برازجانی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
برازجانی، شیخ محمدحسین، روحانی مبارز ۱۲۴۹ـ۱۳۱۹ ش و متحد رئیس علی دلواری • تنگستانی در نبرد با انگلیسها. از ۱۲۱۶ تعدادی از روحانیون شیعة بحرین، به ایران مهاجرت کردند و در مناطق جنوب ایران ساکن شدند. شیخ محمد حسین که در برازجان به دنیا آمده بود، فرزند نجف علی، و از اعقاب شیخ یوسف، از روحانیان مهاجر و از مشایخ قریة ماحوز بحرین بود نبوی، ص ۲۵۶-۲۵۷(برازجانی در نجف تحصیل کرد. میزان تحصیلات او جز به تقریب و گمان معلوم نیست. (همان، ص ۲۵۸ او پس از علمآموزی به برازجان بازگشت و به وظایف شرعی پرداخت. همانجا وی به سبب مقام روحانیش، میان مردم دشتی و دشتستان و برازجان، محترم بود.
با شروع جنگ جهانی اول و درگیریهای منطقة جنوب، اهمیت این روحانی و نقش او در مبارزه با انگلیسها در منطقه آشکارتر شد. تحریک عشایر جنوب برضد انگلیسها که واسموس، جاسوس آلمانی، عامل آن بود،
حمایت والی فارس از واسموس
و قطع خطوط تلگراف جاسک و چاهبهار
و نیز طرفداری افسران ژاندارمری از آلمانها، انگلیس را به اعتراض به دولت ایران واداشت
و سرانجام در فرصتی مناسب، در مرداد ۱۲۹۴/اوت ۱۹۱۵، قوای انگلیس بوشهر را اشغال کرد.
پس از اشغال بوشهر، احساسات ضد انگلیسی مردم شدت بیشتری یافت و عشایر جنوب به رهبری رئیس علی دلواری به نبردهای تعرضی با نیروهای انگلیس پرداختند.
در همین زمان، آیتالله محمد تقی شیرازی در نجف برضد متفقین اعلام جهاد کرد
و برازجانی بر همین اساس، به یاری رئیسعلی دلواری شتافت. دامنة این قیام تا شیراز گسترش یافت و برازجان به دلیل موقعیت خاص سوقالجیشی ـ یعنی قرار گرفتن میان شیراز و بوشهر ـ مرکز تجمع آزادیخواهان
و مأمن نیروهای درگیر در جنگ جنوب شد.
علی کازرونی، غضنفر السلطنه، ضابط برازجان اخگر، دکتر ژاندارمری. . . و برازجانی برای کمک به نبرد جنوب، در برازجان شورایی تشکیل دادند
که در آن پس از خواندن نامههای مجاهدان و محالفان، رهنمودهای لازم را میدادند و از خانهای منطقه میخواستند تا رئیس علی را در جنگ یاری دهند.
نخستین کسی که به در خواست آنها پاسخ مثبت داد، شیخ حسین چاهکوتاهی بود.
در پی کوششهای برازجانی برای کمک به نهضت جنوب و به دلیل اهمیت او در منطقه، کاکس، وابستة نظامی انگلیس در بوشهر، طی نامهای از او باز خواست کرد، اما شیخ با استناد به فتوای علمای نجف، به کاکس پاسخداد
و رئیس علی نیز در تأیید آن، نامهای مفصل و ستایش آمیز برایش فرستاد.
در اثنای جنگ جنوب، رئیس علی دلواری کشته شد، و برازجانی در نامة تسلیتی که به شیراز فرستاد، از آیتالله میرزا ابراهیم، برای فرزند رئیس علی تقاضای سمت افتخاری کرد و میرزا ابراهیم به لقب بهادرالسلطان داد.
مبارزة جنوب همچنان ادامه یافت تا آنکه انگلیسیها در ۱۳۳۵/۱۹۱۷ بر برازجان مسلط شدند
پس از پایان جنگ، برازجانی به زادگاه خود بازگشت
و غضنفرالسلطنه، خان برازجان، نیز که در کوههای اطراف برازجان به سر میبرد، با گرفتن تأمین به آن شهر رفت.
اما به خاطر حکومت مرکزی میان آن دو اختلافاتی بروز کرد؛ .
در ۱۳۰۷ ش که عضنفرالسلطنه به بوشهر احضار و بازداشت شد، اقوام غضنفرالسلطنه برازجانی را عامل بازداشت میدانستند، و پس از بازگشت او به عنوان حاکم برازجان، به خانة برازجانی حمله کردند تا او را به قتل برسانند. در این حمله، شیخ جان سالم به در برد، اما خانهاش غارت شد.
در ۱۳۰۸ ش غضنفرالسلطنه، بر حکومت مرکزی طغیان کرد
و از پرداخت مالیات بیشتر به دولت سرباز زد.
برازجانی در این حرکت با او همراهی نکرد تا آنکه قوای دولتی، غضنفرالسلطنه را به قتل رساندند.
برازجانی اواخر عمر خود را در تهران به سر برد و در هفتاد سالگی درگذشت و در امامزاده عبدالله به خاک سپرده شد (نبوی، ص ۲۵۸(
۱. احمد اخگر، زندگی من در طول هفتاد سال تاریخ معاصر ایران، ج ۱، تهران ۱۳۶۶ ش؛
۲. مهدی بامداد، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲و۱۳و۱۴ هجری، تهران ۱۳۵۷ ش؛
۳. کاوه بیات، ویرایشگر، ایران و جنگ جهانی اوّل، تهرانی ۱۳۶۹ ش؛
۴. محمد حسین رکنزاده آدمیت، فارس و جنگ بینالملل، ج ۱، تهران ۱۳۱۲ ش؛
۵. احمد علی سپهر، ایران در جنگ بزرگ: ۱۹۱۸-۱۹۱۴، تهران ۱۳۳۶ ش؛
۶. فلوریدا سفیری، پلیس جنوب ایران: اس. پی. آر.، ترجمة منصوره اتحادیه (نظام مافی) و منصور جعفری فشارکی (رفیعی)، تهران ۱۳۶۴ ش؛
۷. علیمراد فراشبندی، جنوب ایران در مبارزات ضد استعماری، تهران ۱۳۶۵ ش؛
۸. جیمز فردریک مابرلی، عملیات در ایران: جنگ اول ۱۹۱۴ـ۱۹۱۸، ترجمة کاوه بیات، تهران ۱۳۶۹ ش؛
۹. محمد حسن نبوی، «نقش روحانیون در قیام ضد استعماری مردم جنوب ایران» در مجموعه مقالات کنگره بزرگداشت هشتادمین سال شهادت رئیس علی دلواری، بوشهر ۱۳۷۳ ش؛
۱۰. مهدیقلی هدایت، خاطرات و خطرات، تهرانی ۱۳۶۳ ش.؛
