وجوب استقلالی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
وجوب استقلالی، مقابل
وجوب ارتباطی و از آن در
اصول فقه سخن گفتهاند.
متعلق
وجوب گاه یک چیز است، مانند وجوب سجده بر کسی که
آیه سجده را تلاوت میکند، و گاهی مرکب از اجزاء و افعال متعدد، مانند وجوب نماز که دارای اجزاء و افعالی متعدد از
قیام،
قرائت،
رکوع،
سجود،
تشهد،
سلام و.... است. در این صورت، متعلق وجوب هم عملِ مرکب از اجزاء است و هم هر جزء از آن اجزاء. وجوبی که به مجموع مرکب تعلق گرفته است استقلالی و وجوبی که به هر جزء تعلق گرفته است
وجوب ضمنی یا ارتباطی نامیده میشود.
وجوب استقلالی، مقابل وجوب ارتباطی و از آن در
اصول فقه سخن گفتهاند.
متعلق
وجوب گاه یک چیز است، مانند وجوب
سجده بر کسی که آیه سجده را تلاوت میکند یا میشنود، و گاهی مرکب از اجزاء و افعال متعدد، مانند وجوب نماز که دارای اجزاء و افعالی متعدد از
قیام،
قرائت،
رکوع، سجود،
تشهد،
سلام و.... است. در این صورت، متعلق وجوب هم عمل مرکب از اجزاء است و هم هر جزء از آن اجزاء. وجوبی که به مجموع مرکب تعلق گرفته است استقلالی و وجوبی که به هر جزء تعلق گرفته است وجوب ضمنی یا ارتباطی نامیده میشود.
علت نامیدن وجوب جزء به
وجوب ضمنی این است که وجوب به هر جزء بدین لحاظ که جزئی از مرکب
[= واجب
] و ضمن آن میباشد، تعلق گرفته است و نه به عنوان مستقل از دیگر اجزاء.
بنابر این، وجوبِ جزء، حکمی مستقل نیست؛ بلکه جزئی از وجوب متعلق به مرکب است؛ از این رو، وجوب هر جزء از
نماز (مثلا) مرتبط به وجوب سایر اجزای آن است؛ زیرا وجوبهای ضمنیِ تعلّق گرفته به اجزای نماز، در مجموع یک وجوب استقلالی را تشکیل میدهند و نتیجه آن
تلازم میان آنها است؛ بدین معنا که امکان تجزیه آن وجوبها یا تفکیک میان آنها وجود ندارد و با سقوط یکی از آنها، بقیه نیز ساقط میشوند، مانند وجوب
وضو برای نماز که مرکب از چند جزء است؛ از شستن صورت، دست راست، دست چپ،
مسح سر و دو پا.
در این مثال، وجوب به هر جزء از اجزای یاد شده، از این جهت که جزئی از وضوی واجب میباشد، تعلق گرفته است. در این صورت، چنانچه امکان شستن صورت وجود نداشته باشد، با سقوط وجوب ضمنی متعلّق به صورت، وجوب سایر اجزاء نیز ساقط میشود که نتیجه آن سقوط وجوب وضو خواهد بود.
• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهمالسّلام)، ج۹، ص۳۱۶.
