اعلامیه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



وقتی بحث از منابع حقوق بشری و به طور خاص اسناد حقوق بشر مطرح می‌شود و به ویژه زمانی که به طبقه‌بندی اسناد حقوق بشری بر مبنای الزامی یا غیرالزامی بودن آنها پرداخته می‌شود با طیف گسترده‌ای از اسناد حقوق بشری مواجه می‌شویم که تحت عنوان اعلامیه شکل گرفته‌اند. برخی از اعلامیه‌ها در شمار مهمترین و قدیمی‌ترین اسناد حقوق بشر مدرن محسوب می‌گردند. اعلامیه‌ها نقش بسیار مهمی در ترویج و توسعه هنجارهای حقوق بشری در سطوح مختلف بین‌المللی و منطقه‌ای و حتی ملی ایفا نموده‌اند و زمینه و شرایط لازم را جهت تدوین و تصویب اسناد متعاقب حقوق بشری در موضوعات مربوطه فراهم آورده‌اند. تعریف و اقسام اعلامیه، وضعیت حقوقی و اعتبار اعلامیه و مصادیق اعلامیه‌های حقوق بشری از جمله مهمترین موضوعاتی‌اند که ذیل این اصطلاح به تبیین و توصیف آنها می‌پردازم.
۱. تعریف و اقسام اعلامیه
هیچ تعریف رسمی از اصطلاح اعلامیه صورت نپذیرفته و تنها در لغت‌نامه‌ها معنای لغوی آن ذکر شده است. اما به طور کلی اصطلاح اعلامیه در عرصه حقوق بشری به اسناد مکتوبی اطلاق می‌شود که جهت بیان اصول کلی در خصوص موضوعات و مسایل مربوط به حقوق و آزادی‌های اساسی یا تایید و تفسیر اموری خاص به وسیله نهادهای بین‌المللی (بین الدولی) یا دولتی صادر می‌گردد.
[۱] .Conde، H، Victor ،A Handbook of International Human Rights Terminology، Santa Barbara CA: ABC – Clio، second edition، ۲۰۰۲، p، ۵۹

به طور عمده اصطلاح اعلامیه برای دو دسته کلی از اسناد به کار برده می‌شود؛ سند سیاسی (Political Instrument) و سند معاهده‌ای. (Treaty Instrument)
اصطلاح اعلامیه در مفهوم سند سیاسی عبارت است از سند مکتوبی که برای بیان اصول کلی به وسیله نهادهای بین‌المللی به کار گرفته می‌شود.
[۲] .Conde، H، Victor، op، cit،p، ۵۹

