مرتضی مطهری

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



‌شهید آیت‌الله مرتضی مطهری (۱۲۹۸-۱۳۵۸ ه.ش)، مشهور به استاد مطهری و شهید مطهری، متفکر، محقق، عالم، نویسنده، مدرس و یکی از دانشمندان اسلام‌شناس در
قرنقرن به اصطلاح مشهور و معاصر در زبان فارسی به هر صد سال گفته می‌شود که البته معانی مختلفی برای آن گفته شده است
چهاردهم بود.
او شاگرد
امام خمینی{{{مشخصات اولیهعنوان اول : مقدار اول[[پرونده:Portrait_of_Ruhollah_Khomeini
و بوده که توانست در تمامی رشته‌های معارف اسلامی، صاحب‌نظری ژرف‌اندیش و محققی دقیق و در پاره‌ای حوزه‌ها همچون
فلسفهفلسفه آن علمی است که درباره کلی‌ترین مسایل هستی که مربوط به هیچ موضوع خاصی نیست و به همه موضوعات هم مربوط است بحث می‌کند و همه هستی را به عنوان یک موضوع در نظر گرفته و درباره آن بحث می‌کند
،
فقه‌فقه، به معنای فهمیدن و درک کردن می باشد که به استنباط احکام شرع کمک می‌کند
و در قله
اجتهادواژه مجتهد از کلمه «اجتهاد» مشتق شده‌است
قرار گیرد. شهید مطهری از اساتید فلسفه و کلام اسلامی و
تفسیر قرآنتفسیر ، دانش‌ شرح‌ و تبیین‌ آیات‌ قرآن‌ که‌ از عهد نزول‌ وحی با شخص‌ پیامبر آغاز شده‌ و پس‌ از رحلت‌ آن‌ حضرت‌، بتدریج‌ بسط‌ و تنوع‌ یافته‌ و گرایش‌ها و روش‌های مختلف‌ در این‌ حوزه‌ پدید آمده‌ است‌
بود و آثاری بسیاری هم در موضوعات مختلف نگاشته است.
استاد علاوه بر فعالیت‌های علمی، قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران در سیاست نقش‌ بسزایی داشت؛ او از افراد تأثیرگذار و از رهبران فکری انقلاب اسلامی ایران بود. از جمله فعالیت‌های استاد، مبارزه با جریان فکری ماکسیسم، تاسیس حسینه ارشاد، عضو هیئت موتلفه اسلامی و ریاست شورای انقلاب تا روز شهادت را می‌توان نام برد.
سالروز شهادت شهید مطهری در
ایرانایران هجدهمین کشور جهان از نظر وسعت است و مساحت آن یک میلیون و ۶۴۸ هزار و ۱۹۵ کیلومترمربع است
به عنوان روز معلم نام‌گذاری شده و با بزرگداشت مقام معلم همراه است.


معرفی اجمالی



شهید مرتضی مطهری فرزند حاج شیخ محمدحسین مطهری و همسر مؤمنش ـ سکینه، در ۱۳ بهمن سال ۱۲۹۸ شمسی مطابق با دوازده
جمادی الاولییکی از ماههای قمری ماه جمادی الاولی می باشد
۱۳۳۸ قمری در «فریمان» دیده به جهان گشود.
[۱] اخوین، عباس، لمعاتی از شیخ شهید، ص ۸.
چون استاد در یک خانواده اصیل روحانی به دنیا آمده بود
تقواپرهیز از گناه را تقوا گویند و از آن به مناسبت در باب‌های اجتهاد و تقلید، صلاة و جهاد سخن رفته است
و پاکی را از همان ایام کودکی از پدر خویش آموخته بود.
[۲] باقی نصرآبادی، علی، سیری در اندیشه‌های اجتماعی شهید مطهری، ص۴۷، تبلیغات اسلامی، چ: تبلیغات اسلامی، ن چ: اول، تا: ۱۳۷۷.

رفتار و منش استاد مطهری از همان اوان کودکی از آینده درخشانی حکایت می‌کرد او تقوا و پاکی را پیشه خود کرده و همواره از رفتار ناپسند پرهیز می‌کرد و این حرکت در ساختار شخصیت روحی و اخلاقی استاد بسیار مؤثر بود، پدر استاد، مرحوم حاج شیخ محمدحسین مطهری مردی با تقوا و از شخصیت‌های مورد احترام بود و او را می‌توان اولین معلم در تکوین شخصیت روحی و معنوی استاد دانست.
[۳] دارابی، حسین، یادواره استاد مطهری، ص۱۰، مهر، ت: ۱۳۶۰.


ورود به حوزه علمیه مشهد



مرتضی مطهری در دوازده سالگی وارد
حوزه علمیه مشهدحوزه علمیه مشهد خاص این شهر نیست، بلکه به خراسان بزرگ اختصاص دارد
شد و چنان پر تلاش و منظم به تحصیل مشغول شد که باعث شگفتی اهل بصیرت گردید.
رفته رفته افکاری بلند و سؤال‌هایی سرنوشت‌ساز برایش آشکار شد؛ جهان، آفریده کیست؟ خدا، چگونه صفاتی دارد؟ انسان، برای چه آفریده شده است؟ و ... این پرسش‌ها همه فکر او را به خود مشغول ساخته بود. در آن زمان مرتضی آرزو می‌کرد که روزی بتواند در درس میرزا مهدی شهیدی رضوی ـ مدرس فلسفه الهی ـ حاضر شود، اما این آرزو برآورده نشد و آن استاد در سال ۱۳۵۵ قمری درگذشت.

