراد اندک است.
[۱] نهج‏البلاغه، فیض‏الاسلام، نامه ۵۳، ص ۱۰۰۹- ۱۰۱۰.


صفات قاضی از نظر امام خمینی



امام خمینی{{{مشخصات اولیهعنوان اول : مقدار اول[[پرونده:Portrait_of_Ruhollah_Khomeini
قدس سره درباره صفات قاضی می‏فرماید:
صفات قاضی عبارتند از: ،
عقلعقل در لغت به معنای امساک و نگاهداری ، بند کردن ، باز ایستادن ، و منع چیزی است
، ،
عدالتعدالت، یعنی نهادن هر چیزی به جای خود و لفظی است که با معنایی وسیع در کلیه شؤون آدمی حضور مؤثر دارد
، اجتهاد مطلق، مرد بودن(در حال حاضر در مورد وضعیت زنان برای امر قضا در قانون مقرّر شده است:« بانوانِ دارنده پایه قضایی‏واجد شرایط... می‏توانند در دادگاه‏های مدنی خاص و اداره سرپرستی صغار به‏عنوان مشاور خدمت نمایند و پایه قضایی خود را داشته باشند.»
[۲] حقوق اساسی در جمهوری اسلامی ایران، ج۶، ص۲۷۶.
حلال‌زادگیحلال‏زاده به زاده شده از راه مشروع يا در حکم مشروع گفته می شود
،
اعلمیتاعلم به معنای داناتر و نیک ‌فهم‌تر از دیگران در درک احکام شرعی است
(نسبت به افراد شهر و محل خود) به
احتیاط واجباحتیاط الزام‌آور را احتیاط واجب گویند
و داشتن حافظه قابل اعتماد به احتیاط واجب.

شرایط قاضی طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی



گفتنی است نخستین قانونی که بعد از حاکمیت قانون اساسی جمهوری اسلامی در خصوص شرایط قاضی تصویب شد ماده واحده و یک تبصره در اردیبهشت ۱۳۶۱ بود که به موجب آن قضات از میان مردان واجد شرایط ذیل انتخاب می‏شوند:
۱- و
عدالتعدالت، یعنی نهادن هر چیزی به جای خود و لفظی است که با معنایی وسیع در کلیه شؤون آدمی حضور مؤثر دارد
و تعهد عملی نسبت به موازین اسلامی و وفاداری به نظام جمهوری اسلامی ایران.
(گفتنی است که در عبارت قانون، شرط« بلوغ و عقل» به علت روشن بودن ذکر نشده است. از طرفی مفهوم« عدالت» متضمن تعهد عملی به موازین اسلامی و وفاداری به نظام هم هست و عدالت نمی‏تواند از این مفاهیم تفکیک شود. با وجود این، به دلیل آن که در نصب قاضی جهات ملموسی باشد که شورای عالی قضایی دچار تردید و شک نشود به آن اشاره شده است.)
۲- طهارت مولد (
حلال‌زادگیحلال‏زاده به زاده شده از راه مشروع يا در حکم مشروع گفته می شود
‏).
۳- تابعیت ایران و انجام خدمت وظیفه یا دارا بودن معافیت قانونی.
۴- صحت مزاج و توانایی انجام کار و عدم اعتیاد به مواد مخدّر.
۵- دارا بودن
اجتهادواژه مجتهد از کلمه «اجتهاد» مشتق شده‌است
به تشخیص شورای عالی قضایی یا اجازه قضا از جانب شورای عالی قضایی.
[۴] حقوق اساسی در جمهوری اسلامی ایران، ج۶، ص۲۷۶- ۲۷۷.


پانویس


 
۱. نهج‏البلاغه، فیض‏الاسلام، نامه ۵۳، ص ۱۰۰۹- ۱۰۱۰.
۲. حقوق اساسی در جمهوری اسلامی ایران، ج۶، ص۲۷۶.
۳. تحریر الوسیلة ج۲، ص۴۰۷.    
۴. حقوق اساسی در جمهوری اسلامی ایران، ج۶، ص۲۷۶- ۲۷۷.


منبع



احکام حقوقی اسلام، ج۱، ص۱۷-۱۹.



جعبه ابزار