اما اصطلاح اعلامیه در مفهوم سند معاهده‌ای، عبارت است از سندی که به وسیله دولتی در هنگام تصویب یک معاهده مورد پذیرش قرار گرفته در جایی که دولتی اعلام می‌نماید تا چه محدوده‌ای مقید و ملتزم به اعمال مقررات مربوط می‌باشد؛ برای مثال در جایی که دولت محدوده جغرافیایی یا زمانی یا مساله مربوط به پذیرش صلاحیت یک نهاد اجرایی به منظور طرح شکایات علیه آن دولت را بیان می‌نماید.
[۳] .Conde، H، Victor، op، cit،p، ۵۹
در این اصطلاح مراد اعلامیه تفسیری است که در این بحث به ان پرداخته نمی‌شود.
همچنین اعلامیه‌ها را بر اساس مرجع صادر کننده، دایره شمول و موضوعات مطروحه در آنها می‌توان طبقه بندی نمود.
۲. وضعیت حقوقی و اعتبار اعلامیه
در تبیین وضعیت حقوقی و اعتبار اعلامیه توجه به تفکیک فوق ضروری است. در جایی که اعلامیه در مفهوم سند سیاسی به کار گرفته می‌شود اصولی که در آن اعلامیه گنجانده شده به لحاظ ماهیت سندی آن (ماهیت اعلامیه‌ای) نمی‌توانند از حیث قانونی الزام آور محسوب شوند و بنابراین از این جهت ارزش و اعتبار قانونی نداشته و تنها از حیث اقتدار اخلاقی و سیاسی می‌توانند مورد توجه قرار گیرند و می‌تواند بیانگر ماهیت و شرایط نهاد و مبدا صادر کننده آن محسوب شود.
[۴] .Conde، H، Victor، op، cit،p، ۵۹
این اصول گرچه در طول زمان و با گذشت سالیان متمادی ممکن است به عنوان قواعدی از حقوق بین‌المللی عرفی (Customary International law) یا قاعده آمره (Jus Cogens) درایند و از این حیث دارای جنبه الزام‌آور گردند ولی با این حال، هیچ تاثیری در ماهیت سندی اعلامیه‌هایی که در آن گنجانده شده‌اند نمی‌گذارد و موجب ا لزام‌آور شدن آن سند نمی‌شود. بنابراین اعلامیه در این مفهوم سند قانونی ا لزام‌آور تلقی نمی‌گردد.
چنین اعلامیه‌هایی غالباً به وسیله قطعنامه‌های نهادها و سازمان‌های بین‌المللی و بین الدولی و... صادر می‌شود، نظیر اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸).
[۵] .Universal Declaration of Human Rights، GA Res، ۲۱۷ A (III)
[۶] .UN Doc، A/۸۱۰، ۱۰ Dec، ۱۹۴۸
با وجود آنکه برخی از هنجارهای تحت حمایت در این اعلامیه در زمره عرف بین‌المللی یا قواعد آمره در آمده‌اند ولی با این حال سند مزبور از حیث ماهیت سندی آن غیرالزام آور است.
[۷] قاری سید فاطمی، سید محمد، حقوق بشر در جهان معاصر دفتر اول: درآمدی بر مباحث نظری (مفاهیم، مبانی، قلمرو و منابع)، مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۸۲، ص۱۹۹.
[۸] مهرپور، حسین، نظام بین‌المللی حقوق بشر، انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ص۴۹-۵۱.
[۹] .Samnoy Ashid، The Origins of the universal Declaration of Human Rights، in: The Universal Declaration of Human Rights A Common Standard of Achievement، Ed، Gudmundur Alfredsson and Asbjorn Eide، Martinus Nijhoff publishers، The Hague/Boston/London، ۱۹۹۹،pp، ۱۰-۱۲
[۱۰] .A/۳۴۵۲/Res/XXX، ۹ Dec ۱۹۷۵

اما اعلامیه در مفهوم سند معاهده‌ای، سند قانونی محسوب می‌شود که غالبا دارای جنبه الزام آور می‌باشد. چنین اعلامیه‌هایی اغلب در زمینه حق شرط (Reservations) و تفاهم نامه‌ها (Understandings) (موافقت‌نامه‌ها) که در ارتباط با معاهده‌اند صادر می‌شود.
[۱۱] .Conde، H، Victor، op، cit،p، ۵۹