ورود به حوزه علمیه قم



سرانجام مرتضی در سال ۱۳۱۶ شمسی در زمان حکومت رضاخان راهی
حوزه علمیه قمقم از نخستین شهرهایی است که در ایران مذهب تشیعرا پذیرفت و از ربع آخر قرن اول هجری، فرهنگ شیعی، فرهنگ مردم این دیار شد
شد.
مطهری به دنبال یافتن گنج علم و فضیلت، با شور و علاقه‌ای وصف نشدنی، به تلاش و فعالیت پرداخت. پشتکار و کثرت مطالعه او همه اهل علم را در
مدرسه فیضیهمدرسه فیضیه، از جمله مدارس علمیه شهر قم است که در دوران صفویه بنا شده است
شگفت‌زده کرد.
[۷] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۱، ص۱۳۸.

امام خمینی ـ الگوی علم و تقوا ـ درس اخلاق تشکیل داد و به انسان‌سازی پرداخت. مطهری به زیارت آن استاد نایل آمد و از او سیراب شد. این درس در حقیقت درس معارف و سیر و سلوک بود، نه اخلاق به مفهوم علمی آن. درس «یافتن» و «رسیدن» بود نه فقط «دانستن» و «آموختن».
مرتضی از سویی، غرق در مطالعه و تحصیل و تدریس و از سویی دیگر یکی از مهم‌ترین کارهایش و بلکه عالی‌ترین و مهم‌ترین فعالیتش، راز و نیاز و مناجات نیمه شب و اشک سحری بود.

اساتید



مطهری نزد آیت‌الله صدوقی، کتاب «مطول» را فرا گرفت و در محضر آیت‌الله مرعشی نجفی، «شرح لمعه» را بیاموخت. او هم‌چنین از استادانی بزرگ همانند آیات سید صدرالدین صدر، سید محمدرضا گلپایگانی،
سید احمد خوانساریمرحوم آیة الله العظمی الحاج السید احمد بن الحاج یوسف الخوانساری (قدس سره الشریف)، از سادات عظام و فقهای کرام است که با سی تبار نسب به حضرت موسی بن جعفر (ع) می رساند او یکی از پرچمداران فقه و فقاهت و یکی ازمراجع عظام و عالیقدر و فقهای نامدار شیعه در قرن چهاردهم هجری می باشد
، سید محمدتقی خوانساری،
سید محمد حجت کوه کمریحُجَّت کوه‌کَمَری، سیدمحمد، فقیه و مرجع تقلید امامی قرن چهاردهم بود
، سید محمد محقق یزدی ـ معروف به داماد انگجی و در علوم گوناگون بهره‌مند شد.
دیدار با عالم ربانی حاج میرزا علی آقا شیرازی اصفهانی، مرتضی را وارد دنیایی جدید و شگفت‌انگیز کرد. حاج میرزا علی آقا با
نهج البلاغهكتاب شريف نهج البلاغه شامل سخنان و كلمات و نامه‌هاى گهربار امیر المؤمنین و امير بيان، علی بن ابی طالب (علیه‌السلام) است كه در موقعيتهاى گوناگون بيان فرموده يا براى افراد مختلف نوشته است
می‌زیست، با آن تنفس می‌کرد و روحش با این کتاب همدم و جمله‌های گرانقدر آن، ورد زبانش بود. و مهم‌تر آن‌که به هر آن‌چه می‌دانست عمل می‌کرد و راستی که مرد حقیقت و معنویت بود.
[۹] مطهری، مرتضی، سیری در نهج البلاغه، ص ۱۰ـ۱۲.

مطهری، تحصیل رسمی علوم عقلی و فلسفی را در سال ۱۳۲۳ شمسی آغاز کرد. او بحث
حکمتحکمت مصلحت یا مفسده موجود در فعل است
از «» و مبحث نفس از «» را در محضر امام خمینی آموخت.
[۱۱] سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۱۷۲.

وی بعد از ورود آیت‌الله بروجردی به ، در درس
فقه‌فقه، به معنای فهمیدن و درک کردن می باشد که به استنباط احکام شرع کمک می‌کند
و ایشان شرکت کرد و از بحث‌های مجتهدپرور او بهره‌مند شد. او پیش از رسیدن به مرحله اجتهاد، از آیت‌الله بروجردی
تقلیدتقلید مصدر «قلّد» به معناى انداختن گردنبند و یا قلاده به گردن کسى است و «تقلید بَدَنه» به معناى آن است که قلاده و یا نشانه اى به گردن شتر قربانى بیندازند، به نشانه آن که قربانی حج است
می‌کرد.
[۱۳] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه، ج۱، ص۳۲.

