بشریه (فرهنگ فرق اسلامی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بشریه پیروان
ابوسهل بشر بن معتمر هلالی، از
متکلمان معتزلی بغداد در دوره
هارونالرشید، بودند.
بشر بن معتمر در برخی مسائل کلامی، از جمله
لطف الهی،
اراده خدا، تولّد افعال و ادراکات، آمرزش گناهکار، عذاب کودک و
ماهیت حرکت، با دیگر
معتزله اختلاف داشت.
بشريه پیروان ابو سهل بشر بن معتمر هلالى هستند كه از «معتزله»
بغداد بود و از
کوفه بدان شهر منتقل شده و پيشواى «معتزله» بغداد گشت و از طبقه ششم «معتزله» به شمار مىرفت.
وى در زمان هارونالرشيد مىزيست، هارون وى را به اتهام
رافضیگری به زندان انداخت.
او قصيدهاى در چهل بيت در رد اتهامش سرود و براى هارون فرستاد كه اين ابيات از آن است:
لسنا من الرافضه الغلاة
و لا من المرجئة الحفاة
لا مفرطين بل نرى الصديقا
مقدما و المرتضى الفاروقا
نبر امن عمرو و من معاويه
هارون چون اين قصيده را بخواند بفرمود تا او را رها كردند.
او با ديگر «معتزله» در چندين مسأله خلاف جست، يكى اينكه گويد: اگر
کافر از روى ميل و طاعت
ایمان آورد،
خداوند مىتواند او را مشمول لطف خود سازد.
ديگر اينكه گويد: اگر خدا نخست
خردمندان را مىآفريد و سپس آغاز به آفرينش
بهشت مىكرد و آن را بر آنان ارزانى مىداشت براى ايشان شايستهتر بود.
ديگر اينكه گويد: اگر خدا بداند كه اگر بندهاش بيشتر زيد ايمان مىآورد او را زمان دهد و اين بر خدا شايستهتر است تا او را كافر بميراند.
و نيز گويد: خداوند پيوسته «مريد» است و هرگاه به حدوث چيزى از كارهاى بندگان علم پيدا كند و در حدوث آن مانعى نبيند پديد آوردن آن چيز را خواسته است.
و نيز گويد: خداوند
مؤمن را در حال ايمانش دوست و كافر را در حال كفرش
دشمن ندارد.
گفتار ديگر او درباره
تولّد و به وجود آوردن است و گويد آدمى مىتواند كه رنگها و مزهها و بویها و ديگر ادراكات را با فراهم كردن اسباب آن پديد آورد.
ديگر گويد كه: خداوند
گناهان آدمى را بيامرزد و اگر وى دوباره گناهكارى را از سر گيرد او نيز از آمرزش خود بازگشته وى را كيفر بخشد.
نيز گويد: خداى تعالى تواند كودكى را
عذاب كند و به وى
ستم نمايد و اگر به چنين كارى دست زند آن كودک در دم به
بلوغ مىرسد و سزاوار
کیفر مىگردد.
ديگر گويد:
حرکت پيداست بدون آنكه جسم در مكان اول و يا مكان دوم باشد و ليكن جسم بهوسيله آن از مكان اول به مكان دوم حركت نمايد.
•
مشکور، محمدجواد؛ مدیرشانهچی، کاظم، فرهنگ فرق اسلامی، ج۱، ص۱۰۲.
