جعفر بن علی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



جعفر بن علی، فرزند امام هادی و ملقب به جعفر کذاب است.

فهرست مندرجات

۱ - مشخصات
۲ - نسب جعفر
۳ - وجه تسمیه جعفر‌بن علی به کذاب
۴ - جعفر کذاب در کلام معصومان
       ۴.۱ - حدیثی از امام سجاد
۵ - علت انحراف جعفر
       ۵.۱ - سخنی از فاطمه بنت هیثم
۶ - اوج کژی جعفر
۷ - عملکرد جعفر
       ۷.۱ - ادعای امامت
       ۷.۲ - انکار وارث امام عسکری
       ۷.۳ - تحریک دولت‌مردان بر ضد امام مهدی
       ۷.۴ - سخنی از احمد بن اسحاق
۸ - خبر دادن پیامبر از اعمال جعفر کذاب
۹ - ناخشنودی ائمه از جعفر کذاب
۱۰ - ویژگی‌های جعفر بن علی
۱۱ - شرابخواری جعفر
۱۲ - جعفر کذاب از دیدگاه امام زمان
۱۳ - تلاش جعفر برای رسیدن به امامت
۱۴ - آزمودن جعفر توسط شیعیان
۱۵ - پیروان جعفر کذاب
۱۶ - اختلاف پیروان جعفر درباره جانشینی وی
۱۷ - القاب دیگر جعفر
۱۸ - رضویون
۱۹ - طاحنیه
۲۰ - درگذشت جعفر
۲۱ - عاقبت پیروان جعفر بعد از درگذشت وی
۲۲ - کتابی در رد آرای این فرقه
۲۳ - عاقبت جعفر در منابع شیعه
       ۲۳.۱ - دیدگاه اول
       ۲۳.۲ - دیدگاه دوم
       ۲۳.۳ - روایتی از کلینی
۲۴ - فهرست منابع
۲۵ - پانویس
۲۶ - منبع

مشخصات

[ویرایش]

کنیه‌اش‌ ابوعبداللّه‌، بود‌. وی در ۲۲۶ به‌ دنیا آمد.
جعفر کذّاب، عموی امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) و مدعی جانشینی امام عسکری (علیه‌السلام) بود.

نسب جعفر

[ویرایش]

جعفر، یکی از فرزندان حضرت هادی (علیه‌السلام) است که پس از شهادت برادرش امام حسن عسکری (علیه‌السلام)، ضمن ادعاهای باطلی چند، ادعای امامت کرد و ازاین‌رو به کذّاب (بسیار دروغ‌گو) شهرت یافت.

وجه تسمیه جعفر‌بن علی به کذاب

[ویرایش]

او به‌ دلیلادعایامامت‌ پس‌ از رحلت‌ برادرش‌، امام‌ حسن‌ عسکری‌ علیه‌السلام‌، و انکار وجود فرزندی‌ برای‌ ایشان‌ به‌ جعفر کذّاب‌ ملقب‌ شد.
[۲] الشجرة المبارکة فی‌ انساب‌ الطالبیة ص۷۸.
[۳] عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب ص۱۹۹.
[۴] المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث ص۱۶۱.‌
[۵] المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث ص۱۶۵-۱۶۶.‌


جعفر کذاب در کلام معصومان

[ویرایش]

این شهرت و نیز ادعای او، پیش‌تر در کلمات معصومان (علیهم‌السلام) پیش‌گویی شده بود.

← حدیثی از امام سجاد


امام سجاد (علیه‌السلام) به نقل از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرموده است:
آن‌گاه که فرزندم جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب متولد شد، نامش را صادق بگذارید که پنجمین فرزند از سلالۀ او، نامش جعفر است که از روی تجرّی بر خدای تعالی و دروغ بستن بر او، ادعای امامت می‌کند! او نزد خدا جعفر کذّاب و مفتری بر خدا و مدعی مقامی است که اهل آن نیست. وی، مخالف پدر خویش و حسود بر برادر خود و کسی است که می‌خواهد در هنگام غیبت ولی خدا او را برملا سازد.

امام سجاد (علیه‌السلام) پس از نقل فرمایش پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) بسیار گریسته و فرمود:

«کأنّی بجعفر الکذّاب و قد حمل طاغیة زمانه علی تفتیش أمر ولیّ اللّه و المغیّب فی حفظ اللّه و التّوکیل بحرم أبیه جهلا منه بولادته و حرصا علی قتله إن ظفر به و طمعا فی میراث أبیه حتّی یأخذه بغیر حقّه»؛ «گویا جعفر کذّاب را می‌بینم که طاغی زمانش را وادار می‌کند، تا در امر ولی اللّه و غایب در حفظ الهی و موکل بر حرم پدرش، تفتیش کند؛ به سبب جهلی که بر ولادت او و حرصی که بر قتل او دارد؛ اگر به او دست‌رسی یابد، و طمعی که در میراث او دارد، تا آن را به ناحق غصب کند».

علت انحراف جعفر

[ویرایش]

بدون شک انحراف جعفر از خط پدران معصومش، نه به علت کوتاهی و سستی پدر در تربیت وی بود و نه به سبب محیطی که در آن می‌زیست.
این انحراف به علت هم‌نشینی با بدکاران و منحرفان برای وی پدید آمد و شکی نیست هم‌نشین در انسان تأثیر فراوانی دارد؛ همان‌گونه که قرآن کریم از ماجرای نافرمانی همسر لوط (علیه‌السلام) سخن می‌گوید.