مطهری، درس اصول فقه را از «مباحث عقلیه» به‌طور خصوصی از حضرت امام خمینی فرا گرفت
[۱۴] سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۱۷۲.
و راز و رمز اجتهاد را از ایشان بیاموخت.
در سال ۱۳۲۹ ش. استاد مطهری در محضر درس استاد علامه حاضر شد و مبحث «
الهیات«الالهیات من کتاب الشفا»، بخشی از کتاب گران سنگشفای بوعلی است که توسطعلامه حسن زاده آملی، تدریس شده و سپس همراه با تصحیح و تعلیقات وی، به چاپ رسیده است
» از کتاب شفا (تألیف
ابوعلی سینا‌ابوعلی سینا از بزرگترین دانشمندان ایرانی است که در پارهای از علوم من جمله؛ طب ، زیست شناسی ، منطق و فلسفه از سرامدان تاریخ علم محسوب میشود
) را از آن حکیم بزرگ بیاموخت.
علامه طباطبایی، درس دیگری ـ غیر از الهیات شفا ـ در فلسفه شروع کرده بود که در شب‌های پنج‌شنبه و جمعه تشکیل می‌شد. این درس خصوصی بود و در آن جمعی از فاضلان حوزه علمیه قم، از جمله آیت‌الله دکتر بهشتی،
امام موسی صدرامام موسی صدر، عالم، متفکر، سیاستمدار و رهبر شیعیان لبنان در قرن چهاردهم هجری/ بیستم میلادی بود
، استاد مطهری، دکتر و ... شرکت می‌کردند.
[۱۶] سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۱۷۲.
[۱۷] یادواره استاد شهید مطهری، ص۳۱.

ثمره این مجمع علمی بزرگ، شاهکاری جهانی در کلام و فلسفه است به نام کتاب «». سهم مطهری در آفرینش این اثر پربار و ماندگار، اگر بیشتر از علامه طباطبایی نباشد، بدون شک، کمتر نیست.
استاد مطهری، هم‌چنین در دوره تحصیل هم‌فکر و یار و یاور سازمان انقلابی و اسلامی «فدائیان اسلام» بود.
[۱۸] سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۳۳۹-۳۴۰.
این حزب سیاسی اسلامی که در سال ۱۳۲۴ شمسی، از سوی روحانی مبارز
سید مجتبی نواب صفویسید مجتبی میرلوحی که بعداً نام خانوادگی مادرش نواب صفوی را برگزید
تشکیل شد نقش مؤثری در مبارزه با ستمگران و استبداد داشت.

تدریس



مطهری، علاوه بر مباحثه دروس اصولی، فقهی و فلسفی، خود حوزه تدریس داشت. او از جمله کتاب‌های ذیل را تدریس کرد:
«مطول» (در
علم معانیاین علم یکی از ارکان بلاغت محسوب می‌شود و اصول و قواعدی را آموزش می‌دهد که می‌توان با آنها لفظ را مطابق با مقتضای حال، به کار برد، اموری هم چون تقدیم، تأخیر و حذف و یا ذکر هر یک از ارکان جمله و نیز ایجاز و اطناب و فصل و وصل کلام به هم
،
بیاناین علم دومین رکن بلاغت است
و
بدیععلم بدیع که برخی‌ آن را ذیل دو علم معانی و بیان دانسته‌اند
)، «شرح مطالع» (در )، «» (در
علم کلام‌علم کَلام یا کلام‌شناسی دانشی است که به بحث پیرامون اصول اعتقادی و جهان‌بینی دینی بر مبنای استدلال عقلی و نقلی می‌پردازد و به شبهه‌هایی که در این زمینه مطرح می‌شود، پاسخ می‌دهد
و عقاید)، «رسائل» و «کفایه» (در علم اصول فقه)، «» (در فقه)، «» و «
اسفارآشکار کردن و روشن شدن را اسفار گویند
» (در فلسفه).
[۱۹] یادواره استاد شهید مرتضی مطهری، ص۳۲.


هجرت به تهران



استاد مطهری در سال ۱۳۳۱ هجری شمسی با دختر آیت‌الله روحانی (ره) ازدواج کرد
[۲۰] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۶۶۷.
و در همان سال _در حالی که به مدرسی مشهور بود_ به هجرت کرد.

← علت هجرت


علت این هجرت را برخی تنگدستی شمرده‌اند،
[۲۲] سیری در زندگانی استاد مطهری، ص۱۱.
اما سببش هرچه بود، باید آن را لطف خفی الهی شمرد زیرا حضور مطهری در تهران و در جمع دانشگاهیان و روشنفکران، سراسر خیر و برکت و مایه تربیت و هدایت شد.

← تدریس فلسفه و سخنرانی


استاد مطهری از ابتدای ورود به تهران، به سازندگی پرداخت. او در مدرسه مروی، آموزش فلسفه اسلامی را به شکل تطبیقی و مقایسه‌ای برای جویندگان حکمت و حقیقت، آغاز کرد.
سخنرانی‌های روشنگر و مفید استاد، همزمان با تدریس در مدرسه مروی، در تهران آغاز شد. او توجه بسیاری به حل شبهات و پاسخگویی به سؤال‌های موجود درباره معارف اسلامی داشت و با مطالعه، تحقیق، دقت، تلاش و اخلاص، در این راه موفق شد.

