حدیث دوازده خلیفه (عقاید و مذاهب)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
حدیث دوازده خلیفه از احادیثی است که در منابع
شیعه و سنی به آن پرداخته شده است.
صحیح بخاری و مسلم، از معتبرترین کتابهای حدیثی اهل سنت، روایات «
دوازده خلیفه» را نقل کردهاند.
بر اساس این روایات،
اسلام تا آمدن دوازده جانشین از
قریش، عزت و استواری خود را حفظ میکند و صلاح امت به آنان بستگی دارد.
احمد بن حنبل نیز از
ابن مسعود نقل کرده که تعداد خلفا به تعداد
نقبای بنیاسرائیل (دوازده نفر) است.
پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) این دوازده نفر را با صفاتی چون عزتبخشی به اسلام و مناعت دین معرفی کرده است.
تطبیق این روایات بر
خلفای راشدین (که تعدادشان از چهار نفر بیشتر نیست) یا حاکمان
اموی و
عباسی(که فاقد صفات مذکورند) ممکن نیست؛
بنابراین، این دوازده نفر همان
علی (علیهالسلام) و امامان بعدی هستند که در نشر معارف و راهنمایی
امت نقش داشتند.
صحیح بخارى و
مسلم که از صحیحترین کتابهاى حدیثى نزد اهل سنت به شمار میآیند، امامت دوازده امام را نقل کردهاند که ما به اجمال آنها را یاد میکنیم:
بخارى از
جابر بن سمره نقل میکند:
«سمعت رسول الله یقول: یکون اثنا عشر امیراً»، از پیامبر شنیدم میگفت:
دوازده نفر زمامدار خواهند بود، سپس کلمهاى گفت که من نشنیدم،
از پدرم پرسیدم: پیامبر چه گفت؟
پدرم گفت: پیامبر فرمود:
«کلّهم من قریش»؛ همگى از قریشند.
مسلم در صحیح خود نقل میکند:
«انّ هذا الامر لا ینقضى حتى یمضى فیهم اثنا عشر خلیفه، ثم تکلّم بکلام خفى علىّ. قال: فقلت لابى: ما قال؟ قال: کلّهم من قریش.» (صحیح مسلم، ج۶، ص۳)
«این کار (اسلام) به پایان نمیرسد تا دوازده جانشین من به این جهان آیند و بگذرند. سپس سخنى آهسته گفت که من نشنیدم، به پدرم گفتم: چه فرمود؟ گفت: فرمود: همگى از قریش هستند».
احادیث «اثناعشر» بیش از آن است که ما از دو صحیح نقل کردیم.
احمد بن حنبل از
مسروق که از تابعان است، نقل کرده است: من نزد عبدالله بن مسعود نشسته بودم و او قرآن میخواند.
مردى از او سؤال کرد: آیا از پیامبر (صلى الله عليه وآله) پرسیدید که تعداد خلیفههاى رسول خدا چند نفرند؟
او در پاسخ گفت: از روزى که من وارد
عراق شدم کسى از من درباره این موضوع سؤال نکرده است.
آرى از رسول خدا پرسیدم. فرمود:
«اثنا عشر کعدّة نقباء بنى اسرائیل»؛ دوازده نفر خواهند بود به تعداد دوازده رهبر بنى اسرائیل».
پیامبر گرامى (صلى الله عليه وآله) درباره این دوازده نفر این جملهها را به کار برده است:
«۱. لا یزال الاسلام عزیزاً ۲. لا یزال هذا الدین منیعاً ۳. لا یزال هذا الدین قائماً ۴. لا یزال هذا الدین عزیزاً ۵. لا یزال امر امّتى صالحاً.» پیامبر (صلى الله عليه وآله)، آنان را با این صفات معرفى میکند که عزت و مناعت اسلام، صلاح و رستگارى امت به آنان بستگى دارد و شماره آنان به سان شماره نقیبان بنى اسرائیل است.
اگر کسانى بخواهند از مشروح احادیث «
«اثنا عشر اماماً»» مطلع شوند، میتوانند به کتاب «
بحوث فی الملل والنحل» مراجعه کنند.
اکنون سؤال میشود: این دوازده نفر که داراى این صفات بالا و برتر باشند که با توجه به ظاهر این احادیث این دوازده نفر پشت سر هم میآیند، چه کسانى هستند؟
ما چنین خصوصیاتى را جز درباره على (عليه السلام) و امامان بعدى سراغ نداریم، زیرا آنان در اوقات
فترت به نشر معارف و علم و راهنمایى امّت پرداخته و مایه عزّت اسلام بودند و امّت اسلامى بر علم و دانش و تقوا و پیراستگى آنها اتفاق نظر دارند.
بر فرض این که خلافت خلفاى چهارگانه مایه عزت و مناعت اسلام بوده است ولى متاسفانه عمر خلافت آنان کوتاه بوده و تعداد آنها از چهار نفر تجاوز نکرده است.
سلاطین
بنی امیه، جنایتکاران زمان خود بودند که تعداد آنها از دوازده تن گذشت.
فرمانروایان
عباسی نیز گذشته از آنکه سفاک و خونریز بودند و گروه بیشمارى را به زنجیر کشیدند، تعداد آنان از دوازده تن بیشتر بوده است.
از نظر فهم حدیث، باید پس از درگذشت پیامبر یک گروه دوازده نفرى جست که پیاپى آمده و صفات و شرایطى که پیامبر یادآور شده است، را داشته باشند.
شگفت است که برخى نویسندگان اهل سنت میخواهند این احادیث را بر خلفاى راشدین و گروهى از خلفاى بنى امیه همچون
معاویه و
یزید و
عبدالملک مروان و
ولید تطبیق کنند که برخى از آنها به قتل صحابه رسول خدا و شرابخوارى در خانه
کعبه شهرت دارند.
سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج۶، ص۶۲.