• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

اباحیه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



اباحیه فرقه‌هایی که رفتار خلاف شرع را مباح می‌دانند.




اباحیّه، از ریشه بَوح و بُوْح به معنای مباح کردن، حلال دانستن، و جایز شمردن است
[۱] التعریفات، جرجانی، ج۱، ص۳، علی بن محمد، دارالسرور، لبنان.
[۲] فرهنگ معین، ج۱، ص۱۱۶.




و در اصطلاح ، به فرقه‌هایی گفته می‌شود که اعتقاد به وجود تکلیف نداشته و ارتکاب محارم را روا می‌دانند
[۳] بحرالرائق، نجم الدین مصری، ج۱، ص۱۸۱، دار الکتب العلمیه، اول، بیروت، ۱۴۱۸.




و در نزد صوفیه به کسانی گفته می‌شود که خود را مقید به قیود و وظایف شریعت نمی‌دانند و می‌گویند تقید به احکام شریعت کار عوام است .
[۴] نفحات الانس، جامی، عبد الرحمان، به کوشش مهدی توحیدی پور، ص۱۳، تهران، ۱۳۳۷ش.
[۵] کشاف اصطلاحات الفنون، تهانوی، ج۱، ص۲۶، علی، به کوشش آلویس شپرنگر، کلکته، ۱۸۶۱م.
و از آن به اباحتی نیز تعبیر شده است.
[۶] حدیقة الحقیقة، سنائی، ج۱، ص۲۰۵.




در میان مسلمانان نخستین فرقه‌ای که اباحه گری را ترویج نمود « مرجئه » بود. این فرقه مدعی است با وجود ایمان ، هیچ گناهی زیان نمی‌رساند؛ چنان که با کفر ، هیچ طاعتی مفید نیست . 
[۷] ملل و نحل، شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبد الکریم، ج۱، ص ۱۴۱، بیروت. 
[۸] ملل و نحل، شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبد الکریم، ج۱، ص ۱۶۱ـ ۱۶۲، بیروت.ا
ین فرقه با چنین عقیده‌ای عملاً زمینه را برای ترویج گناهکاری در میان مسلمانان فراهم آوردند.

۴.۱ - برخورد ائمه با فرقه مرجئه


ائمه (علیهم‌السلام) آنها را مورد لعن قرار دادند، امام صادق (علیه‌السلام) به شیعیان توصیه کرد، به خاطر خطر تفکر مرجئه ، فرزندانشان را حدیث بیاموزند.
[۹] المحاسن، برقی کوفی، ج۲، ص۶۰۵، احمد بن محمد، دارالکتب الاسلامیّه، تهران، بی تا.
[۱۰] کافی، کلینی، ج۶، ص۴۷، محمد بن یعقوب، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۲۱ق.
امام صادق (علیه‌السلام) در نقد ایمان بدون عمل فرموده است: « ملعون ملعون من قال: الإیمان قول بلا عمل».
[۱۱] بحارالانوار، ج۶۶، ص۱۹.




فرقه‌های دیگری که عملاً اباحه گری را در جامعه اسلامی رواج می‌دادند عبارتند از:
« خطابیه » پیروان ابوالخطاب محمد بن ابو زینب
[۱۲] کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۶۳، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.

« معمریه » پیروان معمر بن عباد سلمی
[۱۳] مواقف، ایجی، ج۲، ص۶۶۷، دارالجیل، اول، لبنان، ۱۴۱۷.

« نصیریه » پیروان محمد بن نصیر نمیری
[۱۴] اختیار معرفة الرجال، طوسی، ج۱، ص۸۰۵، محمد، به کوشش میرداماد استرابادی، قم، ۱۴۰۴ق.

« بشریه » پیروان محمد بن بشیر کوفی
[۱۵] کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۶۰، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.

« مخمسه » پیروان ابوالخطاب ؛
« علبائیه » پیروان بشّار شعیری
[۱۶] کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۶۳، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.

