• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

نوشیدن

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: نوشیدن
مقالات مرتبط: نوشیدنی، اطعمه و اشربه.


نوشیدن به آشامیدن هرمایعی می‌گویند، احکام و آداب نوشیدن در ابواب فقهی طهارت، صلات، صوم، حج، اطعمه و اشربه و حدود بحث شده است. در فقه حکم تکلیفی و وضعی آن بیان شده است و احکام پنج گانه حرام، واجب، مکروه، مستحب و مباح در مورد نوشیدن مطرح شده است.


نوشیدن: آشامیدن آب یا مایعی دیگر است.
از احکام و آداب آن در باب‌های طهارت، صلات، صوم، حج، اطعمه و اشربه و حدود سخن گفته‌اند.
در دو حکم بحث میشود.

نوشیدن به لحاظ متعلق آن از نوشیدنی‌ها یا ظرفی که از آن می‌نوشند و یا حالات مکلف، همچون حال روزه و نماز به احکام پنج گانه حرام، واجب، مکروه، مستحب و مباح تقسیم شده است.

۲.۱ - حرام

نوشیدن مایعات حرام:
۱. همچون شراب و آب انگور پس از جوشیدن و قبل از بخار و کم شدن دو سوم آن، حرام و موجب حدّ یا تعزیر است.
[۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۷۳ – ۳۷۶.    
[۲] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۴۹.    
(ببینید: نوشیدنی)

۲. نوشیدن از ظرف طلا و نقره
[۳] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۱، ص۲۹۱–۲۹۲.    

۳. نیز نوشیدن از پوست مردار یا حیوان نجس، مانند سگ درست شده، حرام است.
[۴] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ۱ج، ص۲۸۹.    
(ببینید: ظرف)

۴. نوشیدن روزه دار در ماه رمضان از روی عمد حرام است.
[۵] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۲۱۷.    

چنان که نوشیدن در حال نماز در صورتی که صورت نماز را برهم زند، بنابر قول به حرمت ابطال نماز واجب یا اعم از واجب و مستحب نماز مستحب، حرام می‌باشد.
[۶] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۷۷.    
[۷] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۳۱.    
(ببینید: قاعده حرمت ابطال عمل عبادی)


۲.۲ - واجب

چنانچه بر اثر غلبه تشنگی بیم هلاک رود، نوشیدن به جهت وجوب حفظ جان از هلاکت واجب خواهد بود.
[۸] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۵۸۵.    
[۹] حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروة، ج۸، ص۳۲۴.    


۲.۳ - مکروه

۱. نوشیدن در حال جنابت، جز در صورت وضو گرفتن
[۱۰] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳، ص۶۴-۶۷.    

۲. هنگام تخَلیّ
[۱۱] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۱، ص۳۲۸.    

۳. در حال طواف
[۱۲] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۶۹.    

مکروه است
۴. چنان که نوشیدن آب سرد در حمام
[۱۳] بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۵، ص۵۳۶.    
[۱۴] کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء، ج۲، ص۴۱۶.    

۵. به قولی آب گرم شده با آفتاب
[۱۵] مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة، ج١، ص٢٩٢.    

۶. آب شور و تلخ
[۱۶] ابوالصلاح حلبی، تقی‌الدین بن نجم‌الدین، الکافی فی الفقه، ص۲۷۹.    
[۱۷] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۶۸.    

۷. آب گرم معدنی
[۱۸] ابن براج، عبدالعزیز، المهذب، ج۲، ص۴۳۱.    

۸. آب آلوده به غیر نجاست
[۱۹] ابن براج، عبدالعزیز، المهذب، ج۲، ص۴۳۱.    

۹. آبی که وزغ و عقرب در آن مرده
[۲۰] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱، ص۳۸۶.    

۱۰. و شیر حیوانی که خوردن گوشت آن کراهت دارد، مانند الاغ
[۲۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۹۴.    