آنچه در این قسمت به آن پرداخته خواهد شد اعلامیه‌هایی از قسم نخست می‌باشد که از حیث قانونی غیرالزام آور محسوب می‌شوند.
۳. معرفی مهمترین اعلامیه‌های حقوق بشری
تعداد اعلامیه‌های حقوق بشری که در راستای توسعه و ترویج حقوق بشر تدوین و تصویب شده‌اند بسیار زیاد است. تمامی این اعلامیه‌ها از حیث سندی غیرالزام آورند. برخی از این اعلامیه‌ها در سطح جهانی و بین‌المللی و برخی هم در سطح منطقه‌ای تدوین و به تصویب رسیده‌اند. ذیلاً به معرفی اجمالی برخی از مهمترین اعلامیه‌های حقوق بشری پرداخته می‌شود.
‌ا. اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)
بی‌تردید اعلامیه جهانی حقوق بشر (به عنوان اعلامیه) محوری‌ترین و مهمترین سند بین‌المللی حقوق بشر است که پس از شکل‌گیری نظام نوین جهانی مبتنی بر منشور سازمان ملل متحد (۱۹۴۵) (United Nations Charter، Signed on ۲۶ June ۱۹۴۵) به تصویب رسیده و به همراه میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (۱۹۶۶) و پروتکل‌های آن و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی اجتماعی و فرهنگی (۱۹۶۶) با عنوان منشور بین‌المللی حقوق بشر نامیده می‌شود. اعلامیه مذکور نخستین سند فراگیر (عام) حقوق بشری است که از سوی سازمان ملل متحد به تصویب رسیده و از جایگاه معنوی و سیاسی ممتاز و مهمی برخوردار بوده و به عنوان فهم مشترک ملت‌ها درباره حقوق و آزادی‌های اساسی بشر که همواره باید مورد احترام باشند محسوب می‌گردد. این اعلامیه بر گفتمانی حق محور متمرکز بوده و حقوق مدنی سیاسی (حقوق نسل اول) و حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (حقوق نسل دوم) را به طور توامان در بردارد. از ماده ۳ تا ماده ۲۱ آن به بیان حقوق نسل اول پرداخته که شامل حق حیات، آزادی و امنیت شخصی (ماده۳)، حق آزادی از بردگی و ممنوعیت داد و ستد برده (ماده۴)، ممنوعیت شکنجه و رفتار ظالمانه غیر انسانی و تحقیرآمیز (ماده ۵) و.... می‌شود. مواد ۲۲ تا ۲۷ آن هم مهمترین حقوق مربوط به نسل دوم از جمله حق امنیت اجتماعی (ماده ۲۲)، حق کار و انتخاب آزادانه شغل و... (ماده ۲۳)، حق آموزش و پرورش (ماده ۲۶) و... را به رسمیت شناخته است و ماده ۲۹ هم محدودیت‌های مربوط به حقوق و آزادی‌ها را مطرح کرده است.
‌ب. اعلامیه حقوق کودک (۱۹۵۹)
[۱۳] .Declaration on the Rights of the Child (۱۹۵۹)، A/ Res، ۱۳۸۶ (XIV)، ۲۰ NOV، ۱۹۵۹

تدوین و تصویب اعلامیه حقوق کودک را می‌توان یکی از مهمترین اقدامات جامعه بین‌المللی در حمایت از حقوق و آزادی‌های یکی از بارزترین نمونه‌های اقشار آسیب‌پذیر (کودکان) که همواره در طول تاریخ مورد ظلم و ستم قرار گرفته و حقوق آنها نادیده گرفته شده، دانست. این اعلامیه طی ده اصل حقوقی را جهت حمایت از کودکان مقرر نموده که از جمله مهمترین آنها عبارتند از: اصل عدم تبعیض (اصل اول)، ضرورت برخورداری کودکان از حمایت ویژه و امکانات لازم جهت رشد جسمی، ذهنی، اخلاقی و.... (اصل دوم)، برخورداری از نام و ملیت (اصل سوم)، برخورداری از آموزش رایگان و اجباری (اصل هفتم) و.... این اعلامیه تصویب سند الزام‌آوری چون کنوانسیون حقوق کودک (۱۹۸۹)
[۱۴] .Convention on the Rights of the Child، UN GA/Res، NO، ۴۴/۲۵، ۲۰ NOV، ۱۹۸۹
را به دنبال داشته است.
‌ج. اعلامیه آمریکایی حقوق و وظایف انسان (۱۹۴۸)
[۱۶] .American Declaration of the Rights and Duties of Man، OAS Res، XXX

