محقق سبزواری

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



محقق سبزواری در سال (۱۰۱۷ هـ . ق) در روستای «نامن» از توابع شهرستان سبزوار پا به عرصه وجود نهاد. وی «محمد باقر» نام دارد و فرزند محمد مؤمن خراسانی است که پس از رحلت پدرش، به آمد و در آن جا مسکن گزید. او در اندک زمانی سرآمد علمای عصر خود شد به گونه ای که پس از چندی به درخواست شاه عباس دوم، سمت امامت جمعه و جماعت و را پذیرفت.
[۱] . پیام حوزه، ش۲۷، ص ۱۱۹؛ روضات الجنات، ج۲، ص ۶۸؛ ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۲.



فرزندان



فرزندان محقق سبزواری از بزرگان و عالمان جلیل القدری بوده اند که عبارتند از:
۱. میرزا جعفر سبزواری اصفهانی که فقیهی زاهد و مدرسی توانا و از فحول دانشمندان اصفهان بوده و منصب شیخ الاسلامی اصفهان در اعقاب او به مدت بیش از دو قرن تداوم داشته و در جنب مسجد حکیم اصفهان مدفون است.
۲. میرزا عبدالرحیم شیخ الاسلام عالم جلیل القدری که شیخ الاسلامی اصفهان را به عهده داشته است. وی از علما و مجتهدین متنفذ اصفهان در قرن دوازدهم بوده و تألیفاتی نیز از خود به جای گذاشته و در (۱۱۸۱ هـ . ق) درگذشته است.
[۲] . ریشه و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان، ج۱، ص ۴۵۱.


آثار



از محقق سبزواری آثار بسیاری به دو زبان عربی فارسی به جا مانده است که در این میان چند اثر از وی در بین عالمان و فقیهان از جایگاه ویژه ای برخوردار است. در این جا به آثار وی اشاره می کنیم:
۱. کفایه الاحکام
[۳] . مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۲.

کتابی است فقهی که همه
ابواب فقهموضوعات فقهی مثل نماز، روزه، حج، معاملات و بسیاری از موضوعاتی كه در فقه مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد
را شامل می شود.
۲.
ذخیره المعاد فی شرح الارشادمولف:محقق سبزواری ==معرفی کتاب== کتابی است فقهی که از باب طهارت تا پایان بحث حج را شامل می شود
[۴] . مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۱.

۳. حاشیه علی مسالک الافهام
شهید ثانیاین عالم سترگ شیعه، در دهکده «جبع»، از توابع جبل عامل، در سیزده شوال، پا به عرصه هستی نهاد
[۵] . مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۳.

۴. خلافیه:
[۶] . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.

۵. رساله فی تحریم الغناء
[۷] . مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۴ و ۲۴۳.

۶. رساله ای در فقه
[۸] . الذریعه، ج۱۶، ص ۲۸۰.

۷. رساله عملیه:
[۹] . همان، ج۱۱، ص ۲۱۳.

۸. رساله ای در نماز جمعه
[۱۰] . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹؛ ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵؛ صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، رسول جعفریان، ص ۳۰۸.

۹. مناسک حج.
[۱۱] . الذریعه، ج۲۲، ص ۲۵۶.

۱۰. رساله ای در نماز و روزه.
[۱۲] . ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵.

۱۱. رساله فی الغسل.
[۱۳] . الذریعه، ج۱۶، ص ۵۴.

۱۲. رساله فی مقدمه الواجب.
[۱۴] . همان، ج۲۲، ص ۱۰۵.

۱۳. رساله فی تحدید النهار الشرعی.
[۱۵] . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.

۱۴. رساله فی فضیله المتعه.
[۱۶] . أمل الآمل، ج۲، ص ۲۵۰؛ ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵.

۱۵. کفایه الفقه.
[۱۷] . مفاخر اسلام، ج۸، ص ۲۸۱.

۱۶. حاشیه علی شرح الاشارات
[۱۸] . الذریعه، ج۱۶، ص ۱۱۰؛ ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴.

۱۷. حاشیه علی الشفاء:
[۱۹] . همان، ج۵، ص ۲۴۴.

۱۸. مفاتیح النجات عباسی
[۲۰] . الذریعه، ج۲۱، ص ۳۰۸؛ اندیشه سیاسی محقق سبزواری، نجف لک زایی، ص ۶۱.