← تدریس در دانشگاه تهران


در سال ۱۳۳۳ ش استاد مطهری تدریس در دانشگاه تهران را شروع کرد. استاد در دانشکده معقول و منقول (الهیات و معارف اسلامی) آن دانشگاه بیش از بیست سال به مبارزه عالمانه با جهل، مادی‌گری و غربزدگی پرداخت.
رفتار ایشان با دانشجو به قدری صمیمی بود که دانشجو به استاد عشق می‌ورزید و مرید او بود.
استاد مطهری در آن دانشکده، دوره‌های لیسانس و دکترا، کلیات علوم اسلامی (منطق، فلسفه، کلام، ، اصول فقه، فقه و حکمت عملی)، فلسفه (شرح منظومه، الهیات شفا، مقاصد الفلاسفه غزالی و ...)، تاریخ فلسفه، تاریخ مجادلات اسلامی و روابط فلسفه و عرفان را تدریس می‌کرد.
[۲۴] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج ۱، ص ۳۰۳-۳۰۴.
[۲۵] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۳۴.
[۲۶] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۴۰.
[۲۷] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۶۸.
[۲۸] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۸۲.
[۲۹] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۸۴.


فعالیت‌های سیاسی



استاد مطهری در زمینه‌های مختلفی فعالیت داشت. گوشه‌ای از فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی و خدمات فرهنگی استاد عبارتند از:
نقطه ارتباطی جامعه با امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه) در دوران تبعید امام؛
[۳۰] باقی نصرآبادی، علی، سیری در اندیشه‌های اجتماعی شهید مطهری (رحمة‌الله‌علیه)، ص۳۹.

عضویت در جامعه روحانیت تهران و پیشبرد اهداف این نهاد روحانی در انقلاب؛
مسئولیت شورای انقلاب پس از مهاجرت امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه) به پاریس؛
یار نزدیک امام پس از بازگشت امام از تبعید؛
مبارزه با مکاتب الحادی و مادی.

مبارزه با مارکسیم



ایدئولوژی مارکسیم که بعد از تحقق انقلاب اکتبر روسیه توجه نیروی انقلاب جوان را به خود جلب کرده و به‌عنوان تنها ایدئولوژی انقلابی مطرح بود، در
ایرانایران هجدهمین کشور جهان از نظر وسعت است و مساحت آن یک میلیون و ۶۴۸ هزار و ۱۹۵ کیلومترمربع است
هم بخاطر همسایگی با
روسیهروسیه در حال حاضر یکی از کشورهای مهم نظام جهانی می‌باشد
تاثیر خود را گذاشت و مبلغان این ایده سعی کردند با شیوه‌های تبلیغاتی و همچنین ایجاد تشکیلات مخفی و در عین‌حال منسجم، اهداف خود را در جهت تغییر جامعه ایران و برقراری نظام سوسیالیستی پیش ببرند.
مارکسیم با هر حرکت سیاسی، مذهبی به شدت مخالفت می‌کرد و اساسا را افیون جامعه می‌پنداشت. آنان نه تنها معتقد به جدایی دین از سیاست بودند بلکه با همه توان می‌خواستند دین را از اجتماع ریشه‌کن کنند.
[۳۱] خردمند، محمد، شهید مطهری مرزبان بیدار، ص۴۸.

یکی از موفقیت‌های چشمگیری که استاد مطهری در برابر مشکلات هجوم فرهنگی مارکسیتی داشت این بود که با هوشمندی و تدبر و تیزبینی مسائل را می‌دید و با آنها برخورد می‌کرد و از آن هراسی نداشت، بلکه از آنها استقبال و با آنها مبارزه می‌کرد. او کاملا با توطئه و دسیسه‌های کمونیست‌ها آشنا بود و می‌دانست که مارکسیت‌ها برای گمراهی مردم و به ویژه جوانان ابتدا شعارهای به ظاهر مردمی می‌دهند و هنگامی که به قدرت رسیدند بر علیه دین وارد صحنه می‌شوند.

فعالیت‌های علمی



در این مبحث به برخی از فعالیت‌های علمی شهید مطهری می‌پردازیم.

← استفاده از سلاح قلم


استاد مطهری بعد از حدود سی سال بهره‌گیری از
قرآنقرآن، در اصل مصدر است و به کتابی که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و آله‌و‌سلم) اختصاص پیدا کرده است گفته می‌شود
و
عترتاهل بیت به خاندان رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله اطلاق می شود
، قدم در سنگر نویسندگی گذارد و سلاح قلم را به دست گرفت و مرزبان اسلام شد.
این مرزبان، فقط به حلّ مشکلات و پاسخگویی به سؤال‌های موجود درباره مسائل اسلامی می‌اندیشید و هدف نوشته‌هایش همان بود.
او معتقد بود یک دین ناشناخته است. حقایق این دین به‌طور تدریجی در نظر مردم واژگونه شده است و علت اساسی گریز گروهی از مردم، آموزش‌های غلطی است که به نام اسلام داده می‌شود. این دین مقدس بیش از هر چیز، از طرف برخی از کسانی که مدعی حمایت از آن هستند ضربه و صدمه می‌بیند.

← همکاری با مجله مکتب تشیع


در سال ۱۳۳۶ ش به همت جمعی از دانشمندان حوزه علمیه قم، نشریه مکتب تشیع شروع به فعالیت کرد. استاد مطهری هم با این مجله، همکاری علمی و ارشادی داشت. مقالاتی از استاد مطهری در نشریه مکتب تشیع منتشر شد، از جمله: «اصالت روح»، «قرآن و مسأله‌ای از حیات»، «توحید و تکامل» و «حق عقل در اجتهاد».
[۳۴] سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۵۴۱.