← سخنی از فاطمه بنت هیثم


فاطمه، دختر محمد بن هیثم معروف به ابن سیابه گوید: هنگام ولادت جعفر، من در خانۀ امام هادی (علیه‌السلام) بودم و اهل خانه به این ولادت شادمان شدند. نزد امام هادی (علیه‌السلام) رفتم و او را شاد نیافتم.
گفتم: «ای سرورم! چرا شما را به واسطۀ این مولود شادان نمی‌بینم؟» فرمود: «یهون علیک أمره فإنّه سیضلّ خلقا کبیرا»، «این امر بر تو آسان خواهد شد؛ زیرا به زودی او گروه پرشماری را گمراه می‌سازد.»

اوج کژی جعفر

[ویرایش]

اوج کژی جعفر پس از شهادت امام حسن عسکری (علیه‌السلام) صورت گرفت. وی، با این‌که اهل فسق و فجور و گناهان بزرگ بود، خود را جانشین آن حضرت معرفی کرد.

عملکرد جعفر

[ویرایش]

عملکرد جعفر کذّاب در مقابل روش امامان معصوم (علیهم‌السلام) در موارد ذیل قابل بررسی است:

← ادعای امامت


وی پس از برادر خود امام حسن عسکری (علیه‌السلام)، ادعای امامت کرد و برای رسیدن به این هدف خود، نقشه‌هایی کشید. اوّل خود، را در معرض تسلیت‌گویی مردم و تبریک بر امامت خود قرار داد؛ دوم خود را آماده اقامه نماز بر جنازه برادرش کرد، تا بلکه از این راه منصب رسمی (امامت) را به چنگ آورد. نقشه دیگر این بود که دست به دامن دولت شد تا دولت، او را به جای برادرش گذاشته و زعامت شیعیان را به وی واگذار نماید؛ اما در تمام این نقشه‌ها شکست خورد و جز رسوایی، چیزی به دست نیاورد.

← انکار وارث امام عسکری


جعفر کذّاب، منکر وارث شرعی امام عسکری (علیه‌السلام) و امامت حضرت مهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) شد. به همین دلیل مدعی شد وارث منحصربه‌فرد امام عسکری (علیه‌السلام) است و به کمک دولت، توانست اموال امام عسکری (علیه‌السلام) را تصرف کند.

← تحریک دولت‌مردان بر ضد امام مهدی


وی وقتی دید حضرت مهدی (عجل‌الله‌تعالي‌فرجه‌الشريف) در جریان نماز، بر او احتجاج کرده و رسوایش کرد، دولت حاکم را بر ضد آن حضرت و وجود او تحریک کرد و در نتیجه حاکمان جور، دوباره به خانه امام عسکری (علیه‌السلام) یورش بردند و برای یافتن حضرت مهدی (عجل‌الله‌تعالي‌فرجه‌الشريف) تلاش‌های مذبوحانه‌ای انجام دادند؛ ولی خواست الهی بر آن تعلق گرفت که آن حضرت از گزند بدخواهان در امان بماند.
[۹] صدر، سیدمحمد، پژوهشی در زندگی امام ـ مهدی (علیه‌السلام)، ص۲۴۷.


← سخنی از احمد بن اسحاق


احمد بن اسحاق گوید: از جعفر بن علی نامه‌ای به دست من رسید و طی آن ادعا کرده بود به علم دین (حلال و حرام) و نیز کلیۀ علوم و آنچه که مردم بدان نیازمندند، آگاهی دارد. پس از این‌که نامه را خواندم، عریضه‌ای به پیشگاه مقدس حضرت امام عصر (علیه‌السلام) نگاشتم و نامۀ جعفر را نیز به پیوست آن قرار دادم. به دنبال آن، از ناحیۀ مقدسه پاسخی بدین شرح صادر شد:

به نام خداوند بخشاینده مهربان؛ خداوند سبحانه و تعالی تو را پایدار بدارد! نامۀ تو و ضمیمۀ آن (نامۀ جعفر) به من رسید و از مضمون آن - که با اختلاف الفاظ و اشتباهات بسیار توأم بود - آگاه شدم. اگر شما هم دقّت کرده بودید، به برخی از آن‌ها آگاه می‌شدید.
آن‌گاه حضرت مهدی (علیه‌السلام) در ادامه با ذکر حمد و ثنای پروردگار سبحانه و تعالی، مطالبی در ردّ جعفر بیان فرمود:

«... این پیرو باطل و دروغ‌گو، بر خداوند افترا بسته است. این شخص با امید به چه چیز می‌خواهد این ادعای عاری از حقیقت خود را ثابت کند؟ آیا با اطلاعاتی که در احکام الهی دارد؟ به خدا قسم! این فرد آن قدر بی‌اطلاع است که حلال و حرام را نمی‌شناسد و میان بد و خوب فرق نمی‌گذارد. آیا به دانش خود تکیه دارد؟ او به قدری تهی‌دست است که حق و باطل را نمی‌شناسد، محکم و متشابه را نمی‌داند و از احکام نماز - حتی وقت آن - آگاهی ندارد. آیا این مدعی فاقد صلاحیت، به ورع و پرهیزکاری خویش تکیه می‌کند؟ خداوند شاهد است که نماز واجب خویش را برای این‌که شعبده‌بازی یاد بگیرد، ترک کرده است. حتما از ظروف مشروب و آثار دیگری از گناهان او اطلاع دارید...
خداوند سبحانه و تعالی تو را توفیق دهد! آنچه برایت گفتم، از این ستم‌کار ستمگر بپرس و او را آزمایش کن. از یکی از آیات قرآن و تفسیر آن از وی بپرس یا از نماز و شرایط آن از او بپرس، تا به معایب و کمبودهای او پی ببری و حال او را بدانی. خداوند سبحانه و تعالی کفایت‌کننده است؛ او حق را برای اهلش حفظ می‌کند و آن را در جایگاهش قرار می‌دهد.

