|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||
کند بالا و کند پایین kond-e bālā va kond-e pāyīn، دو روستا از توابع دهستان لواسان کوچک در شمال شهر لواساناند. کند بالا در ارتفاع ۲۰۵۸ متری دامنههای قله ساکا واقع است و پیرامونش را درهها، چشمهها و آبشارها فرا گرفته است. این روستا پیشتر مرکز کشاورزی و دامداری بود و امروزه بیشتر باغداری (گیلاس، آلبالو، گردو و سیب) در آن رواج دارد. جمعیتش حدود ۴۰۰ خانوار در تابستان و ۲۵۰ خانوار در زمستان است و آثاری چون تپه شیرتازه، گوشواره، جوهک و قلعه پیرزن در آن به ثبت ملی رسیده است. کند پایین در ارتفاع ۱۹۶۷ متری، در ۴ کیلومتری شمال لواسان و در دو سوی رودخانه کند قرار دارد. جمعیت آن در تابستان ۱۵۰ و در زمستان ۳۰ خانوار است و محصول اصلیاش باغی است. مهمترین اثر تاریخیاش امامزاده محمدشعیب (ثبت ملی) همراه با یک درخت چنار کهنسال است. نامگذاری این دو روستا را به محصور بودنشان در کوه و پیوند با واژه «کُند» (=زنجیر) نسبت میدهند. کند بالا و کند پایین دو روستا، از توابع دهستان لواسان کوچک، در شمال شهر لواسان: ۲.۱ - موقعیت جغرافیاییاین روستا در °۵۱ و ´۳۹ طول شرقی و °۳۵ و ´۵۲ عرض شمالی و در فاصله ۶ کیلومتری شمال شهر لواسان، ۳ کیلومتری شمالغربی روستای افجه و در ۵ / ۲ کیلومتری شمالشرقی روستای کند پایین، در ارتفاع ۰۵۸‘۲ متری از سطح دریا، در دامنههای جنوبغربی قله ساکا قرار دارد.نیمی از پیرامون روستای کند بالا را در قسمتهای شمال شرقی، شمال و شمال غربی کوههای بلند دربرگرفته است. ۲.۲ - ویژگیهای طبیعیوجود این کوهها در اطراف روستای کند بالا موجب پیدایش درهها و مسیلهای عمیق با دهها چشمه کوچک و بزرگ و آبشارهای کوتاه و بلند شده است.مهمترین این آبشارها کفتالو / کفترلو / کفترخوان نام دارد. ۲.۳ - درهها و رودخانههادرههای اطراف کند بالا که اهالی روستا آنها را رودخانه نیز مینامند، بهسبب داشتن آب نسبتاً زیاد و هوای خنک، شرایط اقلیمی خاصی را پدید آورده که موجب رونق کشاورزی و دامداری در گذشته منطقه و توسعه و گسترش باغ و باغداری در زمان حاضر در روستا شده است.۲.۳.۱ - درههای مهممهمترین این درهها عبارتاند از:۱. دره شمالی که نام مناطق آن از جنوب به شمال شامل تخت شاهک، گت فریجار و کوه ماپیرزنک است و سرانجام به آتشکوه ختم میشود. ۲. دره شمالغربی که شامل مناطق کُماچغولین، سیاهگاهره، اسپیگردن و پَسْدِز است و در پایان به آتشکوه میرسد. ۳. دره شمالی دیگری که شامل مناطق اَشتل، کفترلو، دره کفترخوان، چشمه جومهشوران و لوئک است و در پایان به آتشکوه منتهی میشود. ۴. دره انتهایی شمالغربی که شامل مناطق باغ دوبرارون، چشمه دوآب و کوه کهو است. ۵. دره غرب تپه گوشواره هممرز با اراضی و مراتع روستای بوجان که شامل قسمتهای تپه جوهک، دره بارنجرو، مراتع اندوم و چالاسب است و در پایان، به کوه کهو میرسد. ۲.۴ - زمینها و مزارعمهمترین مزرعه روستا، سربند چالونه است که در غرب کند بالا جای دارد و در گذشته، از مناطق مهم کشت دیم روستا بوده است، اما امروزه بهسبب تغییر حرفه اهالی، دیگر در آن کشت نمیشود.این مزرعه مرز روستای کند بالا با مراتع و مزارع روستاهای بوجان و ناصرآباد است. ۲.۵ - کشاورزی، دامداری و باغداریروستای کند بالا به سبب داشتن درههای سبز، آب فراوان، کوههای بلند و مراتع دارای پوشش گیاهی متنوع و انبوه، همواره رونقی مطلوب داشته و از همینرو، در گذشته دامداری و کشاورزی در آن رایج بوده است، اما امروزه دیگر در میان اهالی رواج ندارد؛ همچنین آن بخش از اراضی که به صورت آبی کشت میشد، به باغ بدل شده است؛ از همینرو، درختانی نظیر گیلاس، آلبالو، گردو و سیب در آنها پرورش داده میشود.