← همکاری با انجمن اسلامی پزشکان


بعد از تأسیس انجمن اسلامی پزشکان (۱۳۳۷-۱۳۳۸ ش.)، استاد مطهری یکی از مهم‌ترین سخنرانان جلسات این انجمن بود.
ایشان در سخنرانی‌هایش، موضوعات حساس و سرنوشت‌سازی مانند
توحیداعتقاد به یگانگی خداوند و نفی هرگونه شریک برای او را توحید گویند
،
نبوتاصل نَبُوّت، یعنی باور به اینکه خدا برای رساندن سخن خود به انسان، پیامبرانی را از میان خود آنان برگزیده‌است
،
معاد\'\'\'معاد\'\'\' واژهٔ عربی برگرفته از «عود» است و به‌معنای «بازگشتن»، «رستاخیز» یا «دوباره‌برخاستن» (پس از مرگ) است
، مسأله
حجاباصطلاحی دینی ناظر به حکم پوشش زنان در برابر دیگران، به‌ویژه مردان غیرمحرم، که در کنار حکم پوشش مردان در فقه مطرح شده است
، بردگی در نگاه اسلام،
صلح امام حسنپس از شهادت حضرت علی (علیه‌السّلام) در ماه رمضان سال ۴۰ هجری، عصر امامت و دوران حکومت امام حسن (علیه‌السّلام) آغاز گردید و این در حالی بود که معاویة بن ابی سفیان در شام مدعی خلافت بود و حاضر به بیعت با امام حسن (علیه‌السّلام) به عنوان حاکم جامعه اسلامی نبود
(علیه‌السلام)، و مسأله
خلافتخلافت، نظام حکومتی مسلمانان پس از وفات پیامبر اسلام و در جایگاه جانشینی آن حضرت، که در طول سیزده قرن اشخاص و خاندانهای متعددی در گستره جهان اسلام خود را مصداق آن معرفی کرده‌اند
، مسأله (علیه السلام)، تربیت اسلامی،
فطرتفطرت نوعی خاص از آفرینش‌ و راهنمای انسان به سوی خدا است
،
رباربا از گناهان کبیره به معنای معامله دو کالای همجنس با زیادی دریک طرف، قرض دادن به شرط زیادی، یا سود ظالمانه در معامله یا تجارت است
،
بانکبانک، همان نهاد عهده‌دار عملیات پولى، مالى و اعتبارى است و بانکدارى عبارت است از ارائۀ خدمات و عملیات بانکى در زمینه‌هاى پولى، مالى و اعتبارى
،
بیمهبیمه، نوعى تعهّد و پیمان میان دو شخص حقیقى یا حقوقى است که به موجب آن یک طرف متعهّد مى‌گردد در ازاى پرداخت مبلغى از سوى طرف دیگر، در صورت وقوع یا بروز حادثه، خسارت وارده بر او یا بخشى از آن را جبران نماید
و ... را مورد بررسی عالمانه قرار داد و آثاری ارزشمند به یادگار نهاد.

← تدوین داستان راستان


طرح تدوین «داستان راستان» از سوی یکی از مؤسسات علمی به آیت‌الله مطهری پیشنهاد شد. استاد چون این کار را پسندیده و مفید یافت تعهد کرد که آن را انجام دهد. او در زمانی شروع به داستان‌نویسی کرد که استادی مشهور در دانشگاه بود و از شخصیت‌ها و عالمان مهم مذهبی در کشور شمرده می‌شد.
جلد اول داستان راستان در سال ۱۳۳۹ و جلد دوم در سال ۱۳۴۳ چاپ و منتشر شد و با توجه و استقبال کم‌نظیر مردم مواجه گشت.

← تأسیس حسینیه ارشاد


استاد مطهری سال‌ها بود که آرزوی تأسیس مؤسسه‌ای علمی ـ فرهنگی را داشت تا بتواند جوابگوی نیازهای فکری جامعه باشد و به نشر و تبلیغ معارف عالی اسلامی بپردازد. سرانجام در سال ۱۳۴۶ به کمک چند تن از دوستانش، از جمله آقای محمد همایون، حجة‌الاسلام سید علی شاهچراغی، مؤسسه حسینیه ارشاد را تأسیس کرد.
[۳۶] سیری در زندگی استاد مطهری، ص۹۸.
[۳۷] سیری در زندگی استاد مطهری، ص۱۱۴.

بعد از تأسیس حسینیه ارشاد، به کار این مؤسسه دل بست و با شور و حرارت و آگاهی و درایت به همکاری و برنامه‌ریزی پرداخت. او دانشمندان بسیاری را به آنجا دعوت می‌کرد تا سخنرانی کنند و خود نیز یکی از موفق‌ترین سخنرانان آن بود.

← تالیف علل گرایش به مادّیگری


کتاب علل گرایش به مادّیگری _که تکمیل شده دو سخنرانی استاد مطهری در سال‌های ۴۸ و ۴۹ در دانشسرای عالی است_ در سال ۱۳۵۰ منتشر شد. استاد این اثر کارآمد را در زمانی تألیف کرد که در میان نسل جوان، گرایشی به مکاتب مادی _و از جمله
مارکسیسممارکسیسم یک نظریه اجتماعی، یک جهان‌بینی، یک ایدائوژی، یک مکتب فلسفی است
_ مشاهده می‌شد. سران سازمان منافقین هم در حال گرایش به مارکسیسم بودند که سرانجام مارکسیست شدند و به‌طور رسمی این تغییر
ایدئولوژیاصطلاح ایدئولوژی (ideologie) نخستین بار در سال ۱۷۹۶ میلادی توسط دوستوت دوتراسی استعمال شد
را اعلام کردند.
استاد مطهری در این کتاب به بررسی نقش
کلیساکلمه کلیسا در زبان فارسی برگرفته از واژه‌ی یونانی اکلسیا است که به معنی جماعت یا انجمن می‌باشد
، مفاهیم فلسفی، اجتماعی و سیاسی و ... در گرایش به مادیگری می‌پردازد، و علل لغزش‌ها و انحراف‌ها را در این زمینه روشن می‌سازد.