۱۹. جامع الزیارات عباسی
[۲۱] . ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴؛ اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص ۶۲.
این کتاب به تقاضای شاه عباس دوم نوشته شده و دارای نه فصل است.
۲۰.
روضه الانوار عباسیمولف:محقق سبزواری ==معرفی کتاب== این اثر را محقق سبزواری به درخواست شاه عباس دوم در سال (۱۰۷۳ هـ
[۲۲] . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۲.

۲۱. شرح حدیث برالوالدین
[۲۳] . الذریعه، ج۱۳، ص ۱۹۰.

۲۲. اختیارات ایام
[۲۴] . اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص ۶۳.

۲۳. شرح زبده الاصول
[۲۵] . ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴؛ روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.

این کتاب شرح بر «زبده الاصول» است.
۲۴. الرد علی رساله شبهه الاستلزام
[۲۶] . الذریعه، ج۱۰، ص ۱۹۸.

۲۵. شرح توحید صدوق
[۲۷] . همان، ج ۱۳، ص ۱۵۳.


استادان



استادانی که وی از آن ها اجازه اجتهاد و نقل حدیث دریافت نموده است عبارتند از:
۱. (۱۰۰۳ ـ ۱۰۷۰ هـ . ق)
۲. ملا حیدر علی اصفهانی: وی در
حدیثحدیث اصطلاحا كلامی است كه حاكی قول یا فعل یا تقریر معصوم (ع) باشد و بر آن خبر و سنت و روایت نیز اطلاق شدهشیخ بهائی در وجیزه فرموده الحدیث كلام یحكی قول المعصوم او فعله او تقریره
و
فقه‌فقه، به معنای فهمیدن و درک کردن می باشد که به استنباط احکام شرع کمک می‌کند
استاد محقق سبزواری بوده است.
۳. قاضی معز الدین حسین.
۴. (۹۵۳ ـ ۱۰۳۰ هـ . ق).
۵. میرابوالقاسم فندرسکی (۹۷۰ ـ ۱۰۵۰ هـ . ق)
۶. سید حسین بن حیدر عاملی.
۷. نورالدین علی بن حسین بن ابی الحسن عاملی.
۸. سید شرف الدین علی بن حجت شولستانی.
۹. حسین بن حیدر بن حید قمرکرکی (متوفای ۱۰۴۱ هـ . ق)
۱۰. ملا حسن علی شوشتری (متوفای ۱۰۷۵ هـ . ق) صاحب .

شاگردان



۱.
[۲۸] . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹؛ فوائد الرضویه، ص ۴۲۶؛ ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۲.
(۱۰۹۹ ـ ۱۰۱۹ هـ . ق)
وی حسین بن جمال الدین محمد خوانساری، شوهر خواهر محقق سبزواری است.
۲. سید عبد الحسین حسینی خاتون آبادی
[۲۹] . وقایع السنین و الاعوام، ص ۵۰۲ و ۵۳۴؛ صفویه از ظهور تا زوال، رسول جعفریان، ص ۳۸۹.
(۱۱۰۵ ـ ۱۰۳۹ هـ . ق)
۳. ملا محمد بن عبدالفتاح تنکابنی مشهور به سراب
[۳۰] . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۱؛ روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
(متوفای ۱۱۲۴ هـ . ق)
۴.
میر محمد صالح خاتون آبادیمیر محمّد صالح به سال ۱۰۵۸ به دنیا آمد
.
[۳۱] . مفاخر اسلام، ج۸، ص ۳۹۵.

وی فرزند عبدالواسع خاتون آبادی اصفهانی و داماد است.
۵. محمد شفیع بن فرج گیلانی.
[۳۲] . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۲.

محقق سبزواری در سال (۱۰۸۵ هـ . ق) به وی اجازه نقل حدیث داده است. کتاب البداء از آثار او است.
۶. .
[۳۳] . مفاخر اسلام، ج۸، ص ۳۹۵.

۷. محمد صالح بیابانکی.
[۳۴] . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۲۸.

۸. عبدالله اردبیلی
[۳۵] . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۲۸.


از منظر بزرگان



عده از فقیهان و بزرگان به تمجید از تلاش های محقق سبزواری پرداخته اند که بدان اشاره می کنیم.

← شیخ حرعاملی


درباره محقق سبزواری می نویسد:
مولانا محمد باقر بن محمد مومن خراسانی سبزواری، دانشمند فاضل، محقق، متکلم،
حکیمحکمت رسیدن به حق با عقل و علم را گویند و حکیم نیز به شخصی که کار را بر اساس عقل و علم و در مسیر حق انجام می‌دهد، اطلاق می‌شود
،
فقیهفقیه به معنای دارنده ملکه استنباط حکم فرعی شرعی از منابع معتبر می‌باشد
و
محدثمحدّث، یکی از القاب حضرت مهدی (علیه‌السلام) است
جلیل القدر.
[۳۶] . أمل الآملی، ج۲، ص ۲۵۰.