بیشتر جوانان روستای کند بالا به شهرهای مجاور به خصوص تهران مهاجرت کردهاند. ۲.۶ - جمعیت و مهاجرتاین روستا در تابستان دارای حدود ۴۰۰ و در زمستان حدود ۲۵۰ خانوار جمعیت است.۲.۷ - پیشینه و خانوادگینام خانوادگی اهالی آن نیز کبکی، سجودی، اسدیان، اسدبکر، اسدی و گرجی است.خانوادههای کبکی و سجودی از اهالی بومی روستا و بقیه مهاجرانیاند که پیش از دوره قاجار، از نواحی گرجستان و ارمنستان به این ناحیه کوچانده شدهاند. ۲.۸ - منابع آبآب آشامیدنی اهالی روستا از چشمه فِتیزار و رودخانه تخت شاهک تأمین و از طریق جوی آب به روستا منتقل میشود.کیفیت این آب مطلوب نیست و برای تأمین آب مناسب روستا چند حلقه چاه در اطراف آن حفر شده است؛ اما هیچکدام بازدهی مطلوبی نداشتهاند. آب کشاورزی روستا نیز از طریق رودخانههای تخت شاهک و هشنه و درهها و چشمههای مناطق اطراف روستا تأمین میشود. ۲.۹ - بافت و محدودهبافت قدیم و مرکزی روستای کند بالا دارای حدود ۵۰ هکتار وسعت بود، اما در برنامه طرح بهسازی روستا در سالهای بعد، حدود ۱۵ هکتار به وسعت آن افزوده شد.اکنون محدوده مسکونی روستا از شرق به کوه ونک، از غرب به کوه مگسکنک، از شمال به سرقلاع و از جنوب به کوه گَلسنگک که مرز میان کند بالا و کند پایین به شمار میآید، تعیین شده است. بافت تاریخی روستای کند بالا بیشتر در شرق آن واقع است؛ اما بخش عمده آن تخریب و نوسازی شده است. تنها چند خانه تاریخی متعلق به دوران قاجار و پهلوی در قسمتهای مختلف روستا مشاهده میشود که بیشتر بدون استفاده و نیمهمخروبهاند. حمام تاریخی روستا نیز در دوران پهلوی دوم تخریب و نوسازی شده است. در بیشتر نقاط کوچهها، باغها و مزارع نزدیک روستا، مواد فرهنگی مختلف نظیر خاکستر، تکههای ساروج، آجر و قطعات سفال از انواع تاریخی و اسلامی با نقوش مختلف، مشاهده میشود که حکایت از دیرینگی روستا دستکم از دوران تاریخی مینماید. ۲.۱۰ - آثار تاریخی مهممهمترین آثار تاریخی روستای کند بالا اینها است:۲.۱۰.۱ - تپه تاریخی شیرتازهدر فاصله حدود ۵۰۰ متری شرق روستا بر بالای کوه ونک که در (مهر ماه ۱۳۸۲ هـ.ش) با شماره ۳۸۰‘۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.قدمت این تپه مربوط به (سدههای ۷ یا ۸ هـ.ق) است. ۲.۱۰.۲ - تپه گوشوارهواقع در بالای کوه گوشواره در مرکز و غرب روستای کند بالا که قدمت آن به (سدههای ۴ و ۵ هـ.ق) باز میگردد.این تپه در (مهر ماه ۱۳۸۲ هـ.ش) با شماره ۳۸۱‘۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. گفته میشود سبب نامگذاری این تپه آن است که در گذشته و هنگام بارش بارانهای رگباری، مردم روستا به بالای تپه میرفتند و از سطح آن، لوازم و وسایل مختلف بهخصوص لنگههای گوشواره پیدا میکردند، به همین سبب آن را تپه گوشواره نامیدهاند. ۲.۱۰.۳ - تپه جوهکواقع در فاصله ۵ / ۴ کیلومتری ضلع شمالغربی روستا و بالای دره و کوه جوهک با قدمت دوران تاریخی که در (مهر ماه ۱۳۸۲ هـ.ش) با شماره ۳۸۲‘۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.۲.۱۰.۴ - قلعه پیرزنواقع در فاصله ۶۵۰ متری شمالشرقی روستا و بر بالای یکی از یالهای صخرهای کوه با قدمت سدههای نخستین اسلامی.بنا به گفته برخی از اهالی روستا، افزون بر موارد یادشده، در قسمتی از بدنه کوه گلسنگک واقع در حدفاصل روستاهای کند بالا و کند پایین، کتیبهای سنگی وجود داشت که حدود (دهه ۱۳۴۰ هـ.ش) توسط عدهای خوانده شد و مدتی بعد حفاری و تخریب گردید. ۲.۱۱ - علت نامگذاریاهالی روستاهای کند بالا و پایین درباره سبب نامگذاری روستا معتقدند که چون این دو روستا در کوههای بلند محصورند و جز یکی دو راه خروجی ندارند، در گذشته، یاغیها و مخالفان حکومت را به اینجا منتقل میکردند و به غُل و زنجیر یا کند و زنجیر میکشیدند؛ بنابراین، از آن زمان این منطقه کند نامیده شده است.