← تدریس فلسفه تاریخ


یکی از درس‌هایی که استاد مطهری در منزل خودشان برقرار کرد درباره فلسفه تاریخ بود که از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ با جمع برخی از شاگردان برگزار می‌شد.
استاد در این دروس، آراء فلاسفه غرب و اسلام را در مورد مباحثی مانند «عوامل محرک تاریخ»، «ارزش تاریخ»، «جامعه و فرد»، «ارتباط تاریخ با علم، مذهب و اخلاق»، «علیت در تاریخ»، «تکامل تاریخ»، «پیش‌بینی آینده» و ... عالمانه نقد و بررسی می‌کرد.

← تالیف مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی


آخرین اثر قلمی استاد مطهری، کتاب «مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی» است این کتاب در سال‌های ۵۶ و ۵۷ به رشته تحریر در آمد.
آن استاد عالی‌قدر انحرافات فراوانی در نشریات برخی گروه‌های به ظاهر اسلامی و آثار بعضی روشنفکران مسلمان درباره جهان‌بینی اسلامی مشاهده می‌کرد. بدین‌علت و برای جلوگیری از التقاط، و از همه مهم‌تر برای روشن کردن نظر اسلام، این اثر را نوشت و در آن بسیاری از اشتباهات فکری روشنفکران را آشکار ساخت.
در این کتاب، مواضع و جهان‌بینی بعضی از گروهک‌ها مانند «منافقین» مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.

← تدوین ماتریالیسم در ایران


کتاب علل گرایش به مادّیگری که در سال ۱۳۵۰ ش منتشر شده بود مورد استقبال شایان مردم حقیقت‌جو قرار گرفت، به‌طوری که در سال ۱۳۵۷ ش به چاپ هشتم رسید و استاد مقدمه‌ای تحت عنوان «ماتریالیسم در ایران» بر آن افزود.
استاد مطهری در این مقدمه به افشا و نقد شیوه‌های جدید تبلیغ
ماتریالیسمماتریالیسم به معنای ماده‌گرایی است
در ایران می‌پردازد و این بحث را در دو بخش ارائه می‌کند: ۱. تحریف شخصیت‌ها. ۲. تحریف آیات قرآن.
در این مقدمه سودمند بود که آراء برخی از گروهک‌ها، از جمله گروهک فرقان مورد نقد و بررسی عالمانه و منصفانه قرار گرفت و پوچی و سستی آن آشکار شد.
بعد از انتشار این مقدمه، گروهک فرقان اطلاعیه‌ای منتشر کرد به این مضمون: هر کس که در مسیر افکار ما قرار گیرد، به طریق انقلابی پاسخ او را می‌دهیم. اما استاد مطهری فرمود: اگر قرار باشد که انسان از دنیا برود، چه بهتر که در راه اصلاح عقاید و دفاع از اسلام باشد، و من در این راه کوچک‌ترین تردیدی ندارم.
[۳۸] سرگذشت‌های ویژه از زندگی استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۱۳۱-۱۳۲.


تدریس در قم



استاد مطهری بنا به توصیه حضرت
امام خمینی{{{مشخصات اولیهعنوان اول : مقدار اول[[پرونده:Portrait_of_Ruhollah_Khomeini
از سال ۱۳۵۱ ش تا ۱۳۵۷، هفته‌ای دو روز به می‌رفتند و در حوزه علمیه، دروس مهمی مانند
شناختشناخت مجموع حالت‌ها و فرآیندهای روانی مانند تفکر، استدلال، درک و تولید زبان، دریافت حواس پنجگانه، آموزش، آگاهی، احساسات و… می‌باشد
، اصل غائیت، فلسفه هگل، معارف قرآن، مارکس و مارکسیسم، «منظومه»، «نجات» و «اسفار» تدریس می‌کردند.
[۴۰] یادنامه استاد شهید مطهری، ج ۱، ص ۵۴۲ـ۵۵۲.

استاد به حکم وظیفه شرعی از تهران به قم می‌رفتند تا تدریس کنند در حالی که در تهران، استادان با سابقه دانشگاه، با تقاضای بسیار در کلاس درس ایشان شرکت می‌کردند.
[۴۱] سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، جلوه‌های معلمی استاد، ص ۱۰۱، انتشارات مدرسه.


آثار



استاد مطهری، آثار بسیاری نگاشته‌اند که فهرست‌وار ذکر می‌کنیم.