خبر دادن پیامبر از اعمال جعفر کذاب

[ویرایش]

بنا به‌ روایتی‌ از امام‌ سجاد علیه‌السلام‌، رسول‌ خدا صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم‌ از تولد جعفر و اعمالی‌ که‌ از وی‌ سر خواهد زد، خبر داده‌ بودند.
[۱۲] تاریخ‌ قم‌، ترجمه حسن‌بن‌ علی‌ قمی‌ ص۲۰۳.


ناخشنودی ائمه از جعفر کذاب

[ویرایش]

امام‌ هادی‌ علیه‌السلام‌ از تولد جعفر شادمان‌ نشدند و فرمودند وی‌ افراد زیادی‌ را به‌ گمراهی‌ خواهد کشاند. گفته‌ شده‌ است‌ که‌ امام‌ حسن‌ عسکری‌ علیه‌السلام‌ از جعفر کناره‌گیری‌ و از مصاحبت با وی‌ اجتناب‌ می‌کردند. جعفربن‌ علی‌ در ماجرای‌ فارِس‌بن‌ حاتم‌، فردی‌ که‌ امام‌ هادی‌ علیه‌السلام‌ او را طرد و لعن‌ نموده‌ و فرمان‌ قتل‌ وی‌ را صادر کرده‌ بودند، برخلاف‌ پدر و برادرش‌، امام‌ حسن‌ عسکری‌ علیه‌السلام‌، از فارس‌ جانبداری‌ کرد.
[۱۹] النقض‌ علی‌ أبی‌ الحسن‌ علی‌بن‌ احمدبن‌ بشار فی‌الغیبة ص۲۰۰.


ویژگی‌های جعفر بن علی

[ویرایش]

جعفر فردی‌ خطاکار، دنیاطلب‌ و فاسق‌ معرفی‌ شده‌ است‌.

شرابخواری جعفر

[ویرایش]

جعفر به‌ شرابخواری‌ نیز متهم‌ بود، تا جایی‌ که‌ وی‌ را به‌ زُقُّ الخَمْر (ظرف‌ شراب‌) ملقب‌ کرده‌اند.
[۲۴] المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌ ص۱۶۱.
[۲۵] المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌ ص۱۶۵-۱۶۶.
برخی‌ احتمال‌ داده‌اند که‌ این‌ اتهام‌ از دشمنی‌ میان‌ شیعیاندوازده‌ امامی‌ و پیروان‌ جعفر نشئت‌ گرفته‌ باشد، چنان‌که‌ پیروان‌ جعفر نیز به‌ امام‌ حسن‌ عسکری‌ علیه‌السلام‌ و یاران‌ ایشان‌ القاب‌ و نسبتهای‌ ناروا می‌دادند.
[۲۶] المقالات‌ و الفرق‌ ص۱۱۳.
[۲۷] فرق‌ الشیعه ص۱۰۸.
[۲۸] الزینة فی‌ الکلمات‌ الاسلامیة العربیة، قسم۳، ص‌۲۹۱ـ۲۹۲.
[۲۹] الملل‌ و النحل قسم‌۱، ص‌۱۵۱.


جعفر کذاب از دیدگاه امام زمان

[ویرایش]

در روایتی‌ از امام‌ زمان‌ عجل‌اللّه‌ تعالی‌فرجه‌الشریف‌، در پاسخ‌ به‌ نامه یکی‌ از شیعیان‌ در باره جعفربن‌ علی‌، جعفر فردی‌ بی‌اطلاع‌ از احکامدین‌ معرفی‌ شده‌ که‌ قادر به‌ تشخیص‌ حلال‌ از حرام‌ نیست‌ و علائم‌ نافرمانی‌هایش‌ از اوامر و نواهی‌ الاهی‌ مشهود است‌. طبق‌ همان‌ روایت‌، جعفر برای‌ یادگیری‌ سحر، چهل‌ شبانه‌روز نماز خود را ترک‌ کرده‌ بوده‌ است.
[۳۰] رجال کشی ج ۱، ص‌۲۸۷ـ۲۹۰.
‌ همچنین‌، امام‌ زمان‌ در توقیعی‌ کار و راه‌ جعفر را به‌ کار برادران‌ یوسف‌ همانند کرده‌اند.
[۳۳] رجال کشی ج ۱، ص‌۲۹۰.
برخی‌ این‌ عبارت‌ را تفسیر کرده‌اند به‌ اینکه‌ جعفر همچون‌ برادران‌ یوسف‌ در نهایت‌ توبه‌ کرده‌ است‌
[۳۵] فرق‌ الشیعه ص۹۵، پانویس‌۱.
و ازاین‌رو وی‌ را توّاب‌ لقب‌ داده‌اند؛
[۳۷] عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب ص۱۹۹، پانویس‌.
[۳۸] المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌ ص۱۶۱.
[۳۹] المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌ ص۱۶۵.
[۴۰] طبقات‌ اعلام‌ الشیعة قسم۲، ص‌۵۱۹.
اما، به‌ نظر می‌رسد مراد امام‌ در توقیع‌ مزبور، سابقه‌دار بودن‌ گمراهی‌ در فرزندان‌ انبیا و اولیا بوده‌ است‌.
[۴۲] رجال کشی ج ۱، ص‌۱۰۷.