اعلامیه آمریکایی حقوق و تکالیف بشر (۱۹۴۸) در زمره نخستین اسناد منطقه‌ای حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی به شمار می‌آید که تقریباً هم‌زمان با پیدایش حقوق بشر در مفهوم مدرن آن به تصویب سازمان کشورهای آمریکایی رسیده است. این اعلامیه، حدود شش ماه پیش‌تر از اعلامیه جهانی حقوق بشر تصویب شده و حقوق نسل اول و دوم را توامان به رسمیت شناخته و یک ویژگی بارز آن بیان حقوق و تکالیف بشر در کنار هم است.
‌د. اعلامیه قاهره درباره حقوق بشر در اسلام (۱۹۹۰)
[۱۸] .The Cairo Declaration on Human Rights in Islam، Annex to Res، No، ۴۹/۱۹-p

این اعلامیه یکی از مهمترین اسناد مصوب سازمان کنفرانس اسلامی درباره حقوق بشر در اسلام است که در سال ۱۹۹۰ در نوزدهمین کنفرانس وزرای امور خارجه کشورهای عضو سازمان مذکور در قاهره طی یک مقدمه و ۲۵ ماده به تصویب رسیده است، این اعلامیه مشتمل بر حقوقی است که در اعلامیه جهانی حقوق بشر و سایر اسناد حقوق بشر نیامده است نظیر حق زندگی در محیط پاک و دور از مفاسد اخلاقی و داشتن امنیت دینی و لزوم حفظ حرمت انسان حتی پس از حیات و محترم شمردن جنازه انسان و ممنوعیت استعمار و حق مبارزه با آن و رهایی از آن. برخی از حقوق مربوط به حقوق بشر دوستانه نظیر ممنوعیت کشتن افرادی که در درگیری‌های مسلحانه مداخله نداشته‌اند (ماده ۳) نیز در این اعلامیه ذکر شده است، حتی در به رسمیت شناختن پاره‌ای از حقوق نظیر تساوی حقوق زن و مرد و اصل عدم تبعیض و آزادی انتخاب و تغییر مذهب تفاوت‌هایی میان آنچه در این اعلامیه آمده با سایر اسناد حقوق بشری مشاهده می‌شود.
‌ه. اعلامیه محو هر گونه تبعیض نژادی (۱۹۶۳)
با افزایش نگرانی بین‌المللی از پدیده زشت‌ تبعیض نژادی مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۶۳ اعلامیه محو تبعیض نژادی را تصویب نمود. این اعلامیه بر چهار نکته مهم اشاره داشت؛ نخست آنکه هرگونه نظریه مبتنی بر تبعیض نژادی را محکوم نموده و آن را غیرعادلانه و خطرناک دانست. دوم آنکه تبعیض نژادی را نقض حقوق اساسی بشر و تهدیدی برای صلح جهانی دانست. سوم آنکه تبعیض نژادی را موجب صدمه زدن به شخص مورد تبعیض و مرتکبین آن دانست. چهارم آنکه هدف اساسی سازمان ملل را داشتن جامعه جهانی آزاد از تبعیض نژادی دانست.
[۲۰] مهرپور، حسین، نظام بین‌المللی حقوق بشر، انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ص۸۴-۸۵.

‌و. اعلامیه حمایت از تمامی اشخاص در مقابل شکنجه و دیگر رفتارها و مجازات‌های خشن، غیرانسانی و تحقیرآمیز (۱۹۷۵)
[۲۱] .Declaration on the protection of All persons From Being Subjected to Torture and other cruel، Inhuman or Degrading Treatment or punishment، UN Doc

