ادیب صابر ترمذی (شعر عاشورایی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ادیب صابر ترمذی (درگذشت:
۵۴۶ق)؛ شاعر نامدار سده ششم و مداح
سلطان سنجر سلجوقی. وی به دلیل افشای توطئه
اتسز خوارزمشاه علیه سنجر، به دستور اتسز در رود جیحون غرق شد. اشعار او به سادگی، روانی و داشتن گرایشهای شیعی شهرت دارد.
شهاب الدّین شرف الادباء ادیب صابر بن اسماعیل ترمذی، شاعر مشهور ایرانی نیمه اول قرن ششم و از شعرای نامی عهد سلاجقهی بزرگ بود.
اصل وی از
ترمذ بود و شاعری او هم در آن شهر شروع شد، ولی بعدها در نواحی دیگر مانند
مرو و
بلخ و
خوارزم روزگار گذرانید و به مدّاحی سنجر اختصاص یافت.
وقتی
سنجر او را به رسالت نزد اتسز خوارزمشاه فرستاد او چندی در خوارزم بماند و اتسز را
مدح گفت. اتسز توطئهای برای
قتل سنجر ترتیب داده بود و صابر از آن آگاه شد و به وسیلهای سنجر را مطلع کرد و نقشهی اتسز باطل گردید و اتسز دستور داد ادیب صابر را در جیحون غرق کردند.
مرگ وی به سال ۵۴۶ ه ق بوده است.
از دیوان او نسخی در دست است که بالغ بر ۶۴۷ بیت
شعر دارد و در آن غزلها و تغزلهای لطیف وجود دارد.
اشعارش به سادگی و روانی ممتاز است.
وی
مذهب تشیع داشته و در اشعار خود به این معنی اشاره کرده است.
فنا و آتش ازو خیزد و ز بیم فنا
سکندرش طلبید و
خضر رسید به کام
اگر میانهی او راه خشک یافت
کلیمز بیم او پسرِ
نوح کوه یافت مقام
به
کربلا چو دهان
حسین ازو نچشید
همی دهند زبانها
یزید را دشنام
اگر به زیر رکاب حسین او بودی
به دست فتح گرفتی عنان لشکر
شاممشکن دل ار چه عهد تو بشکست روزگار
کی داشت عهد نیک بر اهل زمین زَمَن
از اختران مرادِ که بودست مستمر
وز روزگار کار که رفست بر سَنَن
بیرایضان
حکم و
قضا رام کی شوند
این مرکبانِ روز و شب ما بههان و هن
دانی که بر
علی و
حسن و
حسین چه کرد
عهد بد زمانه چه در سِرّ و چه در عَلَن
معانی اصطلاحات:۱:
مشکن دل: دلشکسته مباش.
۲:
بر سنن: علی سنن واحد - بر یک طریقه.
۳:
رایض: رام کننده ستوران.
• عناوین دانشنامه شعر عاشورایی، ج۲، ص۷۴۶.