تلاش جعفر برای رسیدن به امامت

[ویرایش]

گفته‌ شده‌ است‌ که‌ جعفر برای‌ به‌دست‌ آوردن‌ امامتتلاش‌ زیادی‌ کرد. وی‌ پس‌ از رحلتامام‌ حسن‌ عسکری‌، به‌رغم‌ زنده‌ بودن‌ مادر ایشان‌، مدعی‌ میراث‌ حضرت‌ شد.
[۴۴] اربلی‌، کشف‌ الغمة ج۲، ص‌۲۲۳.
ابن قبه،
[۴۶] النقض‌ علی‌ أبی‌ الحسن‌ علی‌بن‌ احمدبن‌ بشار فی‌الغیبة ص۲۰۰.
‌ گفته‌ است‌ جعفر بر خلاف‌ نظر پدرانش‌ علیهم‌السلام‌ عمل‌ کرد، زیرا در صورت‌ حیات‌ مادر به‌ برادر ارثی‌ تعلق‌ نمی‌گیرد.
وی‌ همچنین‌ زمامداران‌ وقت‌ را تحریک‌ کرد که‌ خانه امام‌ را برای‌ یافتن‌ فرزند ایشان‌ جستجو کنند و با همکاری‌ جعفر، یکی‌ از کنیزان‌ امام‌ حسن‌ عسکری‌ زندانی‌ شد و به‌ شدت‌ تحت‌ نظر قرار گرفت، به‌علاوه‌، جعفر حاضر شد سالانه‌ بیست‌ هزار دینار به‌ یکی‌ از کارگزارانخلافترشوه‌ دهد تا امامت‌ او را تأیید نماید.
وی‌ پس‌ از رحلت‌ امام‌حسن‌ عسکری‌ می‌خواست‌ بر جنازه ایشان‌ نماز گزارد، اما حضرت‌ مهدی‌ عجل‌اللّه‌تعالی‌فرجه‌الشریف‌، که‌ طفلی‌ خردسال‌ بود، وی‌ را کنار زد و خود نماز را به‌جای‌ آورد.

آزمودن جعفر توسط شیعیان

[ویرایش]

شیعیان‌، باتوجه‌ به‌ احادیث‌ ردّ فَطْحَیه، این‌ امر را جز در مورد امام‌ حسن‌ و امام‌ حسین‌ علیهماالسلام‌ جایز نمی‌دانستند. همچنین‌ با سابقه ذهنی‌ که‌ از اعمال‌ جعفر داشتند، وی‌ را شایسته این‌ منصب‌ نمی‌دیدند؛ ازاین‌رو، پس‌ از رحلت‌ امام‌ حسن‌ عسکری‌ و مواجهه‌ با ادعای‌ جانشینی‌ جعفر، به‌ صورتهای‌ مختلف‌ وی‌ را آزمودند و نفی‌ منصب‌ امامت‌ از وی‌ بیش‌ از پیش‌ بر ایشان‌ آشکار شد.

پیروان جعفر کذاب

[ویرایش]

پیروان‌ جعفر در تاریخ‌ به‌ جعفریه‌ معروف‌اند.
[۶۲] النقض‌ علی‌ أبی‌ الحسن‌ علی‌بن‌ احمدبن‌ بشار فی‌الغیبة ص ۱۹۸.
[۶۳] المقالات‌ و الفرق‌ ص۱۰۱.
[۶۴] اعتقادات‌ فرق‌ المسلمین‌ و المشرکین ص۶۸.
[۶۵] خاندان‌ نوبختی‌ ص۱۶۳.
مدرسی‌ طباطبائی‌،
[۶۶] مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۱۵.
‌ معتقد است‌ جعفریه‌ پیش‌ از این‌ بر پیروان‌ امام‌ جعفرصادق‌ علیه‌السلام‌ اطلاق‌ می‌شد.
[۶۷] اعتقادات‌ فرق‌ المسلمین‌ و المشرکین ص۶۸، پانویس‌۲.


اختلاف پیروان جعفر درباره جانشینی وی

[ویرایش]

پیروان‌ جعفر در باره جانشینی وی‌ اختلاف‌نظر داشتند. عده‌ای‌ جعفر را جانشین‌ بلافصل‌ امام‌ هادی‌، برخی‌ او را جانشین‌ برادرش‌ سیدمحمد که‌ در زمان‌ حیات‌ پدرش‌ رحلت‌ کرد، و عده‌ای‌ دیگر وی‌ را جانشین‌ امام‌ حسن‌ عسکری‌ دانسته‌اند.
[۶۸] المغنی‌ فی‌ ابواب‌ التوحید و العدل‌، ج‌۲۰، قسم۲، ص‌۱۸۲.
[۶۹] ناطق‌ بالحق‌، نصره مذاهب‌ الزیدیه ص۱۶۶.

در چگونگی به‌ امامت‌ رسیدن‌ جعفر نیز میان‌ صاحبان‌ این‌ آرا تفاوتهایی‌ بوده‌ که‌ موجب‌ انشعابات‌ و پیدایش‌ فرقه‌های‌ دیگر شده‌ است‌.
[۷۰] المقالات‌ و الفرق‌ ص۱۰۲-۱۱۶.
[۷۱] نوبختی‌، فرق‌ الشیعه ص‌۹۵ـ۱۱۲.
[۷۲] مروج الذهب ج۵، ص‌۱۰۷.
[۷۴] خاندان‌ نوبختی‌ ص۱۶۱-۱۶۵.


القاب دیگر جعفر

[ویرایش]

فطحیه‌، که‌ امامت‌ دو برادر را قبول‌ داشتند، به‌ جعفر رجوع‌ کردند. به‌ همین‌ دلیل‌، ابن‌بابویهجعفر را پیشوای‌ نسل‌ دوم‌ فطحیه‌ لقب‌ داده‌ است‌.برای‌ جعفر القاب‌ دیگری‌ نیز ذکر شده‌ است‌. پیروان‌ و فرزندانش‌ وی‌ را با لقب‌ زَکی می‌شناختند.
[۷۶] بلوغ‌ المرام ص۵۱.‌
چون‌ از اعقاب‌ وی‌ ۱۲۰ فرزند به‌وجود آمده‌ ابوکَرَّین‌ (هر کرّ دلالت‌ بر شصت‌ دارد
[۷۷] مکارم‌الاثار ج۳، ص۹۸۷.
) از القاب‌ دیگر اوست‌.
[۸۰] عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب ص۱۹۹.
[۸۱] المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة ص۶۴.
[۸۲] زهرة المقول ص۱۶۶.