این اعلامیه حقوق بشری به طور خاص درباره ممنوعیت شکنجه و دیگر رفتارها و مجازات‌های غیرانسانی طی قطعنامه شماره ۱۳۴۵۲ مجمع عمومی سازمان ملل در دوازده ماده به تصویب رسید. تصویب این اعلامیه گام مهمی در تصویب کنوانسیون ضد شکنجه و دیگر رفتارها و مجازات‌های خشن، غیرانسانی و تحقیرآمیز (۱۹۸۴) به شمار می‌اید.
‌ز. اعلامیه رفع تبعیض علیه زنان (۱۹۶۷) (Declaration on the Elimination of Discrimination Against women (۱۹۶۷))
این اعلامیه در راستای حمایت از حقوق زنان و برقراری تساوی در حقوق زن و مرد در هفتم نوامبر ۱۹۶۷ در یک مقدمه و یازده ماده به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید. هدف اصلی این اعلامیه حمایت از تساوی زنان با مردان و رعایت حقوق برابر زنان و مردان و رفع انواع تبعیض علیه زنان بوده است. تصویب این اعلامیه گام مهمی در تصویب کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان (۱۹۷۹) بوده است.
‌ح. اعلامیة‌ کنفرانس‌ بین‌المللی‌ حقوق‌ بشر تهران‌ (۱۹۶۸)
از ۲۳ آوریل‌ تا ۱۳ مه‌ ۱۹۶۸، در تهران‌ اجلاسیه‌ای‌ به‌ منظور بررسی‌ پیشرفت‌های‌ حاصله‌ طی‌ بیست‌ سال‌ گذشته‌ از تاریخ‌ تصویب‌ اعلامیه‌ جهانی‌ حقوق‌ بشر و تنظیم‌ برنامه‌ای‌ برای‌ آینده‌ برگزار شد. این‌ همایش‌ به‌ بررسی‌ مسائل‌ مربوط‌ به‌ فعالیت‌های‌ سازمان‌ ملل‌ متحد در زمینه‌ بسط‌ و تشویق‌ احترام‌ به‌ حقوق‌ و آزادی‌های‌ اساسی‌ بشر، اختصاص‌ داشت‌ و در پایان‌ اعلامیه‌ای طی نوزده ماده به تصویب رسید.
‌ط. سایر اعلامیه‌های حقوق بشری
با توجه به این‌که تعداد اعلامیه‌های حقوق بشری بسیار زیاد است در اینجا فقط به ذکر اسامی برخی از اعلامیه‌ها بسنده می‌شود: اعلامیه حقوق اقلیت‌های ملی یا قومی، مذهبی و زبانی
[۲۲] .The Declaration on the Rights of persons Belonging to National or Ethnic، Religious and Linguistic minorities (۱۹۹۲) UN Doc، GA Res، ۴۷/۱۳۵
(۱۹۹۲)، اعلامیه رفع تبعیض و نابردباری مبتنی بر مذهب یا عقیده
[۲۳] .The Declaration on the Elimination of All Forms Forms of Intolerance and Discrimination Based on Religion or Belief (۱۹۸۱)، GA، Res، ۳۶/۵۵
(۱۹۸۱)، اعلامیه محو خشونت علیه زنان (۱۹۹۳)،
[۲۴] UN Doc، A/۴۸/۶۲۹ (۱۹۹۲).
اعلامیه حمایت از تمامی اشخاص در مقابل ناپدیدسازی اجباری (۱۹۹۲)،
[۲۵] .UN Doc، A/۴۷/۴۹ (۱۹۹۲)
اعلامیه‌ای درباره حقوق و مسئولیت افراد، گروه‌ها و نهادهای اجتماعی جهت ترویج و حمایت از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی جهانی به رسمیت شناخته شده،
[۲۶] .GA Res، ۵۳/۱۴۴ Annex
اعلامیه‌ای درباره حق توسعه (۱۹۸۶)،
[۲۷] .UN Doc، A/۴۱/۵۳ (۱۹۸۶)
اعلامیه‌ای درباره حقوق اشخاص ناتوان (معلول) (۱۹۷۵)،
[۲۸] .UN Doc، A/۱۰۰۳۴ (۱۹۷۵)
اعلامیه دوربان و برنامه عمل کنفرانس جهانی علیه نژادپرستی و تبعیض نژادی، بیگانه‌ستیزی و نابردباری (۲۰۰۱)،
[۲۹] .A/CONF، ۱۸۹/۵ (۲۰۰۱)
اعلامیه حقوق مردمان بومی (۱۹۹۴)،
[۳۰] .E/CN، ۴/Sub، ۲/۱۹۹۴/۲/Add، I (۱۹۹۴)
اعلامیه وین و برنامه عمل (۱۹۹۳).
[۳۱] .A/ CONF ۱۵۷/ ۲۳، ۲۵June ۱۹۹۳