← منتشر شده


آثار منتشر شده استاد بیش از ۵۰ کتاب است که برخی از مهم‌ترین آن عبارتند از:
مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی؛
آشنایی با قرآن؛
اسلام و مقتضیات زمانامروزه نیازهای جامعه اسلامی اسلام و مقتضیات زمان، توان اداره جامعه مدرن با تعالیم اسلام است
؛
انسان کامل؛
پیرامون انقلاب اسلامی؛
پیرامون جمهوری اسلامی؛
تعلیم و تربیت در اسلام؛
توحید؛
نبوت؛
معاد؛
حماسه حسینی؛
خدمات متقابل اسلام و ایران؛
عدل الهیکتاب عدل الهی نوشته شهيد مرتضي مطهري، مبحث عدل الهی و مجموعه اي از مسائل و شبهات مرتبط با آن را به تفصيل توضیح می‌دهد
؛
داستان راستان؛
سیری در نهج البلاغه؛
سیری در سیره نبوی؛
سیری در سیره ائمه اطهار (علیهم‌السلام)؛
شرح مبسوط منظومه؛
علل گرایش مادّیگری؛
فطرت؛
فلسفه اخلاق؛
فلسفه تاریخ؛
گفتارهای معنوی؛
مسأله حجاب؛
نظام حقوق زن در اسلام؛
قیام و انقلاب مهدی (عج).

← منتشر نشده


برخی از آثار منتشر نشده استاد عبارتند از:
شرح منظومه (به
زبان عربیزبان عربی، یکی از زبان های زنده دنیا است که از آن به زبان اهل بهشت و زبان قرآن نیز تعبیر می کنند
به قلم حجة‌الاسلام شیخ محمدتقی شریعتمداری
آشنایی با قرآن (جلدهای ۵ تا ۱۵)؛ فلسفه تاریخ (جلدهای ۲ تا ۴)؛
مسأله بردگی در اسلام؛
پانزده گفتار؛
توکل و رضا؛
انسان‌شناسی؛
حاشیه بر تفسیر المیزان؛ و ...

پیشتاز نهضت



یکی از عالمانی که در هدایت و راهنمایی مردم در قیام ۱۵ خرداد نقشی اساسی و سازنده داشت، استاد مطهری بود. او در سخنرانی آتشین و انقلابی خود در شب عاشورا خطاب به روحانیت گفت: «باید واقعیت را بگویید و در مقابل همه نوع حادثه و گرفتاری بایستید.» بعد خطبه ( ... مَن رأی سُلطاناً جائِراً ...) را مطرح کرد و به‌طور صریح و قاطع به محمدرضا پهلوی حمله کرد.
[۴۲] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۶۵۶.

به دنبال این سخنرانی حسینی بود که استاد مطهری دستگیر و زندانی شد.
[۴۳] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۶۵۶.
این حبس، حدود دو ماه به طول انجامید.
[۴۴] سیری در زندگانی استاد مطهری، ص ۲۲-۲۳.

استاد مطهری یکی از اعضای شورای رهبری حزب سیاسی اسلامی و نظامی «هیأت‌های مؤتلفه اسلامی» بود. او در جمع آنان، مباحث سودمندی ایراد کرد، از جمله مسأله «انسان و سرنوشت».
بعد از تبعید امام خمینی، مهم‌ترین عکس‌العمل اسلامی در برابر این ظلم بزرگ، ترور
حسنعلی منصورحسنعلي منصور فرزند علي منصور در سال ۱۳۰۲ در تهران به دنيا آمد و پس از فارغ التحصيلي از دانشگاه، به استخدام وزارت امور خارجهدرآمد
ـ نخست وزیر وقت ـ بود که به دست قهرمانان هیأت‌های مؤتلفه اسلامی انجام شد. و ارشاد و تأیید استاد مطهری بود که این اقدام را به ثمر رساند.
[۴۵] مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج ۲، ص ۶۵۶.

آیت‌الله مطهری بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، برای تثبیت حکومت اسلامی، فعالیت‌های بسیار ارزنده و سرنوشت‌سازی انجام داد. از آن جمله ایشان مهم‌ترین و مورد اعتمادترین مشاور حضرت امام خمینی بود و نظرشان درباره معرفی افراد برای مسئولیت‌های مختلف، پذیرفته می‌شد.
[۴۶] سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، جلوه‌های معلمی استاد، ص۱۸۳-۱۸۴.


شهادت



بعضی از اعضای شورای انقلاب در شب یازدهم اردیبهشت ۱۳۵۸ جلسه‌ای را درباره مسایل جاری مملکت در منزل دکتر سحابی تشکیل دادند که تا ساعت ۱۰:۰۵ شب ادامه داشت. استاد مطهری در پایان جلسه از منزل سحابی خارج شد تا به طرف اتومبیل دوستش برود. وقتی که به اول کوچه رسید شخصی از پشت سر ایشان را به نام صدا زد. وقتی استاد سرش را به پشت برگرداند توسط او ترور شد. این شخص، یکی از اعضاء گروه منحرف فرقان به نام محمدعلی بصیری بود. پس از تیراندازی، استاد را به بیمارستان طرفه بردند، ولی معالجه اطباء و پزشکان اثر نداشت و سرانجام به شهادت رسید.
پیکر استاد در صبح پنج‌شنبه ۱۳ اردیبهشت در میان جمعیتی انبوه از دانشگاه تهران تشییع و به قم منتقل شده و در مسجد بالا سر مرقد مطهر حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیهم) نزدیک قبر آیات عظام حائری، صدر، خوانساری، دفن شد.
[۴۷] دارابی، حسین، یادواره شهید مطهری، ص۹۷.