رضویون

[ویرایش]

جعفر با وجود زندگی کوتاه، دارای فرزندان بسیاری شد. فرزندان‌ جعفر، به‌سبب‌ انتسابشان‌ به‌ امام‌ رضا علیه‌السلام‌، به‌ بَنُوالرِّضی‌' یا رِضَویون
[۸۴] عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب ص۱۹۹.
مشهورند.

طاحنیه

[ویرایش]

پیروان‌ جعفر نیز در میان‌ شیعیان‌ دوازده‌ امامی‌ به‌ نام‌ سردسته آنها، علی‌الطاحن‌ در کوفه‌، به‌ طاحنیه‌ معروف‌ بودند.
[۸۵] الزینة فی‌ الکلمات‌ الاسلامیة العربیة، قسم۳، ص۲۹۱.
[۸۶] الملل‌ و النحل قسم۱، ص‌۱۵۱.
[۸۷] فرق‌ الشیعه ص‌۹۹، پانویس‌۱، که‌ در آنجا نام‌ وی‌ علی‌بن‌ طاحی‌ درج‌ شده‌ که‌ احتمالاً تصحیف‌ طاحن‌ است


درگذشت جعفر

[ویرایش]

جعفر در سال‌ ۲۷۱ درگذشت‌ و در سامرا به‌ خاک‌ سپرده‌ شد.
[۸۹] مکارم‌الاثار ج۳، ص۹۸۷.
[۹۰] مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۱۸-۱۱۹.


عاقبت پیروان جعفر بعد از درگذشت وی

[ویرایش]

برخی‌ پیروان‌ وی‌ به‌ فرزندش‌، ابوالحسن‌ علی‌، نقیب‌ ارشد ساداتبغداد، رجوع‌ کردند.
[۹۱] الشجرة المبارکة فی‌ انساب‌ الطالبیة ص۷۹-۸۰.
[۹۲] مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۱۸-۱۱۹.
برخی‌ دیگر معتقد بودند که‌ امامت‌ میان‌ ابوالحسن‌ و خواهرش‌ فاطمه‌ تقسیم‌ شده‌ و پس‌ از آن‌ دو به‌ دیگر بازماندگان‌ جعفر رسیده‌ است‌.
[۹۳] الزینة فی‌ الکلمات‌ الاسلامیة العربیة، قسم۳، ص۲۹۲.
[۹۴] الملل‌ و النحل قسم۱، ص‌۱۵۱.
[۹۵] مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۱۹-۱۲۲.

مشخص‌ نیست‌ که‌ طرف‌داران‌ جعفر تا چه‌ زمانی‌ به‌ صورت‌ فرقه‌ای‌ مستقل‌ در جامعه شیعه‌ باقی‌ ماندند.شیخ‌ مفید و شیخ‌طوسی‌
[۹۸] طوسی، ابي‌جعفر، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، کتاب الغیبة، ص۲۱۸.
بیان‌ داشته‌اند که‌ در زمان‌ تألیف‌ آثارشان‌ هیچ‌ یک‌ از فرزندان‌ جعفر را نیافته‌اند که‌ به‌ طریقه درست‌ شیعه دوازده‌ امامی‌ نپیوسته‌ باشد.
[۹۹] مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۲۰-۱۲۲.


کتابی در رد آرای این فرقه

[ویرایش]

سعدبن‌ عبدالله اشعری، در رد آرای‌ این‌ فرقه‌، کتابی‌ با عنوان‌ کِتابُ الضِّیاءِ فی‌ الردِّ علی‌ المُحَمَّدیةِ وَ الْجَعفَریة نگاشته‌ است‌.
[۱۰۱] الذریعة الی‌ تصانیف‌ الشیعة ج‌۲۴، ص‌۲۳۱.


عاقبت جعفر در منابع شیعه

[ویرایش]

منابع شیعه دربارۀ پایان کار او دو دیدگاه دارند:

← دیدگاه اول


وی تا پایان زندگی بر ادعای دروغین خود پای فشرده، هم‌چنان خود را امام می‌دانست.

← دیدگاه دوم


وی از دعوی دروغین خود دست برداشته، توبه کرد و شیعیان نیز نامش را از جعفر کذّاب به جعفر تائب برگرداندند.

← روایتی از کلینی


کلینی به نقل از محمد بن عثمان عمری می‌گوید: امام دوازدهم (علیه‌السلام) در توقیعی به توبه او تصریح کرده است:
راه جعفر، راه برادران یوسف است که سرانجام توبه کردند و گناهشان بخشوده شد.