و « نزاریه » که شعبه‌ای از « اسماعیلیه » می باشد. برای احکام شرعی و تکالیف عبادی چون نماز ، زکات و حج ، تأویلات خاصی داشتند و می‌گفتند که مقصـود از واجبات شرعی قـومی اسـت کـه دوستی آنـان واجـب اسـت، و محرمات عبارتند از قومی که باید آنان را دشمن داشت و از ایشان تبری جست.
[۱۷] تبصرة العوام، رازی، ج۱، ص۱۸۱ـ ۱۸۲، مرتضی بن داعی، اقبال، تهران، ۱۳۱۲هـ.

و در میان کیسانیه ، سه فرقه به نام‌های « حمزیه »، « جناحیه » و « بیانیه » به اباحه گری معروف‌اند .
« حمزیه » پیروان حمزة بن عماره بربری بودند. او باور داشت که هر کس امام را بشناسد از قید رعایت واجبات و محرمات دین آزاد خواهد بود.
[۱۸] کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۵۶، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.
[۱۹] فرق الشیعه، نوبختی، ج۱، ص۴۹ـ ۵۰، حسن بن موسی، انتشارات مکتبة الفقیه، قم.

« جناحیه » پیروان عبداللّه بن حارث بوده و ازاین‌رو به حارثیه نیز معروف‌اند. این گروه نیز گمان می‌کردند که با شناخت امام ، تکلیف برداشته می‌گردد.
[۲۰] کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۵۶، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.
[۲۱] فرق الشیعه، نوبختی، ج۱، ص۱۵۰، حسن بن موسی، انتشارات مکتبة الفقیه، قم.

« بیانیه » پیروان بیان بن سمعان بودند. گروهی از آنان معتقد بودند که بخشی از شریعت اسلام توسط « بیان » نسخ گردیده است، لذا به بخشی از واجبات عمل نمی‌کردند و نسبت به برخی از محرمات بی اعتنا بودند.
[۲۲] الفرق بین الفرق وبیان الفرقة الناجیة، بغدادی، ج۱، ص۱۴۵.

« ابومسلمیه »، گروهی است منتسب به « راوندیه »، این فرقه شناخت امام را برای رستگاری کافی می‌دانستند و خود را از قید رعایت واجبات و احتراز از محرمات آزاد می‌پنداشتند.
[۲۳] فرق الشیعه، نوبختی، ج۱، ص۷۵، حسن بن موسی، انتشارات مکتبة الفقیه، قم.




برخی از نویسندگان کتاب‌های ملل و نحل مدعی‌اند که این فرقه‌ها متأثر از دین مجوس و مزدک‌اند و یا باقی‌مانده آنان می‌باشند، زیرا آنان اکثر اعمالی را که در اسلام حرام و در آیین مزدک حلال بوده مباح می‌شمردند. 
[۲۴] الفرق بین الفرق وبیان الفرقة الناجیة، بغدادی، ج۱، ص۷۵.
[۲۵] اعتقادات فرق المسلمین والمشرکین، فخر رازی، ج۱، ص۷۴، محمد، به کوشش علی سامی النشار، قاهر، ۱۳۵۶ق.




 • اختیار معرفة الرجال، طوسی، محمد، به کوشش میرداماد استرابادی، قم، ۱۴۰۴ق.
 • اعتقادات فرق المسلمین والمشرکین، فخر رازی، محمد، به کوشش علی سامی النشار، قاهر، ۱۳۵۶ق.
• بحارالانوار، مجلسی. محمد باقر، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۳.
• بحرالرائق، نجم الدین مصری، دار الکتب العلمیه، اول، بیروت، ۱۴۱۸.
 • تبصرة العوام، رازی، مرتضی بن داعی، اقبال، تهران، ۱۳۱۲هـ.
 • التعریفات، جرجانی، علی بن محمد، دارالسرور، لبنان.
• حدیقة الحقیقة، سنائی، ابوالمجد مجدود آدم.
• الفرق بین الفرق وبیان الفرقة الناجیة، بغدادی.
• عبد القاهر بن طاهر بن محمد ابومنصور، الآفاق الجدیدة بیروت، ۱۹۷۷.
 • فرق الشیعه، نوبختی، حسن بن موسی، انتشارات مکتبة الفقیه، قم.
 • فرهنگ معین، معین، محمد، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۷۶ش.
• کافی، کلینی، محمد بن یعقوب، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۲۱ق.
• کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.
 • کشاف اصطلاحات الفنون، تهانوی، علی، به کوشش آلویس شپرنگر، کلکته، ۱۸۶۱م.
 • المحاسن، برقی کوفی، احمد بن محمد، دارالکتب الاسلامیّه، تهران، بی تا.
 • ملل و نحل، شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبد الکریم، بیروت.
• مواقف، ایجی، دارالجیل، اول، لبنان، ۱۴۱۷.
• نفحات الانس، جامی، عبد الرحمان، به کوشش مهدی توحیدی پور، تهران، ۱۳۳۷ش.


