محمد بن ولید طرطوشی (مقاله دوم)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
محمد بن ولید طرطوشی (
۴۵۱ ـ
۵۲۰ هـ.ق) فقیه مالکی، محدث و ادیب اندلسی بود.
پس از تحصیل در موطن خویش، برای دانشاندوزی به حجاز، عراق و شام سفر کرد و در اسکندریه به تدریس و موعظه پرداخت.
او عالمی ثقه، زاهد و متواضع شناخته میشد و با وجود توان مالی، سادهزیست بود.
وی منتقد جدی غزالی و کتاب احیاء علوم الدین بود.
آثار متعددی از او برجای مانده، از جمله
سراج الملوک،
البدع و الحوادث،
الرد علی الیهود و شرحها و رسالههایی در فقه و زهد.
وی در سال ۵۲۰ (هجری قمری) در اسکندریه درگذشت.
ابوبکر محمد بن ولید بن محمد طُرطوشی فِهری قُرَشی معروف به
ابن ابیرَنْدقه فقیه مالکی،
محدث و ادیب منسوب به طرطوشه
میباشد.
او در سال ۴۵۱ (هجری قمری) متولد شد
و پس از نشو و نما در موطِن خویش، طرطوشه به تحصیل علم و دانش روی آورد.
وی در این راه پس از انجام مراسم حج در سال
۴۷۶ (هجری قمری)
به مناطق گوناگون ازجمله بغداد
و بصره نیز مسافرت کرد.
او محدثی ثقه و عالمی زاهد و متواضع معرفی شده است
و با اینکه از نظر مالی میتوانست در رفاه و آسایش باشد، همواره با قناعت و سختی روزگار را میگذراند، به کم راضی بوده
و در عوض، علما و غربا از کمکها و بخششهای او همواره بهرهمند بودند.
ابن ابیرندقه مدتی در شام
و بیتالمقدس
بود و به تدریس اشتغال داشت؛
سپس برای سکونت به اسکندریه رفت
و در آنجا نیز به تدریس و موعظه مردم مشغول شد.
وی به ابوحامد محمد غزالی نظر مساعدی نداشت؛ از اینرو در یکی از نامههای خود به او و کتابش احیاء علوم الدین، طعنههای بسیاری زده و عیب گرفته تا آنجا که گفت این کتاب به اماتةُ علوم الدین شبیهتر است تا احیاء علوم الدین و اگر واقعا ابوحامد به آنچه در این کتاب نوشته، معتقد باشد تکفیر او بعید نیست و اگر معتقد نباشد گمراه شدن او نزدیک است.
اشعار و کلماتی از او درباره زهد و بیاعتنایی به دنیا بر جای مانده است.
طرطوشی استادانی داشت که از استادان او در اندلس سلیمان بن خلف باجی است
که پیوسته ملازم او بوده و از او اجازه روایت نیز داشته است.
از مشایخ او در عراق احمد بن علی تستری،
قاضی ابوعبداللّه دامغانی، ابومحمد رزقاللّه تمیمی حنبلی،
ابوعبداللّه حُمَیدی،
محمد بن احمد شاشی مستظهری شافعی،
ابومعید متولی (ابوسعد بن متولی) و ابوالعباس احمد جرجانی شافعی
بودهاند.
ابوبکر شاگردانی داشت که شمار بسیاری چون ابوبکر بن عربی، ابوطاهر سلفی،
سلاّر بن مقدم فقیه، جوهر بن لؤلؤ، ابوطاهر اسماعیل بن عوف
و احمد بن اسحاق دندانقانی از او روایت کردهاند.
آثار
محمد بن ولید عبارتاند از:
• سراج الملوک
چاپ شده که به نام مأمون بن بطائحی
در ۴۴ باب، در سیره انبیاء، مواعظ علما، حکمت حکما و نوادر خلفا تألیف کرده است؛
• کتابی در تحریم غنا؛
• کتابی در زهد؛
• تعلیقةٌ فی الخلاف؛
• الردّ علی الیهود؛
• العُمدة فی الاصول؛
• البِدع و الحوادث چاپ شده است؛
• برّ الوالدین؛
• المجالس که نسخه خطی از آن در کتابخانه رباط موجود است؛
• کتاب بزرگی در رد بر احیاء علوم الدین؛
• مختصر تفسیر الثعالبی؛
• الدعاء؛
• رسالة العدة عند الکروب و الشده که نسخهای از آن در کتابخانه ایاصوفیه موجود است؛
• سراج الهُدی؛
• شرح رسالة ابن ابیزید القیروانی؛
• تحریم جُبُن الروم؛
• الفِتَن؛
• المختصر فی فروع المالکیه؛
• بدع الامور و محدثاتها
که ظاهرا همان کتاب البدع و الحوادث است؛
• الطریقة فی الخلاف و الجدل.
همچنین اشعاری از او به یادگار مانده که بعضی از آنها را تلمسانی در کتاب خود آورده است.
محمد درنهایت در جمادی الاولی
یا شعبان
سال ۵۲۰ (هجری قمری)
در اسکندریه
درگذشت.
• پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، دائرة المعارف مؤلفان اسلام، برگرفته از مقاله «محمد بن ولید طرطوشی»، ج۴، ص۳۴۴-۳۴۵.