فهرست منابع

[ویرایش]

محمدمحسن‌ آقابزرگ‌ طهرانی‌، الذریعة الی‌ تصانیف‌ الشیعه، چاپ‌ علی‌نقی‌ منزوی‌ و احمد منزوی‌، بیروت‌ ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
• محمدمحسن‌ آقابزرگ‌ طهرانی، طبقات‌ اعلام‌ الشیعه: الکرام‌ البررة، مشهد ۱۴۰۴.
ابن‌بابویه‌ (علی‌بن‌ حسین‌)، الامامة و التبصرة من‌ الحیرة، قم‌ ۱۳۶۳ ش‌.
ابن‌بابویه‌ (محمدبن‌ علی‌)، کمال‌الدین‌ و تمام‌ النعمة، چاپ‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌ ۱۳۶۳ ش‌.
• ابن‌بابویه‌ (محمدبن‌ علی‌)، معانی‌ الاخبار، چاپ‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌ ۱۳۶۱ ش‌.
• ابن‌حمزه‌، الثاقب‌ فی‌المناقب‌، چاپ‌ نبیل‌ رضا علوان‌، قم‌ ۱۴۱۲؛
ابن‌شهر آشوب‌، مناقب‌ آل‌ ابی‌طالب‌، چاپ‌ هاشم‌ رسولی‌ محلاتی‌، قم‌.
ابن‌عنبه‌، عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب، چاپ‌ محمدحسن‌ آل‌ طالقانی‌، نجف‌ ۱۳۸۰/۱۹۶۱.
ابن‌قبه رازی‌، النقض‌ علی‌ أبی‌ الحسن‌ علی‌بن‌ احمدبن‌ بشار فی‌الغیبة، در حسین‌ مدرسی‌ طباطبائی‌، مکتب‌ در فرآیند تکامل‌: نظری‌ بر تطور مبانی‌ فکری‌ تشیع‌ در سه‌ قرن‌ نخستین‌، ترجمه هاشم‌ ایزدپناه‌، نیوجرسی‌ ۱۳۷۵ ش‌.
ابوحاتم‌ رازی‌، کتاب‌ الزینة فی‌ الکلمات‌ الاسلامیة العربیة، قسم‌ ۳، چاپ‌ عبداللّه‌ سلوم‌ سامرائی‌، در عبداللّه‌ سلوم‌ سامرائی‌، الغلو و الفرق‌ الغالیة فی‌ الحضارة الاسلامیة، بغداد ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
علی‌بن‌ عیسی‌ اربلی‌، کشف‌ الغمة فی‌ معرفة الائمة، چاپ‌ هاشم‌ رسولی‌ محلاتی‌، بیروت‌ ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
سعدبن‌ عبداللّه‌ اشعری‌، کتاب‌ المقالات‌ و الفرق‌، چاپ‌ محمدجواد مشکور، تهران‌ ۱۳۶۱ ش‌.
عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، خاندان‌ نوبختی‌، تهران‌ ۱۳۵۷ ش‌.
.• محمدعلی‌ حبیب‌آبادی‌، مکارم‌الاثار در احوال‌ رجال‌ دو قرن‌ ۱۳ و ۱۴ هجری‌، ج‌ ۳، اصفهان‌ ۱۳۵۱ ش‌.
حسین‌بن‌ حمدان‌ خصیبی‌، الهدایة الکبری‌، بیروت‌ ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
حسن‌بن‌ علی‌ شدقمی‌، المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌، چاپ‌ مهدی‌ رجایی‌، قم‌: کتابخانه آیة اللّه‌ مرعشی‌ نجفی‌، ۱۳۸۱ ش‌.
علی‌بن‌ حسن‌ شدقمی‌، زهرة المقول‌ فی‌ نسب‌ ثانی‌ فرعی‌ الرسول‌ ( ص‌ )، چاپ‌ مهدی‌ رجایی‌، قم‌: کتابخانه آیة اللّه‌ مرعشی‌ نجفی‌، ۱۳۸۱ ش‌.
محمدبن‌ عبدالکریم‌ شهرستانی‌، کتاب‌ الملل‌ و النحل، چاپ‌ محمدبن‌ فتح‌اللّه‌ بدران‌، قاهره‌ ۱۳۷۵/۱۹۵۶، چاپ‌ افست‌ قم‌ ۱۳۶۷ ش‌.
فضل‌بن‌ حسن‌ طبرسی‌، اعلام‌ الوری‌ بأعلام‌ الهدی، چاپ‌ علی‌اکبر غفاری‌، بیروت‌ ۱۳۹۹/۱۹۷۹.
محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌، کتاب‌ الغیبة، چاپ‌ عباداللّه‌ طهرانی‌ و علی‌ احمد ناصح‌، قم‌ ۱۴۱۱.
حسین‌بن‌ احمد عرشی‌، کتاب‌ بلوغ‌ المرام‌، فی‌ شرح‌ مسک‌ الختام‌ فی‌ من‌ تولّی‌ ملک‌ الیمن‌ من‌ ملک‌ و امام‌، چاپ‌ انستاس‌ ماری‌ کرملی‌، ( قاهره‌ ? ۱۹۳۹)، چاپ‌ افست‌ بیروت‌.
علی‌بن‌ محمد العلوی‌، المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین، چاپ‌ احمد مهدوی‌ دامغانی‌، قم‌ ۱۴۰۹.
محمدبن‌ عمر فخررازی‌، اعتقادات‌ فرق‌ المسلمین‌ و المشرکین، چاپ‌ محمد معتصم‌ باللّه‌ بغدادی‌، بیروت‌ ۱۴۰۷/۱۹۸۶.
• محمدبن‌ عمر فخررازی، الشجرة المبارکة فی‌ انساب‌ الطالبیة، چاپ‌ مهدی‌ رجائی‌، قم‌ ۱۴۰۹.
قاضی‌ عبدالجباربن‌ احمد، المغنی‌ فی‌ ابواب‌ التوحید و العدل‌، ج‌۲۰، چاپ‌ عبدالحلیم‌ محمود و سلیمان‌ دنیا، قاهره‌.
حسن‌بن‌ محمد قمی‌، کتاب‌ تاریخ‌ قم‌، ترجمه حسن‌بن‌ علی‌ قمی‌، چاپ‌ جلال‌الدین‌ طهرانی‌، تهران‌ ۱۳۶۱ ش.
محمدبن‌ عمرکشی‌، اختیار معرفه الرجال‌،ligzwnj; با سابقه ذهنیzwnj; zwnj; نوبختی]] ht/spantag light_tag• [[ابنzwnj; محمدبن المعروف‌ برجال‌ الکشی، (تلخیص) محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌، تصحیح‌ و تعلیق‌ محمدباقربن‌ محمد میرداماد، چاپ‌ مهدی‌ رجائی‌، قم‌ ۱۴۰۴.