 
۱. ↑ التعریفات، جرجانی، ج۱، ص۳، علی بن محمد، دارالسرور، لبنان.
۲. ↑ فرهنگ معین، ج۱، ص۱۱۶.
۳. ↑ بحرالرائق، نجم الدین مصری، ج۱، ص۱۸۱، دار الکتب العلمیه، اول، بیروت، ۱۴۱۸.
۴. ↑ نفحات الانس، جامی، عبد الرحمان، به کوشش مهدی توحیدی پور، ص۱۳، تهران، ۱۳۳۷ش.
۵. ↑ کشاف اصطلاحات الفنون، تهانوی، ج۱، ص۲۶، علی، به کوشش آلویس شپرنگر، کلکته، ۱۸۶۱م.
۶. ↑ حدیقة الحقیقة، سنائی، ج۱، ص۲۰۵.
۷. ↑ ملل و نحل، شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبد الکریم، ج۱، ص ۱۴۱، بیروت. 
۸. ↑ ملل و نحل، شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبد الکریم، ج۱، ص ۱۶۱ـ ۱۶۲، بیروت.ا
۹. ↑ المحاسن، برقی کوفی، ج۲، ص۶۰۵، احمد بن محمد، دارالکتب الاسلامیّه، تهران، بی تا.
۱۰. ↑ کافی، کلینی، ج۶، ص۴۷، محمد بن یعقوب، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۲۱ق.
۱۱. ↑ بحارالانوار، ج۶۶، ص۱۹.
۱۲. ↑ کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۶۳، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.
۱۳. ↑ مواقف، ایجی، ج۲، ص۶۶۷، دارالجیل، اول، لبنان، ۱۴۱۷.
۱۴. ↑ اختیار معرفة الرجال، طوسی، ج۱، ص۸۰۵، محمد، به کوشش میرداماد استرابادی، قم، ۱۴۰۴ق.
۱۵. ↑ کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۶۰، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.
۱۶. ↑ کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۶۳، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.
۱۷. ↑ تبصرة العوام، رازی، ج۱، ص۱۸۱ـ ۱۸۲، مرتضی بن داعی، اقبال، تهران، ۱۳۱۲هـ.
۱۸. ↑ کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۵۶، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.
۱۹. ↑ فرق الشیعه، نوبختی، ج۱، ص۴۹ـ ۵۰، حسن بن موسی، انتشارات مکتبة الفقیه، قم.
۲۰. ↑ کتاب المقالات والفرق، اشعری قمی، ج۱، ص۵۶، سعد بن عبداللّه ابوخلف، علمی فرهنگی، تهران، بی تا.
۲۱. ↑ فرق الشیعه، نوبختی، ج۱، ص۱۵۰، حسن بن موسی، انتشارات مکتبة الفقیه، قم.
۲۲. ↑ الفرق بین الفرق وبیان الفرقة الناجیة، بغدادی، ج۱، ص۱۴۵.
۲۳. ↑ فرق الشیعه، نوبختی، ج۱، ص۷۵، حسن بن موسی، انتشارات مکتبة الفقیه، قم.
۲۴. ↑ الفرق بین الفرق وبیان الفرقة الناجیة، بغدادی، ج۱، ص۷۵.
۲۵. ↑ اعتقادات فرق المسلمین والمشرکین، فخر رازی، ج۱، ص۷۴، محمد، به کوشش علی سامی النشار، قاهر، ۱۳۵۶ق.




دانشنامه کلام اسلامی، مؤسسه امام صادق(ع)، برگرفته از مقاله «اباحیه »، شماره۱۶.    



جعبه ابزار