۴- جمهوری اسلامی ایران و اعلامیه‌های حقوق بشر
برخی از اعلامیه‌های بین‌المللی حقوق بشر نظیر اعلامیه جهانی حقوق بشر۱۹۴۸ و اعلامیة‌ کنفرانس‌ بین‌المللی‌ حقوق‌ بشر تهران‌ (۱۹۶۸)، توسط دولت ایران امضاء و قبل از انقلاب اسلامی به تصویب مجلسین رسیده وبرخینیز توسط دولت جمهوری اسلامی ایران امضاء و به تصویب رسیده است. در این میان تعدادی از اعلامیه‌های بین‌المللی حقوق بشر نیز وجود دارند که جمهوری اسلامی ایران آنها را امضاء ننموده و به تصویب نرسانده است.
[۳۲] مهرپور، حسین، حقوق بشر در اسناد بین‌المللی و موضع جمهوری اسلامی ایران، انتشارات اطلاعات، ‌ تهران، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ص۳۳۰-۳۳۶.

بسیاری از اعلامیه‌های منطقه‌ای نظیر آنچه در نظام اروپایی حقوق بشر، نظام آمریکایی حقوق بشر و نظام آفریقایی حقوق بشر به تصویب رسیده‌اند، عضویت در آنها و الحاق و امضاء اسناد مربوطه منوط به وابستگی منطقه‌ای از حیث جغرافیایی، فرهنگی، سیاسی و یا عضویت در نهادها و سازمان‌های منطقه‌ای مربوطه است. بنابراین موضوعاً ارتباطی با دولت ایران ندارند. از طرفی، با وجود آنکه از نظر جغرافیایی ایران در منطقه آسیا واقع شده ولی تاکنون نظام آسیایی حقوق بشر نظیر نظام‌های مطرح شده در آن شکل نگرفته است. تنها چیزی که باقی می‌ماند مساله ارتباط ایران با اسناد مصوب توسط کشورهای اسلامی درباره حقوق بشر است.
با وجود آنکه سخن گفتن از شکل گیری نظام اسلامی حقوق بشری امری دشوار است و نمی‌توان به سادگی ادعای شکل گیری چنین نظامی را پذیرفت اما چند سند در این راستا تدوین یافته‌اند که مهمترین آنها همان اعلامیه قاهره ۱۹۹۰ است که دولت ایران در تدوین و تصویبش نقش بسیار فعالی ایفاء نموده است. (برای توضیح بیشتر درباره ی این موضوع به منابع زیر مراجعه نمایید:
[۳۳] جعفری تبریزی، محمدتقی، تحقیق در دو نظام حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب و تطبیق آن دو با یکدیگر، دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۰، چاپ اول، ص۱۹۸-۲۰۴
[۳۴] مهرپور، حسین، مهرپور، حسین، حقوق بشر در اسناد بین‌المللی و موضع جمهوری اسلامی ایران، انتشارات اطلاعات، ‌ تهران، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ص۳۰۱-۳۶۲.