← پیام امام خمینی


«گرچه انقلاب اسلامی ایران به رغم بدخواهان و ماجراجویان به خواست و توفیق به پیروزی رسید، لکن بر ملت و به حوزه‌های اسلامی و علمی خسارت‌های جبران‌ناپذیر نیز بدست منافقین ضد انقلاب واقع شد. همچون ترور خائنانه مرحوم دانشمند و اسلام‌شناس عظیم‌الشان آقا، حاج شیخ مرتضی مطهری (رحمة‌الله‌علیه). آنچه باید عرض کنم درباره او این است که او خدمت‌های ارزشمندی به
اسلاماسلام، گرویدن به آیین آسمانی حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله را گویند که یکی از ادیان توحیدی و ابراهیمی است و از جامعیت خاصی نسبت به دیگر ادیان برخوردار است
و
علمعلم دارای ارزش ذاتی می‌باشد و در دین مبین اسلام به علم ارزش و بهای بالایی داده شده است
نمود و موجب تاسف بسیار است که دست خیانتکار این درخت ثمر بخش را از حوزه‌های علمی و اسلامی گرفت و همگان را از ثمرات ارجمند آن محروم نمود.
مطهری فرزندی عزیز برای من و پشتوانه‌ای محکم برای حوزه‌های دینی و علمی و خدمتگزاری سودمند برای اسلام و ملت و کشور بود. خدایش رحمت کند.»
[۴۸] دارابی، حسین، یادواره شهید مطهری، ص۳۴۷.


پانویس


 
۱. اخوین، عباس، لمعاتی از شیخ شهید، ص ۸.
۲. باقی نصرآبادی، علی، سیری در اندیشه‌های اجتماعی شهید مطهری، ص۴۷، تبلیغات اسلامی، چ: تبلیغات اسلامی، ن چ: اول، تا: ۱۳۷۷.
۳. دارابی، حسین، یادواره استاد مطهری، ص۱۰، مهر، ت: ۱۳۶۰.
۴. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، مقدمه، ص۹.    
۵. مطهری، مرتضی، علل گرایش به مادیگری، ص۹-۱۰.    
۶. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، مقدمه، ص۹.    
۷. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۱، ص۱۳۸.
۸. پس مطهری، مرتضی، علل گرایش به مادیگری، ص ۱۰-۱۱.    
۹. مطهری، مرتضی، سیری در نهج البلاغه، ص ۱۰ـ۱۲.
۱۰. مطهری، مرتضی، علل گرایش به مادیگرایی، ص۱۰.    
۱۱. سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۱۷۲.
۱۲. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، مقدمه، ص۹.    
۱۳. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه، ج۱، ص۳۲.
۱۴. سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۱۷۲.
۱۵. مطهری، مرتضی، علل گرایش به مادیگری، ص۱۱.    
۱۶. سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۱۷۲.
۱۷. یادواره استاد شهید مطهری، ص۳۱.
۱۸. سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۳۳۹-۳۴۰.
۱۹. یادواره استاد شهید مرتضی مطهری، ص۳۲.
۲۰. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۶۶۷.
۲۱. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری، مقدمه، ص۱۰.    
۲۲. سیری در زندگانی استاد مطهری، ص۱۱.
۲۳. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، مقدمه، ص۱۰.    
۲۴. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج ۱، ص ۳۰۳-۳۰۴.
۲۵. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۳۴.
۲۶. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۴۰.
۲۷. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۶۸.
۲۸. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۸۲.
۲۹. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۸۸۴.
۳۰. باقی نصرآبادی، علی، سیری در اندیشه‌های اجتماعی شهید مطهری (رحمة‌الله‌علیه)، ص۳۹.
۳۱. خردمند، محمد، شهید مطهری مرزبان بیدار، ص۴۸.
۳۲. مطهری، مرتضی، عدل الهی، ص۱۴.    
۳۳. مطهری، مرتضی، عدل الهی، ص۱۴.    
۳۴. سروش، عبدالکریم، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۵۴۱.
۳۵. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، مقدمه، ص۱۰.    
۳۶. سیری در زندگی استاد مطهری، ص۹۸.
۳۷. سیری در زندگی استاد مطهری، ص۱۱۴.
۳۸. سرگذشت‌های ویژه از زندگی استاد شهید مرتضی مطهری، ج۱، ص۱۳۱-۱۳۲.
۳۹. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، مقدمه، ص۱۱.    
۴۰. یادنامه استاد شهید مطهری، ج ۱، ص ۵۴۲ـ۵۵۲.
۴۱. سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، جلوه‌های معلمی استاد، ص ۱۰۱، انتشارات مدرسه.
۴۲. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۶۵۶.
۴۳. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج۲، ص۶۵۶.
۴۴. سیری در زندگانی استاد مطهری، ص ۲۲-۲۳.
۴۵. مطهری، مرتضی، مطهر اندیشه‌ها، ج ۲، ص ۶۵۶.
۴۶. سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، جلوه‌های معلمی استاد، ص۱۸۳-۱۸۴.
۴۷. دارابی، حسین، یادواره شهید مطهری، ص۹۷.
۴۸. دارابی، حسین، یادواره شهید مطهری، ص۳۴۷.


منابع



سایت اندیشه قم، برگرفته از مقاله «شهید مطهری»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۰۲/۰۶.    
سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «شهید مطهری»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۵/۰۲/۰۶.    



جعبه ابزار