قضا (قضاوت)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



قضا از اقسام
احکام\'\'\'احکام\'\'\' به مجموعه دستورالعمل‌هایی گفته می‌شود که یک دین برای پیروان خود وضع می‌کند
، در
اسلاماسلام، گرویدن به آیین آسمانی حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله را گویند که یکی از ادیان توحیدی و ابراهیمی است و از جامعیت خاصی نسبت به دیگر ادیان برخوردار است
است.


معنای قضا



«قضا» معانی گوناگون دارد؛ در این جا، به معنای قضاوت و کردن برای
رفعرَفع به معنی منع از استمرار وجود یک شیء است
نزاع و خصومت از میان مردم است.
[۱] فرهنگ معارف اسلامی،واژه« قضاء».


جایگاه منصب قضا در اسلام



منصب قضاوت از مناصب بسیار شریف و مهمّی است که از طرف
خدایآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
متعال به صلوات الله علیه و از طرف ایشان، به
امامامام به معنی پیشوا است و از این عنوان در باب‌های بسیاری همچون طهارت، صلات، زکات، خمس، انفال، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، نکاح، اطعمه و اشربه، احیاء موات، ارث، قضاء، حدود، قصاص و دیات، از جهات مختلف سخن رفته است
علیه السلام و از ناحیه آنان، به
فقیهفقیه به معنای دارنده ملکه استنباط حکم فرعی شرعی از منابع معتبر می‌باشد
جامع الشرائط اعطا شده‏است.

حسّاسیت منصب قضا در روایات



این منصب شریف به موازات شرافتش، بسیار حسّاس و خطرناک هم هست و در بسیاری، با بیانات گوناگون حسّاسیت آن بازگو شده است. در روایتی از صلوات الله علیه نقل شده که می‏فرمایند: «لِسانُ الْقاضی بَیْنَ جَمْرَتَیْنِ مِنْ نارٍ، حَتَّی یَقْضِیَ بَیْنَ النَّاسِ؛ فَامَّا الَی الْجَنَّةِ وَ امَّا الَی النَّارِ؛
زبانزبان، عضوی از اعضای بدن انسان است که قدرت حرف زدن را به او می دهد
قاضیدر اسلام نسبت به شرایط قاضی بسیار سخت‏گیری شده و این امر نشانگر اهمیتی است که اسلام برای قضاوت قائل است
در میان دو پاره
آتشآتش‏ ماده ای است که می سوزاند و گرما و نور تولید می کند و از آن در باب‏هاى طهارت، صلات، جهاد، صید و ذباحه و حدود سخن رفته است
قرار دارد تا وقتی که بین مردم قضاوت کند؛ (وقتی که قضاوت کرد معلوم می‏شود که) به سوی
بهشتبهشت، به جایگاه نیكان و مؤمنان در آخرت گفته می شود، که از آن به مناسبت، در باب هاى طهارت، صلاة و حج سخن رفته است
می‏رود یا به سوی آتش . »

ارکان قضاوت



در تشکیل
دادگاهدادگاه یا همان مجلس قضا و مجلس حکم محل رسیدگى به دعاوى است و از احکام آن در باب قضاء سخن گفته‌اند
و قوام قضاوت، چند چیز نقش اساسی دارد که بدون آن‏ها، قضاوت‏ انجام نمی‏گیرد. آن‏ها عبارتند از:

← قاضی


کسی که قضاوت و داوری کند و
حکم•حکم به ضم حاء و سکون کاف به معنای رأی قاضی است
صادر نماید.

← مدّعی‏


کسی که حقی را از دیگری مطالبه می‏کند و علیه او
اقامهاِقامه کلماتی ویژه است که از آن در باب صلات سخن رفته است
دعوادعوا ادّعای شخصی علیه شخصی دیگر نزد حاکم است
می‏نماید.

← مدّعی‏ علیه


کسی که علیه او اقامه دعوا می‏گردد و حقی از او خواسته می‏شود که گاهی به عنوان «» نامیده می‏شود.

← مدّعی‏ به


چیزی که در مورد آن اقامه دعوا می‏شود.

ویژگی‏های قاضی‏



این ویژگی‏ها عبارت است از: ،
عقلعقل در لغت به معنای امساک و نگاهداری ، بند کردن ، باز ایستادن ، و منع چیزی است
،
عدالتعدالت، یعنی نهادن هر چیزی به جای خود و لفظی است که با معنایی وسیع در کلیه شؤون آدمی حضور مؤثر دارد
، اجتهاد مطلق، مرد بودن،
حلال زادگیحلال‏زاده به زاده شده از راه مشروع يا در حکم مشروع گفته می شود
، نسبت به علمای شهری که در آن قضاوت می‏کند (بنابر
احتیاط واجباحتیاط الزام‌آور را احتیاط واجب گویند
) و داشتن
حافظهحافظه، از قوای باطنی نفس برای حفظ معانی جزئی می‌باشد
متعارف (بنابر احتیاط واجب).