کلینی‌، اصول کافی.
مجلسی‌، بحارالانوار.
• حسین‌ مدرسی‌ طباطبائی‌، مکتب‌ در فرآیند تکامل‌: نظری‌ بر تطور مبانی‌ فکری‌ تشیع‌ در سه‌ قرن‌ نخستین، ترجمه هاشم‌ ایزدپناه‌، نیوجرسی‌ ۱۳۷۵ ش.
مسعودی‌، مروج‌ (بیروت‌).
محمدبن‌ محمد مفید، الارشاد، قم‌: مکتبه بصیرتی‌.
• محمدبن‌ محمد مفید، الفصول‌ العشره فی‌ الغیبه، چاپ‌ فارس‌ حسون‌، قم‌ ۱۴۱۳.
• محمدبن‌ محمد مفید، الفصول‌ المختاره، چاپ‌ علی‌ میرشریفی‌، بیروت‌ ۱۴۱۴/۱۹۹۳.
یحیی‌بن‌ حسین‌، ناطق‌ بالحق‌، نصره مذاهب‌ الزیدیه (عنوان‌ صحیح‌: الدعامه فی‌ تثبیت‌ الامامه)، چاپ‌ ناجی‌ حسن‌، بیروت‌ ۱۹۸۱.
احمدبن‌ علی‌ نجاشی‌، فهرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعه المشتهر برجال‌ النجاشی‌، چاپ‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۴۰۷.
حسن‌بن‌ موسی‌ نوبختی‌، فرق‌ الشیعه، چاپ‌ محمدصادق‌ آل‌ بحرالعلوم‌، نجف‌ ۱۳۵۵/۱۹۳۶.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۰-۱۳۱.    
۲. الشجرة المبارکة فی‌ انساب‌ الطالبیة ص۷۸.
۳. عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب ص۱۹۹.
۴. المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث ص۱۶۱.‌
۵. المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث ص۱۶۵-۱۶۶.‌
۶. ابن بابویه، ابی‌جعفر محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۲۰، ح‌۲.    
۷. ابن بابویه، ابی‌جعفر محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۲۱، ح‌۲.    
۸. ابن بابویه، ابی‌جعفر محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، باب ۴۳، ص۴۷۶، ح‌۲۶.    
۹. صدر، سیدمحمد، پژوهشی در زندگی امام ـ مهدی (علیه‌السلام)، ص۲۴۷.
۱۰. طوسی، ابی‌جعفر، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، کتاب الغیبة، ص۲۸۷ ۲۹۰.    
۱۱. الهدایة الکبری‌ ص۲۴۸.    
۱۲. تاریخ‌ قم‌، ترجمه حسن‌بن‌ علی‌ قمی‌ ص۲۰۳.
۱۳. ابن بابویه، ابی‌جعفر محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۱۹۳۲۰.    
۱۴. مناقب‌ آل‌ ابی‌طالب‌ ج۳، ص۳۹۳.    
۱۵. طوسی، ابی‌جعفر، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، کتاب الغیبة، ص‌ ۲۲۶۲۲۷.    
۱۶. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار ج۵۰، ص۲۳۱.    
۱۷. الهدایة الکبری‌ ص۳۸۱.    
۱۸. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۲.    
۱۹. النقض‌ علی‌ أبی‌ الحسن‌ علی‌بن‌ احمدبن‌ بشار فی‌الغیبة ص۲۰۰.
۲۰. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۵-۱۳۶.    
۲۱. الهدایة الکبری‌ ص۲۴۸.    
۲۲. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۱.    
۲۳. مناقب‌ آل‌ ابی‌طالب‌ ج۳، ص۳۹۳.    
۲۴. المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌ ص۱۶۱.
۲۵. المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌ ص۱۶۵-۱۶۶.
۲۶. المقالات‌ و الفرق‌ ص۱۱۳.
۲۷. فرق‌ الشیعه ص۱۰۸.
۲۸. الزینة فی‌ الکلمات‌ الاسلامیة العربیة، قسم۳، ص‌۲۹۱ـ۲۹۲.
۲۹. الملل‌ و النحل قسم‌۱، ص‌۱۵۱.
۳۰. رجال کشی ج ۱، ص‌۲۸۷ـ۲۹۰.
۳۱. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار ج‌۵۰، ص۲۲۸۲۳۱.    
۳۲. ابن بابویه، ابی‌جعفر محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص۴۸۳-۴۸۴.    
۳۳. رجال کشی ج ۱، ص‌۲۹۰.
۳۴. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار ج‌۵۰، ص۲۲۷.    
۳۵. فرق‌ الشیعه ص۹۵، پانویس‌۱.
۳۶. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۰.    
۳۷. عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب ص۱۹۹، پانویس‌.
۳۸. المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌ ص۱۶۱.
۳۹. المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة، در الرسائل‌ الثلاث‌ ص۱۶۵.
۴۰. طبقات‌ اعلام‌ الشیعة قسم۲، ص‌۵۱۹.
۴۱. الفصول‌ العشرة فی‌الغیبة، ص‌۶۲.    