مکروه می‌باشد.
۱۱. نوشیدن تا حد سیراب شدن بر کسی که روزه گرفتن در ماه رمضان بر او به سبب عذری چون سفر، واجب نیست،
مکروه می‌باشد.
[۲۲] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ۱۵۵ – ۱۵۴.
برخی قدما آن را جایز ندانسته‌اند.
[۲۳] ابوالصلاح حلبی، تقی‌الدین بن نجم‌الدین، الکافی فی الفقه، ص۱۸۲.    


۲.۴ - مستحب

۱. نوشیدن آب زمزم، بلکه سیراب شدن از آن
[۲۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۶۵-۶۷.    
[۲۵] سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج۱۴، ص۳۹۸.    

۲. نوشیدن آب باران
۳. نوشیدن آب فرات
[۲۶] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۶۵ – ۲۶۸.    

۴. جرعه‌ای از آب گرم حمام هنگام دخول در حمام در صورت امکان
[۲۷] بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج٥، ص۵۳۶.    
[۲۸] فاصل هندی، محمد بن حسن، کشف اللثام، ج۲، ص۴۱۲.

۵. آب ناودان کعبه
[۲۹] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۶۲.    

مستحب است.
در روایات به نوشیدن شیر گوسفند سیاه و گاو سرخ منوی سفارش شده است.
[۳۰] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۱۱۱ – ۱۱۲.    


۲.۵ - مباح

نوشیدن ادرار شتر برای درمان جایز است. در غیر این صورت، در جواز نوشیدن آن اختلاف است.
[۳۱] علامه حلی، مختلف الشیعة، ج۵، ص۵.    
[۳۲] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۹۱.    

بنابر قولی، نوشیدن ادرار حیوان حلال گوشت، مانند گوسفند جایز است.
[۳۳] ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، کتاب السرائر، ج۲، ص۲۱۹.    

نوشیدن آب در نماز وتر برای کسی که می‌خواهد روزه بگیرد و خوف طلوع فجر قبل از اتمام نماز را داشته باشد، جایز است.
[۳۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۸۰.    


نوشیدن روزه دار از روی عمد موجب بطلان روزه می‌شود، حتی اگر نوشیدن به جهت بیم ضرر و آسیب یا حرجی بودن تحمل تشنگی جایز باشد.
[۳۵] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۳۴۹.    
[۳۶] یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۵۸۵.    

نوشیدن در حال نماز جز نماز وتر مطلقا یا بنابر قولی در صورتی که مصداق فعل کثیر باشد موجب بطلان نماز است.
[۳۷] شهید اول، غایة المراد (حاشیة الارشاد) ج۱، ص١٩٢.    
[۳۸] محقق سبزواری، محمدباقر بن محمدمؤمن، کفایة الاحکام، ج۱، ص۱۲۱.    


بعضی از آداب نوشیدن مستحب و بعضی دیگر مکروه می‌باشند.

۴.۱ - مستحبات آداب نوشیدن

۱. بردن نام خدا قبل از نوشیدن
۲. و حمد و ثنای الهی بعد از آن
۳. یاد کردن تشنگی امام حسین (علیه‌السّلام) و اهل بیت آن حضرت و سلام دادن به ایشان
۴. و لعن و نفرین قاتلان آنان
۵. نوشیدن به گونه مکیدن (مَصمَصه کردن) با سه یا به دو نفس
۶. ایستاده نوشیدن در روز
۷. و نشسته نوشیدن در شب
۸. و نوشیدن در ظرف سفالی
[۳۹] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۳، ص۵۲۳.    
[۴۰] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۳۹.    
[۴۱] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۴۵ - ۲۵۰.    
[۴۲] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۷۲.    
[۴۳] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ص۵۰۶ – ۵۰۸.    
بویژه ظرف شامی
[۴۴] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۵۴.    

۹. و با دست نوشیدن
[۴۵] کراهة شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۵۹.    

مستحب است.

۴.۲ - مکروهات آداب نوشیدن

۱. بسیار آب نوشیدن، بویژه پس از غذای چرب
۲. ایستاده نوشیدن در شب
[۴۶] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۳۸ – ۲۳۹.    