← حاج محمد اردبیلی


حاج محمد اردبیلی مؤلف «جامع الرواه» می گوید:
محمد باقر بن محمد بن محمد مؤمن سبزواری، امام، علامه، محقق، مدقق، پسندیده خوی، پاک سرشت، جلیل القدر، عظیم الشأن، بلند جایگاه، دانشمند، فاضل کامل، خیرخواه، متبحر در علوم عقلی و علوم نقلی، یگانه عصر و یکتای زمانش بود.
[۳۷] . جامع الرواه، ج۲، ص ۷۹.


وفات



محقق سبزواری پس از عمری تلاش علمی و مجاهدت در راه تحقق ، در هشتم سال (۱۰۹۰ هـ . ق) در سن هفتار و سه سالگی دیده از جهان فروبست و به جوار حق تعالی شتافت. پیکر این عالم بزرگوار از به مشهد مقدس انتقال داده و در آن جا تشییع و در مدرسه میرزا جعفر در جوار ثامن الحجج امام رضا ـ علیه السلام ـ در سردابی که محاذی قبر بود به خاک سپرده شد.
[۳۸] . روضات الجنات، ج۲، ص ۷۰؛ ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴؛ فوائد الرضویه؛ ص ۴۲۶.



پانویس


 
۱. . پیام حوزه، ش۲۷، ص ۱۱۹؛ روضات الجنات، ج۲، ص ۶۸؛ ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۲.
۲. . ریشه و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان، ج۱، ص ۴۵۱.
۳. . مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۲.
۴. . مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۱.
۵. . مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۳.
۶. . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۷. . مقدمه ای بر فقه شیعه، ص ۲۴۴ و ۲۴۳.
۸. . الذریعه، ج۱۶، ص ۲۸۰.
۹. . همان، ج۱۱، ص ۲۱۳.
۱۰. . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹؛ ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵؛ صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج۱، رسول جعفریان، ص ۳۰۸.
۱۱. . الذریعه، ج۲۲، ص ۲۵۶.
۱۲. . ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵.
۱۳. . الذریعه، ج۱۶، ص ۵۴.
۱۴. . همان، ج۲۲، ص ۱۰۵.
۱۵. . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۱۶. . أمل الآمل، ج۲، ص ۲۵۰؛ ریاض العلما، ج۵، ص ۴۵.
۱۷. . مفاخر اسلام، ج۸، ص ۲۸۱.
۱۸. . الذریعه، ج۱۶، ص ۱۱۰؛ ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴.
۱۹. . همان، ج۵، ص ۲۴۴.
۲۰. . الذریعه، ج۲۱، ص ۳۰۸؛ اندیشه سیاسی محقق سبزواری، نجف لک زایی، ص ۶۱.
۲۱. . ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴؛ اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص ۶۲.
۲۲. . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۲.
۲۳. . الذریعه، ج۱۳، ص ۱۹۰.
۲۴. . اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص ۶۳.
۲۵. . ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴؛ روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۲۶. . الذریعه، ج۱۰، ص ۱۹۸.
۲۷. . همان، ج ۱۳، ص ۱۵۳.
۲۸. . روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹؛ فوائد الرضویه، ص ۴۲۶؛ ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۲.
۲۹. . وقایع السنین و الاعوام، ص ۵۰۲ و ۵۳۴؛ صفویه از ظهور تا زوال، رسول جعفریان، ص ۳۸۹.
۳۰. . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۱؛ روضات الجنات، ج۲، ص ۶۹.
۳۱. . مفاخر اسلام، ج۸، ص ۳۹۵.
۳۲. . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۷۲.
۳۳. . مفاخر اسلام، ج۸، ص ۳۹۵.
۳۴. . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۲۸.
۳۵. . طبقات اعلام الشیعه، ج۵، ص ۲۸.
۳۶. . أمل الآملی، ج۲، ص ۲۵۰.
۳۷. . جامع الرواه، ج۲، ص ۷۹.
۳۸. . روضات الجنات، ج۲، ص ۷۰؛ ریحانه الادب، ج۵، ص ۲۴۴؛ فوائد الرضویه؛ ص ۴۲۶.


منبع



سایت اندیشه قم    



جعبه ابزار