← منظور از قضات مأذون


در حال حاضر، به دلیل
ضرورتواژه ضرورت در لغت ،منطق و فلسفه کاربرد دارد
و فقدان قاضی جامع الشرائط در دیدگاه فقهی
امام خمینی{{{مشخصات اولیهعنوان اول : مقدار اول[[پرونده:Portrait_of_Ruhollah_Khomeini
(رحمه الله)، قضاوت افرادی که از شرط
اجتهادواژه مجتهد از کلمه «اجتهاد» مشتق شده‌است
مطلق، برخوردار نیستند است و به قضاتی که
ولی فقیهولی فقیه، سرپرستی جامعه در امور دین و دنیا، به دست فقیه دینی در عصر غیبت است
به آن‏ها
اجازهاجازه به معنی اظهار رضایت و صدور جواز انجام عمل یا روی دادن حالتی می باشد
قضاوت داده است در اصطلاح، «قضات مأذون» می‏‌گویند.

← سخن شهید مطهری درباره صفات قاضی


(رحمه الله) درباره صفات قاضی می‏نویسند: در اسلام، همان اندازه که درباره شخصیت علمی قاضی دقّت زیاد شده، که باید در
حقوقحقوق، از مهم ‌ترین شاخه های علوم اجتماعی که به مطالعه قواعد حاکم بر روابط میان اشخاص (حقیقی و حقوقی) در عرصه جامعه می‌پردازد
اسلامی صاحب نظر و
مجتهدشخص دارای ملکه استنباط حکم شرعی فرعی از منابع معتبر را مجتهد گویند
مسلّم باشد، درباره صلاحیت اخلاقی او (نیز) نهایت اهتمام به عمل آمده است. قاضی باید مبرّا از هرگونه
گناهگناه به معنای خلاف است و در اسلام هرگونه کاری که برخلاف فرمان خداوند باشد گناه است
باشد- و لو گناهی که مستقیما" با مسائل قضایی سر و کار ندارد- قاضی به هیچ وجه
حقحق در سه معنا استعمال شده است
ندارد از متخاصمین
اجرتعوضی که مستأجر در قبال استفاده از منفعت مال يا کار، به موجر يا اجیر می‌پردازد، اجرت ناميده می‌شود
بگیرد، بودجه قاضی باید به طور وافر از
بیت المالبیت المال به محلّ نگهداری اموال عمومی گفته می شود
مسلمین تأدیه شود،
مسندمسند، كتاب حدیثی است كه در آن روایات، به ترتیب صحابه (چه به حروف تهجی و چه به حسب سابقه ی اسلامی) جمع آوری شده باشد
قضا آن قدر محترم است که طرفین دعوا هر که باشد- و لو خلیفه وقت باشد، آن چنان که
تاریخزمان وقوع یک پدیده را، تاریخ گویند
در
سیرهسیره به سیرت و روش عملى گفته می شود
علیه السلام نشان می‏دهد- باید با کمال احترام، بدون هیچ گونه در پیشگاه مسند قضا حاضر شود.
[۵] آشنایی با علوم اسلامی( فقه)، ص۱۱۹.


سایر مباحث قضا



فقهای‌فقه، به معنای فهمیدن و درک کردن می باشد که به استنباط احکام شرع کمک می‌کند
اسلام در بحث قضاوت، به شروط پذیرش دعوا در محکمه و پاسخ مدّعی‏علیه به
اقراراعتراف به حقّی ثابت بر ضرر خود یا نفی حقّی برای خود از ذمّه دیگری را اقرار می‌گویند
،
سکوتسکوت و خاموشی «صمت» در فرهنگ اسلامی اهمیت بسیاری دارد، و نکته های دقیق و ظریفی در روایات اسلامی درباره آن بیان شده، و آثار و ثمرات آن با تعبیرات جالبی ذکر شده است
و یا
انکارنفی چیزی و همچنین اظهار ناخوشایندی نسبت به منکر را انکار می‌گویند و از انکار به مفهوم نخست در بابهای طهارت، قضاء و حدود سخن رفته است
، احکام و مانند آن پرداخته‌‏اند.

پانویس


 
۱. فرهنگ معارف اسلامی،واژه« قضاء».
۲. تحریر الوسیله،ج۲، ص۴۰۴.    
۳. وسائل الشیعه،ج۲۷، ص۲۱۴.    
۴. تحریر الوسیله،ج۲، ص۴۰۷، مسأله۱.    
۵. آشنایی با علوم اسلامی( فقه)، ص۱۱۹.


منبع



کتاب آشنایی با ابواب فقه، ص۱۳۵-۱۳۷.



جعبه ابزار