۳. با یک نفس نوشیدن آب
[۴۷] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۳۵.    

۴. نوشیدن از ظرف سفالی مصری
۵. نوشیدن از جای شکسته ظرف
۶. نوشیدن از دسته ظرف
[۴۸] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۵۴-۲۵۶.    

۷. و‌انداختن سر در آب و دهان نوشیدن
[۴۹] شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۵۹.    

مکروه است.

۱. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۷۳ – ۳۷۶.    
۲. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۱، ص۴۴۹.    
۳. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۱، ص۲۹۱–۲۹۲.    
۴. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ۱ج، ص۲۸۹.    
۵. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۲۱۷.    
۶. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۷۷.    
۷. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۳۱.    
۸. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۵۸۵.    
۹. ↑ حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروة، ج۸، ص۳۲۴.    
۱۰. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳، ص۶۴-۶۷.    
۱۱. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۱، ص۳۲۸.    
۱۲. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۹، ص۳۶۹.    
۱۳. ↑ بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج۵، ص۵۳۶.    
۱۴. ↑ کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء، ج۲، ص۴۱۶.    
۱۵. ↑ مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة، ج١، ص٢٩٢.    
۱۶. ↑ ابوالصلاح حلبی، تقی‌الدین بن نجم‌الدین، الکافی فی الفقه، ص۲۷۹.    
۱۷. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۶۸.    
۱۸. ↑ ابن براج، عبدالعزیز، المهذب، ج۲، ص۴۳۱.    
۱۹. ↑ ابن براج، عبدالعزیز، المهذب، ج۲، ص۴۳۱.    
۲۰. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱، ص۳۸۶.    
۲۱. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۹۴.    
۲۲. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ۱۵۵ – ۱۵۴.
۲۳. ↑ ابوالصلاح حلبی، تقی‌الدین بن نجم‌الدین، الکافی فی الفقه، ص۱۸۲.    
۲۴. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۰، ص۶۵-۶۷.    
۲۵. ↑ سبزواری، سیدعبدالاعلی، مهذب الاحکام، ج۱۴، ص۳۹۸.    
۲۶. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۶۵ – ۲۶۸.    
۲۷. ↑ بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، ج٥، ص۵۳۶.    
۲۸. ↑ فاصل هندی، محمد بن حسن، کشف اللثام، ج۲، ص۴۱۲.
۲۹. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۶۲.    
۳۰. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۱۱۱ – ۱۱۲.    
۳۱. ↑ علامه حلی، مختلف الشیعة، ج۵، ص۵.    
۳۲. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ص۳۹۱.    
۳۳. ↑ ابن ادریس حلی، محمد بن احمد، کتاب السرائر، ج۲، ص۲۱۹.    
۳۴. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۸۰.    
۳۵. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۳۴۹.    
۳۶. ↑ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۳، ص۵۸۵.    
۳۷. ↑ شهید اول، غایة المراد (حاشیة الارشاد) ج۱، ص١٩٢.    
۳۸. ↑ محقق سبزواری، محمدباقر بن محمدمؤمن، کفایة الاحکام، ج۱، ص۱۲۱.    
۳۹. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۳، ص۵۲۳.    
۴۰. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۳۹.    
۴۱. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۴۵ - ۲۵۰.    
۴۲. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۷۲.    
۴۳. ↑ نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۳۶، ص۵۰۶ – ۵۰۸.    
۴۴. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۵۴.    
۴۵. ↑ کراهة شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۵۹.    
۴۶. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۳۸ – ۲۳۹.    
۴۷. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۳۵.    
۴۸. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۵۴-۲۵۶.    
۴۹. ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۵، ص۲۵۹.    


• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم‌السّلام)، ج۹، ص۲۴۴-۲۴۷.


رده‌های این صفحه : اصطلاحات فقهی | اطعمه و اشربه | حج | حدود | صلات | صوم | طهارت
جعبه ابزار