۲.۱ - موقعیت جغرافیاییاین روستا در °۵۱ و ´۳۹ طول شرقی و °۳۵ و ´۵۲ عرض شمالی، در فاصله ۴ کیلومتری شمال شهر لواسان و در ارتفاع ۹۶۷‘۱ متری از سطح دریا جای دارد.۳.۲ - کوهها و درههاکوههای شرق روستای کند پایین دونْگاه و وُلوزو نامیده میشوند.کوه شمال و شمالغربی روستای کند پایین که ادامه کوه گوشواره کند بالا است، در این روستا به تیر قلاع شهرت دارد و کوه بلند این قسمت نیز سربند نامیده میشود. در شمال این کوه حدفاصل روستای کند پایین و روستاهای بوجان و ناصرآباد، درهای در جهت شمالشرقی به جنوبغربی امتداد دارد که دره کُرُک خوانده میشود. ۳.۳ - زمینها و مزرعههادر جنوب روستای کند، تپه و مزرعه کیور، مزرعه پشت لاریجان و سپس بندکِرسئون واقع است.مزرعه پشت لاریجان قسمت انتهایی دامنههای جنوبشرقی کوه ورجین است که در غرب رودخانه ناصرآباد، حدود ۵۰۰ متری شمال شهر اوشان و در غرب مزرعه کیور واقع است. بندکرسئون به محل باریکی گفته میشود که رودخانههای کند و ناصرآباد پس از پیوستن به یکدیگر از آنجا میگذرند و وارد دشت لواسان میشوند. ۳.۴ - رودخانهها و منابع آبروستای کند پایین در دو طرف رودخانه کند احداث شده است.این رودخانه فصلی است و تنها در زمان بارشهای شدید باران و یا رگبار، آب در آن جریان مییابد. سرچشمه آب رودخانه کند دامنههای غربی قله ساکا است که در جهت شمال به جنوب جریان دارد و در انتها به رودخانه ناصرآباد میپیوندد. ۳.۵ - جمعیت و خانوارروستای کند پایین در تابستان حدود ۱۵۰ و در زمستان حدود ۳۰ خانوار جمعیت دارد.نام خانوادگی اهالی این روستا نمازی، شیرزادی، سجدهای و تسبیحی است. ۳.۶ - منبع آبآب آشامیدنی اهالی این روستا از چشمهای که در کوه سربند جریان مییابد، و آب کشاورزی آنان از رودخانه کفترخوان و رودخانه کند تأمین میشود.۳.۷ - آموزش و مدارساین روستا به رغم داشتن دو بنای مدرسه متروکه، به سبب اندک بودن شمار دانشآموزان، فاقد مدرسهای فعال است؛ از همینرو دانشآموزان آن به مدرسه روستای کند بالا میروند.۳.۸ - شغل و کشاورزیشغل قدیم مردم روستای کند پایین کشاورزی و دامداری بود؛ اما امروزه بیشتر آنها به مشاغل دولتی روی آوردهاند و تنها شمار بسیار اندکی از آنان به حرفه باغداری مشغولاند.محصول عمده آنها گیلاس، آلبالو، گردو و سیب است. کمبود آب و اندک بودن سطح زمینهای این روستا از مشکلات عمده اهالی آن است. ۳.۹ - آثار تاریخی و فرهنگیمهمترین اثر تاریخی ـ فرهنگی روستای کند پایین بنای امامزاده محمدشعیب است که در مرکز روستا و مجاور جاده آسفالته واقع شده است.این اثر تاریخی که قدمت آن به دوره پیش از قاجار بازمیگردد، در (مهر ماه ۱۳۸۲ هـ.ش) با شماره ۳۷۹‘۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. در مجاورت امامزاده و در داخل حیاط مسجد تازهساخت روستا، درخت چنار کهنسالی وجود دارد که عمر آن بیش از ۳۰۰ سال تخمین زده میشود. تنه اصلی این درخت خشکیده، اما جوانههای کناری آن که اکنون تنومند شدهاند، همچنان برپا ست. ۳.۱۰ - بافت و معماری روستابافت قدیم روستای کند پایین تخریب و به جای آن ساختمانهای تازه بنا شده است.بخشی از این روستا که در جبهه شرقی رودخانه کند قرار دارد، رونق و آبادانی بیشتری دارد، اما گسترش روزافزون ساختمانسازی در تمام قسمتهای روستا، رونق و سرسبزی آن را در معرض تهدیـد جـدی قـرار داده اسـت. • پازوکی طرودی، ناصر، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «کندبالا»، ص۱۳۳۴. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | روستاهای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
