قرآن‌

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قرآن، در اصل مصدر است و به کتابی که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و آله‌و‌سلم) اختصاص پیدا کرده است گفته می‌شود. و چنان‌که برخی علما گفته‌اند: وجه نامگذاری این کتاب مقدس به قرآن، آن است که این کتاب، جامع فوائد و آثار تمامی کتب آسمانی است بلکه جامع آثار تمامی علوم است.


اقسام معانی قرآن



در معناي قرآن وجوه پنج‌گانه اي گفته شده است
[۲] بحرانی، سید هاشم، البرهان، ج ۱، ص ۳۷۳ - ۳۷۴.
[۳] سیوطی، جلال‌الدین، الاتقان، ج ۱، ص ۱۶۲ - ۱۶۳.
كه مي توان آن‌ها را به سه دسته تقسيم نمود:

← جامد


قرآن، اسمي جامد و غيرمشتق و علم ارتجالی است و بدون آن‌كه پيشينه استعمال در زبان عرب داشته باشد، به عنوان اسم خاص براي وحي‌اي كه بر پيغمبرش نازل فرموده، قرار داده است; مثل
توراتتورات به کتاب آسمانی نازل شده بر حضرت موسی علی نبیّنا و آله و علیه السّلام گفته می شود
و
انجیلکتاب آسمانی نازل شده بر حضرت عیسی علی نبیّنا و علیه السّلام اِنجیل نام دارد و احکام آن به مناسبت در بابهای جهاد، تجارت، وقف، وصیت، نکاح و قضاء آمده است
كه اسم براي كتاب‌هاي حضرت موسی(ع) و عیسی(ع) هستند ().

← مشتق


الف) مشتق از قرن الشي‌ء بالشي ء; يعني چيزي را به چيزي ضميمه كردن. علت اين نامگذاري، مقرون بودن سوره‌ها و و حروف به يكديگر است (
اشعریاَشْعَری‌، ابوالحسن‌ علی‌ بن‌ اسماعیل‌ بن‌ اسحاق‌ (۲۶۰-۳۲۴ق‌/ ۸۷۴ -۹۳۶م‌)، متکلم‌ نامدار و بنیان‌گذار مکتبی‌ در عقاید اسلامی‌ که‌ پیروانش‌ اشاعره ‌ (ه م‌) خوانده‌ شده‌اند
و جمعي ديگر).
ب) قرآن، مشتق از قرائن، جمع قرينه است; زيرا آياتش همانند يكديگرند و بعضي بعض ديگر را تاييد مي‌كنند. هر
آیهنماز و آباد کردن مساجدخداوند در قرآن کریم حق آباد کردن مساجد را تنها به‌مومنین عطا نموده است، آنجا که فرمود: «انّما یعمر مساجد الله من امن بالله و الیوم الاخر و اقام الصّلوة و آتی الزّکوة و لم یخش الاّ الله فعسی اولئک ان یکونوا من المهتدین؛ مساجد الهی را تنها کسی آباد می‌کند که ایمان به خدا و روز قیامت آورده و نماز را بر پا دارد و زکات را بپردازد و از چیزی جز خدا نترسد، امید است چنین گروهی هدایت یابند»
از قرآن، قرينه آيات ديگر است (فراء).

← برگرفته از قرء


الف) از قرء به معناي جمع گرفته شده است. عرب وقتي بخواهد بگويد:
آببه آنچه آب نامیده شود، هر چند به طور مَجاز آب گفته می‌شود
را در حوض جمع كردم، مي‌گويد: قرات الماء في الحوض. علت اين نامگذاري، آن است كه اين كتاب همه ثمرات كتب آسمانی پيشين را در خود جمع نموده است (، و...).
ب) بر وزن رجحان و غفران، مشتق از ماده قرا به معناي
تلاوتتلاوت، یک اصطلاح قرآنی است که به خواندن قرآن و اندیشیدن در معانی آن تِلاوت گفته می‌شود
است. در اين‌جا از باب تسميه مفعول به مصدر، مقروء، يعني خوانده شده و يا خواندني، به نام قرآن، يعني خواندن به كار رفته است; مثل آن‌كه كتاب، كه به معناي نوشتن است، به مكتوب (نوشته شده) اطلاق مي‌گردد (لحياني و جمعي ديگر).

دلایل قوی‌ترین اقوال



از ميان اقوال پنج‌گانه فوق، قول پنجم از همه قوي‌تر به نظر مي‌رسد.

← دلیل اول


زرقانی پس از رد ساير اقوال، همين قول را اختيار نموده است.