۴۲. رجال کشی ج ۱، ص‌۱۰۷.
۴۳. کشف‌ الغمة ج۲، ص‌۲۰۵.    
۴۴. اربلی‌، کشف‌ الغمة ج۲، ص‌۲۲۳.
۴۵. الارشاد، ج۲، ص۳۲۴.    
۴۶. النقض‌ علی‌ أبی‌ الحسن‌ علی‌بن‌ احمدبن‌ بشار فی‌الغیبة ص۲۰۰.
۴۷. کشف‌ الغمة ج۲، ص‌۲۰۵.    
۴۸. الارشاد، ج۲، ص۳۲۵.    
۴۹. اعلام‌ الوری‌ بأعلام‌ الهدی ج۲، ص۱۵۰.    
۵۰. الارشاد، ج۲، ص۳۲۴.    
۵۱. کشف‌ الغمة ج۲، ص‌۲۰۵.    
۵۲. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار ج‌۵۰، ص۳۳۲.    
۵۳. اصول کافی ج۱، ص۲۸۵-۲۸۶.    
۵۴. الامامة، ص‌ ۵۶۵۹.    
۵۵. ابن بابویه، ابی‌جعفر محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۴۱۴۴۱۷.    
۵۶. اختیار معرفه الرجال‌، المعروف‌ برجال‌ الکشی، (تلخیص‌) محمدبن‌ حسن‌ طوسی‌ ج۲، ص‌۵۲۵.    
۵۷. طوسی، ابی‌جعفر، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، کتاب الغیبة، ص۸۴-۸۵.    
۵۸. طوسی، ابی‌جعفر، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، کتاب الغیبة، ص۲۲۲.    
۵۹. الهدایة الکبری‌ ص۳۸۳.    
۶۰. ابن بابویه، ابی‌جعفر محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۴۷۵-۴۷۸.    
۶۱. الثاقب‌ فی‌المناقب‌ ص‌۶۰۷۶۱۱.    
۶۲. النقض‌ علی‌ أبی‌ الحسن‌ علی‌بن‌ احمدبن‌ بشار فی‌الغیبة ص ۱۹۸.
۶۳. المقالات‌ و الفرق‌ ص۱۰۱.
۶۴. اعتقادات‌ فرق‌ المسلمین‌ و المشرکین ص۶۸.
۶۵. خاندان‌ نوبختی‌ ص۱۶۳.
۶۶. مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۱۵.
۶۷. اعتقادات‌ فرق‌ المسلمین‌ و المشرکین ص۶۸، پانویس‌۲.
۶۸. المغنی‌ فی‌ ابواب‌ التوحید و العدل‌، ج‌۲۰، قسم۲، ص‌۱۸۲.
۶۹. ناطق‌ بالحق‌، نصره مذاهب‌ الزیدیه ص۱۶۶.
۷۰. المقالات‌ و الفرق‌ ص۱۰۲-۱۱۶.
۷۱. نوبختی‌، فرق‌ الشیعه ص‌۹۵ـ۱۱۲.
۷۲. مروج الذهب ج۵، ص‌۱۰۷.
۷۳. الفصول‌ المختارة، ص‌۳۱۷۳۲۱.    
۷۴. خاندان‌ نوبختی‌ ص۱۶۱-۱۶۵.
۷۵. معانی‌ الاخبار، ص‌۶۵.    
۷۶. بلوغ‌ المرام ص۵۱.‌
۷۷. مکارم‌الاثار ج۳، ص۹۸۷.
۷۸. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۱.    
۷۹. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۴.    
۸۰. عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب ص۱۹۹.
۸۱. المستطابة فی‌ نسب‌ سادات‌ طابة ص۶۴.
۸۲. زهرة المقول ص۱۶۶.
۸۳. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۴.    
۸۴. عمدة الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی‌طالب ص۱۹۹.
۸۵. الزینة فی‌ الکلمات‌ الاسلامیة العربیة، قسم۳، ص۲۹۱.
۸۶. الملل‌ و النحل قسم۱، ص‌۱۵۱.
۸۷. فرق‌ الشیعه ص‌۹۹، پانویس‌۱، که‌ در آنجا نام‌ وی‌ علی‌بن‌ طاحی‌ درج‌ شده‌ که‌ احتمالاً تصحیف‌ طاحن‌ است
۸۸. المجدی‌ فی‌ انساب‌الطالبیین ص۱۳۴.    
۸۹. مکارم‌الاثار ج۳، ص۹۸۷.
۹۰. مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۱۸-۱۱۹.
۹۱. الشجرة المبارکة فی‌ انساب‌ الطالبیة ص۷۹-۸۰.
۹۲. مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۱۸-۱۱۹.
۹۳. الزینة فی‌ الکلمات‌ الاسلامیة العربیة، قسم۳، ص۲۹۲.
۹۴. الملل‌ و النحل قسم۱، ص‌۱۵۱.
۹۵. مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۱۹-۱۲۲.
۹۶. الفصول‌ المختاره ص۳۱۲.    
۹۷. الفصول‌ العشرة فی‌الغیبة، ص‌۶۵-۶۶.    
۹۸. طوسی، ابي‌جعفر، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، کتاب الغیبة، ص۲۱۸.
۹۹. مکتب‌ در فرآیند تکامل ص۱۲۰-۱۲۲.
۱۰۰. رجال نجاشی ص۱۷۷.    
۱۰۱. الذریعة الی‌ تصانیف‌ الشیعة ج‌۲۴، ص‌۲۳۱.
۱۰۲. طوسی، ابی‌جعفر، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، کتاب الغیبة، ص۲۹۰.    
۱۰۳. ابن بابویه، ابی‌جعفر محمد بن علی (شیخ صدوق)، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۴۸۳، ح‌۴.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه مهدویت، سلیمیان، خدامراد، ص۱۵۷، برگرفته از مقاله «جعفر کذاب».    
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله جعفر بن علی، شماره۴۷۰۰.    






جعبه ابزار