کنترل قدرت نظامی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
کنترل قدرت نظامی دخالت نظامیان در سیاست میتواند به نظامی شدن رژیم و دولت منجر شود.
پیدا کردن راهی میانه بین رژیمهای نظامی و غیرنظامی میتواند راهحلهای جدیدی را ارائه دهد.
راهحلهای پیشنهادی شامل کنترل فرماندهی و
رهبری نظامیان، دخالت محدود نظامیان و ارتقای فرهنگ سیاسی میشود.
ارتقای فرهنگ سیاسی میتواند اثرات منفی دخالت نظامیان را خنثی کند و راهحلی موثر باشد.
گرچه مهار كردن نيروهاى نظامى و كنترل فرماندهى و رهبرى نظاميان به عنوان مهمترين مسأله در قوانين اساسى پيشبينى مىشود ولى شايد اين مطلب به تنهایى نتواند همه مشكلات و مسائل روابط حقوقى و سياسى نيروهاى مسلح با ارگانهاى حكومت را حل نمايد.
يكى از مسائلى كه در اين رابطه مطرح مىشود اين است كه آيا راهحل ميانهاى بين رژيمهاى تحت
حاکمیت غيرنظامى و رژيمهاى نظامى وجود دارد؟
از آنجایى كه نظريه عدم دخالت نظاميان در سياست مبتنى بر اين اصل است كه چنين دخالتى به نظامى شدن رژيم و دولت حاكم مىانجامد مىتوان چنين نتيجه گرفت كه پيدا كردن راه ميانه اساس اين نظريه كليشهاى را لرزان كرده و به حاميان آن اطمينان خواهد داد كه از ميان دو بن بست عدم دخالت نيروهاى مسلح در سياست و نظامى كردن دولت و حاكميت، راه گريز منطقى ديگرى وجود دارد كه مشكلات هيچكدام از آن دو راه را ندارد.
به عبارت ديگر اگر مسأله دخالت و عدم دخالت نيروهاى مسلح در سياست و امور داخلى تنها در شكلگيرى قدرت به معنى به دست گرفتن قدرت از سوى ارتشها و يا دولت غيرنظامى مطرح گردد ناگزير نظريه دولت غيرنظامى طرفدار بيشترى خواهد يافت و اما اگر راه سومى وجود داشته باشد ناگزير اين گونه انتخاب آسان و ساده دچار اشكال و پيچيدگى خواهد شد.
در اين زمينه پيشنهادهاى قابل توجهى ارائه شده است كه از آن جمله مىتوان به چند مورد زير اشاره كرد:
۱ . نظامهایى كه در آنها تبعيت نيروهاى مسلح از دستورات
دموکراتیک در
قانون اساسی پيشبينى شده است.
۲. نظامهایى كه در آنها ارتش و نيروهاى مسلح بصورت آزاد و داوطلبانه و غيرحرفهاى و كاملاً مردمى است.
۳. دخالت محدود بدون در دست گرفتن قدرت از طرف نظاميان.
۴. ارتقاى فرهنگ سياسى كه موجب خنثى شدن اثرات منفى دخالت نظاميان در امور داخلى و سياسى مىگردد
امتياز نظريه چهارم در اين است كه سطح فرهنگ در برابر اثرگذارى تكرار دخالت نظامى، مستقل و آسيبناپذير است و اصولاً در مقايسه اين دو پديده به عنوان پديده اول و علت نسبت به پديده دوم محسوب مىشود و به همين لحاظ مشكل محبوس ماندن در دور و تسلسل باطل نيز وجود نخواهد داشت.
امكان جهان شمول كردن فرهنگ سياسى برد اين نظريه را تا سطح جهانى بالا مىبرد.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۱، ص۴۹۹-۵۰۱.