← دلیل دوم


القراءة ضم الحروف و الكلمات بعضها الي بعض في الترتيل...; قراءت به معناي پيوند و ضميمه نمودن حروف و كلمات به يكديگر در هنگام ترتيل است.
به سخن ديگر، قراءت همان تلاوت آيات الهي است.

← دلیل سوم


و قوله: «ان علينا جمعه و قرآنه» ... القرآن هاهنا مصدر كالفرقان و الرجحان، و الضميران للوحي، و المعني: لاتعجل به، اذ علينا ان نجمع ما نوحيه اليك بضم بعض اجزائه الي بعض و قراءته عليك
از آيه فوق به خوبي برمي‌آيد كه اگر حتي آن‌گونه كه گفته است، اصل در واژه قرآن معناي جمع باشد، به خاطر تقارن اين واژه با واژه جمع در آيه شريفه ناگزير قرآن به معناي قراءت و خواندن خواهد بود وگرنه تكرار آن امري لغو و بيهوده بوده، با
فصاحتفَصاحت،ادای صحیح و دقیق حروف است
قرآني منافات دارد.

← دلیل چهارم


دليل ديگر كه نظريه پنجم را تقويت مي كند، امر «اقرا»در نخستين
وحی«وحی به معنای اشاره سریع است و به همین جهت به کارهای سریع وحی گفته می‌شود و به سخنان رمزی و آمیخته با کنایه که با سرعت رد و بدل می‌گردد نیز این واژه اطلاق می‌گردد که گاه با اشاره و گاه با کتابت حاصل می‌شود
بر پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) است كه بي‌ترديد به معناي «بخوان »است. لفظ قرآن نيز نخستين بار در آيه چهارم از سوره مزمل نازل شده كه مطابق حديث معروف
جابر بن زیدجابربن زید، کنیه‌اش اَبُوالشَعْثاء، از فقهای تابعین و محدّثان اباضیهاست
و
ابن عباسابن عباس عموزاده و صحابی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم ، امیر الحاج و بنیان گذار مکتب تفسیری مکه و از یاران و شاگردان امام علی (ع) هستند
، سومين
سوره قرآن کریم در قالب مجموعه آیاتی نازل شده که خداوند متعال آنها را به سوره نام‌بردار ساخته است
در ترتيب نزول سوره‌هاست.
[۷] سیوطی، جلال‌الدین، الاتقان في علوم القرآن، ج ۱، ص ۸۱.
در اين آيه، دستور چنين است: «و رتل القرآن ترتيلا؛ و «قرآن »را شمرده شمرده بخوان.» در آخرين آيه از همين سوره نيز بار ديگر در يك فرمان همگاني اعلام مي شود: «فاقرؤا ماتيسر من القرآن؛ هرچه از «قرآن » ميسر مي‌شود، بخوانيد.» بديهي است كه منظور در هر دو آيه، قرآن خواندني است.
نتيجه آن‌كه روشن‌ترين و مناسب‌ترين معنا براي قرآن، اشتقاق آن از ماده قرا به معناي تلاوت كردن است.

وظایف مسلمانان



خداوند دو وظیفه اصلی و مهم برای مسلمانان نسبت به کتاب الهی بیان کرده است. خداوند در آیه ۶۳
سوره بقرهدومین سوره از قرآن است
می‌فرماید: «خُذُوا مَا آتَیْنَاکُمْ بِقُوَّهًٍْ؛ آنچه به شما داده شده را با قوت بگیرید.» این گرفتن باید به دو شکل علمی و عملی باشد. یعنی و فهم دقیق و عمیق و عمل درست و کامل.
از ذیل همین آیه می‌پرسند: «اقوهًْ فی الابدان‌ام قوّهًٌْ فی القلوب؛ آیا به نیروی جسمها یا دلها؟» آن حضرت می‌فرماید: «فیهما جمیعا؛ به هردو»
خداوند در آیه ۲۹
سوره صسوره ص، سوره سی و هشتم قرآن کریم بوده و در مکه نازل شده است
می‌فرماید: «کِتَابٌ اَنزَلْنَاهُ اِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ؛ این کتابی مبارک است که به سوی تو فرستاده شده تا در آیات آن تدبر کنید.» و در آیه ۲۴
سوره محمدسوره محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم چهل و هفتمینسوره قرآن و در مورد مقایسه موقعیتمؤمنان وکافران دردنیا وآخرت است
نیز می‌فرماید:« اَفَلاَ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ اَمْ عَلَی قُلُوبٍ اَقْفَالُهَا؛ چرا در قرآن تدبر نمی‌کنند، آیا بر دلهایشان قفل نهاده شده است؟»