فهرست مندرجات

۱ - پانویس
۲ - منبع

پانویس


 
۱. .Conde، H، Victor ،A Handbook of International Human Rights Terminology، Santa Barbara CA: ABC – Clio، second edition، ۲۰۰۲، p، ۵۹
۲. .Conde، H، Victor، op، cit،p، ۵۹
۳. .Conde، H، Victor، op، cit،p، ۵۹
۴. .Conde، H، Victor، op، cit،p، ۵۹
۵. .Universal Declaration of Human Rights، GA Res، ۲۱۷ A (III)
۶. .UN Doc، A/۸۱۰، ۱۰ Dec، ۱۹۴۸
۷. قاری سید فاطمی، سید محمد، حقوق بشر در جهان معاصر دفتر اول: درآمدی بر مباحث نظری (مفاهیم، مبانی، قلمرو و منابع)، مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۸۲، ص۱۹۹.
۸. مهرپور، حسین، نظام بین‌المللی حقوق بشر، انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ص۴۹-۵۱.
۹. .Samnoy Ashid، The Origins of the universal Declaration of Human Rights، in: The Universal Declaration of Human Rights A Common Standard of Achievement، Ed، Gudmundur Alfredsson and Asbjorn Eide، Martinus Nijhoff publishers، The Hague/Boston/London، ۱۹۹۹،pp، ۱۰-۱۲
۱۰. .A/۳۴۵۲/Res/XXX، ۹ Dec ۱۹۷۵
۱۱. .Conde، H، Victor، op، cit،p، ۵۹
۱۲. ابراهیمی، محمد، مقاله اعلامیه جهانی حقوق بشر.    
۱۳. .Declaration on the Rights of the Child (۱۹۵۹)، A/ Res، ۱۳۸۶ (XIV)، ۲۰ NOV، ۱۹۵۹
۱۴. .Convention on the Rights of the Child، UN GA/Res، NO، ۴۴/۲۵، ۲۰ NOV، ۱۹۸۹
۱۵. ابراهیمی، محمد، مقاله اعلامیه حقوق کودک.    
۱۶. .American Declaration of the Rights and Duties of Man، OAS Res، XXX
۱۷. ابراهیمی، محمد، مقاله اعلامیه آمریکایی حقوق و وظایف انسان.    
۱۸. .The Cairo Declaration on Human Rights in Islam، Annex to Res، No، ۴۹/۱۹-p
۱۹. ابراهیمی، محمد، مقاله اعلامیه قاهره درباره حقوق بشر در اسلام.    
۲۰. مهرپور، حسین، نظام بین‌المللی حقوق بشر، انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۳، چاپ دوم، ص۸۴-۸۵.
۲۱. .Declaration on the protection of All persons From Being Subjected to Torture and other cruel، Inhuman or Degrading Treatment or punishment، UN Doc
۲۲. .The Declaration on the Rights of persons Belonging to National or Ethnic، Religious and Linguistic minorities (۱۹۹۲) UN Doc، GA Res، ۴۷/۱۳۵
۲۳. .The Declaration on the Elimination of All Forms Forms of Intolerance and Discrimination Based on Religion or Belief (۱۹۸۱)، GA، Res، ۳۶/۵۵
۲۴. UN Doc، A/۴۸/۶۲۹ (۱۹۹۲).
۲۵. .UN Doc، A/۴۷/۴۹ (۱۹۹۲)
۲۶. .GA Res، ۵۳/۱۴۴ Annex
۲۷. .UN Doc، A/۴۱/۵۳ (۱۹۸۶)
۲۸. .UN Doc، A/۱۰۰۳۴ (۱۹۷۵)
۲۹. .A/CONF، ۱۸۹/۵ (۲۰۰۱)
۳۰. .E/CN، ۴/Sub، ۲/۱۹۹۴/۲/Add، I (۱۹۹۴)
۳۱. .A/ CONF ۱۵۷/ ۲۳، ۲۵June ۱۹۹۳
۳۲. مهرپور، حسین، حقوق بشر در اسناد بین‌المللی و موضع جمهوری اسلامی ایران، انتشارات اطلاعات، ‌ تهران، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ص۳۳۰-۳۳۶.
۳۳. جعفری تبریزی، محمدتقی، تحقیق در دو نظام حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب و تطبیق آن دو با یکدیگر، دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۰، چاپ اول، ص۱۹۸-۲۰۴
۳۴. مهرپور، حسین، مهرپور، حسین، حقوق بشر در اسناد بین‌المللی و موضع جمهوری اسلامی ایران، انتشارات اطلاعات، ‌ تهران، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ص۳۰۱-۳۶۲.


منبع



سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «اعلامیه»، تاریخ بازیابی ۱۳۹۹/۱۱/۱۹.    






جعبه ابزار