نوه
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
نوه فرزندِ فرزند را میگویند و فرقی ندارد که
پسر باشد یا
دختر و از احکام مرتبط با آن در برخی ابواب
فقه بحث شده است.
نَوه: فرزندزاده و فرزندان وی میباشند.
مقصود از نوه، فرزندِ فرزند؛ اعم از دختر و پسر و فرزندِ فرزندِ فرزند است؛ هرچه پایین رود.
از آن به مناسبت در بابهای
صلات،
تجارت،
نکاح،
وقف،
وصیت،
ارث و
حدود سخن گفتهاند.
فرزندان و فرزندان فرزند انسان؛ اعم از دختر و پسر، هرچه پایین روند، از
محارم به شمار میروند و
احکام محرمیت بر آنان بار میشود.
نفقه نوه با فقدان
پدر یا عدم تمکن مالی وی، بر عهده
جد پدری است و در صورت نبودن جد پدری یا ناتوانی مالی او، بر پدر جد و در صورت نبود یا عدم تمکن مالی وی بر پدر پدر جد؛ هرچه بالا رود، واجب خواهد بود و با نبود هیچ یک از پدران یا ناتوانی آنان، بر عهده
مادر او میباشد و با فقدان مادر یا ناتوانی او از پرداخت نفقه، بر عهده جد و جده مادری به طور یکسان خواهد بود و در صورت نبود یا ناتوانی آن دو، بر عهده پدر و
مادر جد و جده مادری و همین گونه، هرچه بالا رود، با رعایت الاقرب فالاقرب خواهد بود.
بنابر این، چنانچه نوه دارای
مادر بزرگ مادری و پدر
پدر بزرگ مادری باشد، نفقه او بر عهده مادربزرگ خواهد بود که نزدیک تر است و در صورت یکسان بودن از جهت نزدیکی، نفقه بر عهده هر دو میباشد؛ هرچند یکی جد باشد و دیگری جده.
جد پدری، همچون پدر، بر نوه
نابالغ،
بالغ غیر رشید و
دیوانه ولایت دارد و هر تصرفی که برای پدر به جهت ولایت ثابت است، برای
جد پدری نیز ثابت خواهد بود.
جده پدری و نیز جد و جده مادری بر نوه ولایت ندارند.
۱. نوه؛ اعم از پسری و دختری، هر چه پایین تر رود، در طبقه اول
ارث قرار دارد؛ لیکن رتبهاش بعد از فرزند میباشد؛ یعنی تا زمانی که
میت فرزند پسر یا دختر داشته باشد، نوبت به نوه نمیرسد.
۲. بنابر مشهور، با وجود تنها پدر و مادر میت، نوههای او؛ اعم از پسری و دختری از وی ارث میبرند.
۳. برخی قدما گفتهاند: با وجود پدر و مادر میت، نوه میت، ارث نمیبرد.
۴.
بنابر قول مشهور، نوه در چگونگی ارث بردن از میت، به منزله فرزندان میت است. بنابر این، نوه پسری میت، همانند پسر میت از او ارث میبرد؛ خواه نوه پسری، دختر باشد یا پسر.
۵. نوه دختری نیز همانند دختر میت ارث میبرد؛ از این رو، هرچند دختر باشد از ترکه میت دوسوم، و نوه دختری هرچند پسر باشد یک سوم ارث میبرد.
۶. همچنین بنابر قول مشهور، تقسیم ارث میان نوههای دختری و پسری، بر اساس قانون دو برابر بودن ارث پسر نسبت به دختر خواهد بود.
چنانچه عنوان
وقف، وقف بر
اولاد باشد و قرینهای بر تعمیم و شمول آن نسبت به نوادگان وجود نداشته باشد،
بنابر قول مشهور،
موقوف علیهم تنها اولاد صلبی واقف خواهند بود و نوادگان را شامل نمیشود.
برخی وقف بر اولاد را شامل نوادگان
واقف نیز دانستهاند.
عنوان وقف بر اولادِ اولاد، هم
دختران را دربر میگیرد و هم
پسران را، مگر آنکه قرینهای عرفی و مانند آن آن را به پسران محدود کند؛ چنان که وقف بر اولاد و اولاد اولاد، تنها شامل دو
بطن نخست میشود و بطون بعدی را در بر نمیگیرد، مگر آنکه قرینهای بر اراده آن وجود داشته باشد.
در وقف بر فرزندان و فرزندان فرزندان، پسر و دختر به طور مساوی در عواید موقوفه سهیم هستند.
۱. اگر کسی برای اهل بیتش به مالی وصیت کند، در صورت عدم وجود قرینه بر اراده معنایی خاص از عنوان اهل بیت، نوهها نیز مشمول آن خواهند بود.
۲.
قضای نمازهای جد بر نوه واجب نیست، گرچه هنگام مرگ جد، از همه بزرگتر باشد، مگر آنکه جد فاقد فرزند باشد که در این صورت، به گفته برخی قضای نماز جد توسط نوه مطابق با احتیاط است.
۳. نوه با نبود
زوج، پدر، مادر و فرزندان میت،
ولی میت به شمار میرود و بر دیگران، همچون جد، جده، برادر و دیگر بستگان میت مقدم است.
۴. به
بردگی گرفتن نوه جایز و صحیح نیست و درصورت تملک وی به طور قهری آزاد میشود؛ بنابر این، انتقال نوه به ملک انسان از راه خرید و غیر آن، موجب آزادی او میشود.
۵. اگر جد پدری نوه خود را بکشد، همچون پدر
قصاص نمیشود؛
۶. چنان که در
سرقت پدر بزرگ از نوه، همانند پدر،
حد قطع دست بر
سارق اجرا نمیگردد.
۷. آیا میان جد و نوه، همچون پدر و فرزند،
ربا جایز است یا نه؟ مسئله محل اختلاف است.
برخی ربا را میان جد و نوه حرام دانستهاند.
در مقابل، برخی دیگر، ربا میان آن دو را همچون پدر و فرزند، جایز دانستهاند.
• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهمالسّلام)، ج۹، ص۲۴۹-۲۵۲.