← وظیفه عملی


این دو آیه وظیفه علمی ما را نسبت به قرآن بیان می‌کند. اما درباره وظیفه عملی نیز می‌فرماید که باید این‌گونه باشند: «کانهم بُنْیَانٌ مَرْصُوصٌ» یعنی مسلمانان باید به گونه‌ای عمل کنند که دیگر نفوذ ناپذیر شوند و کسی قصد و
نیت«نیت» عنصری است که در زمینه و مسائل متعدد مباحث علمی و اسلامی مطرح می‌شود
حمله پیدا نکند. باید اهل
استقامتاستقامت به معنی پایداری است که از آن به سداد نیز تعبیر می شود
و پایداری در باشند: «فَاسْتَقِمْ کَمَا اُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَکَ وَلاَ تَطْغَوْاْ اِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ؛ پس، همان‌گونه که دستور یافته‌ای، ایستادگی کن و هر‌که با تو
توبهپشیمانی و بازگشت از گناه همراه با تصمیم بر ترک آن را توبه گویند و از این عنوان به مناسبت در بابهای طهارت، صلات، حج، نکاح و حدود سخن رفته است
کرده [نیز چنین کند] و طغیان مکنید که او به آنچه انجام می‌دهید بیناست.»
مسلمان باید به گونه‌ای باشد که دشمن وقتی می‌آید می‌بیند که نمی‌تواند نفوذ کند و «وَلْیَجِدُوا فِیکُمْ غِلْظَهًًْ؛ باید در شما غلظت و ستبر و سختی باشد» که کسی دیگر
طمعتمایل شدید نفس از روی آزمندی را طمع گویند
نورزد. البته در میدان
جهادجهاد بذل جان و مال در راه خدا در جنگ با دشمن اسلام و مسلمانان است
باید حمله کرد و غلظت داشت: «جَاهِدِ الْکُفَّارَ وَالْمُنَافِقِینَ وَاغْلُظْ عَلَیْهِمْ؛ با و
منافقاناز نخستین روزی که اسلام به مدینه وارد شد نفاق هم در این شهر شکل گرفت
جهاد کن و بر آنان سخت بگیر!»
اما در حالت عادی نمی‌خواهد این‌گونه رفتار کنید بلکه باید کسی که از بیرون شما را ببیند دژی استوار و نفوذ‌ناپذیر ببیند و لازم نیست حمله کنید تا غلظت و ستبری خود را در حمله به نمایش بگذارید، بلکه همین غلظت و ستبری و سختی را در شما بیابند. پس وظیفه هر مسلمانی نسبت به قرآن این است که در آن تدبر کند و مفاهیم آن را بفهمد و در مقام عمل به شدت بر عمل به آن مراقبت و مواظبت نماید و کوتاه نیاید و از
حدود الهیکیفرهای تعیین شده در شرع برای جرایمی خاص را حدود گویند
تجاوز نکند و اجازه تجاوز و عصیان ندهد.

پانویس


 
۱. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات راغب، ج۱،ص۴۰۲.    
۲. بحرانی، سید هاشم، البرهان، ج ۱، ص ۳۷۳ - ۳۷۴.
۳. سیوطی، جلال‌الدین، الاتقان، ج ۱، ص ۱۶۲ - ۱۶۳.
۴. زرقانی، محمد، مناهل العرفان، ج ۱، ص ۱۴.    
۵. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، راغب، مفردات، ص۶۶۸.    
۶. طباطبائی، محمدحسین، المیزان، ج ۲۰، ص ۱۰۹.    
۷. سیوطی، جلال‌الدین، الاتقان في علوم القرآن، ج ۱، ص ۸۱.
۸. مزمل/سوره۷۳، آیه۴.    
۹. مزمل/سوره۷۳، آیه۲۰.    
۱۰. بقره/سوره۲، آیه۶۳.    
۱۱. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۱۳، ص۲۲۶.    
۱۲. ص/سوره۳۸، آیه۲۹.    
۱۳. محمد/سوره۴۷، آیه۲۴.    
۱۴. صف/سوره۶۱، آیه۴.    
۱۵. هود/سوره۱۱، آیه۱۱۲.    
۱۶. توبه/سوره۹، آیه۱۲۳.    
۱۷. توبه/سوره۹، آیه۷۳.    


منبع



اندیشه قم    
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «وظیفه علمی و عملی ما در برابر قرآن»، تایخ بازیابی۹۵/۱/۲۴.    






جعبه ابزار